Απόψεις

Μια εκτίμηση για την προταθείσα Συνταγματική Αναθεώρηση

Την προηγούμενη εβδομάδα, ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε γνωστές τις προθέσεις του για Συνταγματική Αναθεώρηση. Στον Τύπο κοινοποιήθηκαν τα σημεία πάνω στα οποία ο ΣΥΡΙΖΑ πιστεύει πως είναι αναγκαίο όσο ποτέ να αναθεωρηθούν. Προτού όμως εισχωρήσω σε μια κριτική, οφείλω να ξεκινήσω μ’ ένα αφετηριακό σχόλιο. Η Συνταγματική Αναθεώρηση είναι μια σοβαρή διαδικασία και η όποια τροποποίηση αρχών και διατάξεων που ενυπάρχουν στον καταστατικό χάρτη της χώρας μας σημαίνει αυτομάτως και τον θεσμικό εκσυγχρονισμό της.

Επομένως, μια αναθεώρηση σε συνταγματικό επίπεδο στη χώρα μας δεν ισοδυναμεί με την ψήφιση ενός απλού νόμου. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν γίνεται λόγος για Συνταγματική Αναθεώρηση, πρέπει η κυβέρνηση να έχει πνεύμα συναινετικό. Δηλαδή, να στοχεύει σε βαθύτερες συναινέσεις με τις άλλες πολιτικές δυνάμεις. Στην παρούσα χρονική φάση, θεωρώ πως δεν μπορεί να επιτευχθεί κάτι τέτοιο για δύο λόγους...

Ο πρώτος λόγος σχετίζεται με το γεγονός πως σε λιγότερο από έναν χρόνο θα έχουμε εθνικές, ευρωεκλογές και αυτοδιοικητικές εκλογές. Αυτό σημαίνει πολύ πρακτικά πως οι πολιτικοί σχηματισμοί θα κάνουν εξαγγελίες και θα προσπαθήσουν να παρουσιάσουν όσο γίνεται πιο πειστικά το προεκλογικό τους πρόγραμμα, ώστε να προσελκύσουν όσο γίνεται μεγαλύτερο μέρος του εκλογικού σώματος. Το προεκλογικό κλίμα δεν μπορεί να καλλιεργήσει συναινετικές νοοτροπίες και κουλτούρες.

Ο δεύτερος λόγος σχετίζεται με το γεγονός πως η κυβέρνηση και προσωπικά ο Αλέξης Τσίπρας έχουν αποφασίσει να προχωρήσουν σε σύσταση προανακριτικής επιτροπής για την Υγεία. Τέσσερις πολιτικοί άνδρες (Σαλμάς, Βορίδης, Αβραμόπουλος και Γεωργιάδης) της Νέας Δημοκρατίας και ο Ανδρέας Λοβέρδος του Κινήματος Αλλαγής θα κληθούν για απολογία. Πώς, λοιπόν, η κυβέρνηση θα επιδιώξει τη Συνταγματική Αναθεώρηση όταν η αξιωματική αντιπολίτευση και το Κίνημα Αλλαγής αντιμετωπίζουν κατηγορίες για σκάνδαλα στον χώρο της Υγείας; Όταν το κλίμα είναι ήδη πολωτικό, είναι ακατόρθωτο να πετύχεις τη συναίνεση.

Ας κλείσω κάπου εδώ το αφετηριακό σχόλιο. Οι προτάσεις, όπως κοινοποιήθηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ, δεν είναι αρνητικές και κινούνται σε μια θετική κατεύθυνση σε γενικές γραμμές.

Συγκεκριμένα, ο ΣΥΡΙΖΑ πρότεινε:

1. Θρησκευτική ουδετερότητα του Κράτους: Είναι πάγιο αίτημα, για μια δημοκρατία που επιθυμεί να αυτοπροσδιορίζεται ως φιλελεύθερη, η κρατική εξουσία να είναι ανεξάρτητη από θρησκευτικές αντιλήψεις. Η σύνδεση Πολιτείας-Θρησκείας ανάγεται στη συγκρότηση του ελληνικού κράτους. Ο εξευρωπαϊσμός, οι κοινωνικές και οι οικονομικές μεταβολές του τελευταίου αιώνα κάνουν επιτακτικό το αίτημα της θρησκευτικής ουδετερότητας του Κράτους.

2. Κατοχύρωση κοινωνικών δικαιωμάτων: Η συνταγματική κατοχύρωση και ενίσχυση των κοινωνικών και εργασιακών δικαιωμάτων κινείται σε σωστή κατεύθυνση. Τα συγκεκριμένα δικαιώματα δαμάστηκαν την περίοδο της κρίσης.

3. Αποσύνδεση της εκλογής του προέδρου της Δημοκρατίας από τη διάλυση της Βουλής: Είναι λάθος να διαταράσσεται η πολιτική σταθερότητα και ασφάλεια επειδή δεν εξασφαλίζεται η απαιτούμενη πλειοψηφία ώστε να βγει ο ενδεδειγμένος από την κυβέρνηση πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Το ζήσαμε στο παρελθόν. Το ζήτημα που τίθεται είναι εάν ο πρόεδρος της Δημοκρατίας θα κρατήσει τον συμβολικό, ενωτικό ρόλο που έχει ή θα αποκτήσει περισσότερες αρμοδιότητες. Στη δεύτερη περίπτωση, μιλάμε για μια ριζική αναθεώρηση που μπορεί να βάλει σε κίνδυνο την Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.

4. Την καθιέρωση της υποχρεωτικής βουλευτικής ιδιότητας του πρωθυπουργού: Είναι μια πρόταση που περιορίζει το εύρος του θεσμού της εμπιστοσύνης της Βουλής προς την κυβέρνηση, γι’ αυτό και δεν την επιδοκιμάζω.

5. Καθιέρωση δημοψηφισμάτων με λαϊκή πρωτοβουλία: Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει η δημοψηφισματική κουλτούρα στην Ελλάδα, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες της Ευρώπης (Ελβετία, Ιταλία). Είναι μια πρόταση που εμπλουτίζει τον δημοκρατικό χαρακτήρα του αντιπροσωπευτικού μας συστήματος. Ωστόσο, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν ο νομοθέτης θα κληθεί να εντάξει τη συγκεκριμένη διάταξη στο Σύνταγμα, ώστε τα ατομικά δικαιώματα να μην κινδυνεύουν από την παντοδυναμία της πλειοψηφίας.

6. Καθιέρωση αναλογικού εκλογικού συστήματος: Κινείται προς τη δημοκρατική κατεύθυνση. Οι συμμαχίες και οι συνεργασίες πρέπει να επιδιώκονται. Ένα αναλογικό εκλογικό σύστημα έχει ως προϋποθέσεις τη συναίνεση και τη δημιουργία συμμαχιών. Κάτι τέτοιο όμως απαιτεί και ένα άλλο είδος νοοτροπίας, πολιτικής και όχι κομματικής. Στην Ελλάδα δεν το έχουμε.

7. Καθιέρωση προσωρινού κωλύματος εκλογιμότητας ύστερα από τρεις βουλευτικές περιόδους: Μια χρόνια παθογένεια της Μεταπολίτευσης ήταν οι ανταλλακτικές σχέσεις νομοθετικής-εκτελεστικής εξουσίας με το εκλογικό σώμα. Το αποτέλεσμα ήταν η υπερδιόγκωση του δημόσιου τομέα και τα συχνά φαινόμενα διαφθοράς. Το προσωρινό κώλυμα εκλογιμότητας έρχεται να περιορίσει εν μέρει το πελατειακό δίκτυο.

Θα ήταν λάθος από τη δική μου πλευρά να μην αναφέρω τι άλλο θα ήθελα να είχε μια ενδεχόμενη Συνταγματική Αναθεώρηση:

1) Την ύπαρξη ενός Συνταγματικού Δικαστηρίου, το οποίο θα επιβλέπει παραβιάσεις αρχών του Συντάγματος. Ένα τέτοιο Δικαστήριο θα ήταν εγγυητής του Συντάγματος.

2) Δυστυχώς, δεν άκουσα να γίνεται λόγο για ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Με δεδομένο πως η ηγεσία των Ανώτατων Δικαστηρίων της χώρας εκλέγεται από την κυβέρνηση, περίμενα πως ο ΣΥΡΙΖΑ θα καταθέσει πρόταση ώστε να απεμπλακεί η εκάστοτε κυβέρνηση από την επιλογή των ανώτερων δικαστικών λειτουργών.

3) Δεν έγινε καθόλου αναφορά στην καταπολέμηση της πολυνομίας και της γραφειοκρατίας σε συνταγματικό επίπεδο.

4) Εάν η Ελλάδα επιθυμεί να γίνει τόπος επενδύσεων, οφείλει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε να το πετύχει. Θα ήταν σωστό να κατοχυρωθεί συνταγματικά ένας φορολογικός συντελεστής έτσι ώστε να γνωρίζουν το φορολογικό περιβάλλον όλοι όσοι επιθυμούν να επενδύσουν στην Ελλάδα.

5) Δεν έγινε καμία αναφορά στο άρθρο 16, με αποτέλεσμα να μην αποκαλύπτει ο ΣΥΡΙΖΑ εάν είναι υπέρ των ανοικτών πανεπιστημίων ή όχι. Η σιωπή αυτή μπορεί να ερμηνευτεί ποικιλοτρόπως, δηλαδή να μην επιθυμεί την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Η μη ίδρυση όμως ιδιωτικών πανεπιστημίων πρέπει να συνεπάγεται και μια καλύτερη οργάνωση του Δημόσιου Ελληνικού Πανεπιστήμιου.

Η Συνταγματική Αναθεώρηση είναι μια διαδικασία που απαιτεί σοβαρότητα και λεπτούς χειρισμούς. Οι κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις διαμορφώνουν το περιβάλλον για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.

Η οικονομική κρίση της τελευταίας δεκαετίας, η υποβάθμιση των κοινωνικών δικαιωμάτων, ο δυσλειτουργικός δημόσιος τομέας, το πελατειακό δίκτυο και ο μη συμμετοχικός ρόλος του πολίτη στις δημοκρατικές διαδικασίες κάνουν το αίτημα για Συνταγματική Αναθεώρηση πιο επιτακτικό από ποτέ. Από την άλλη, όμως, οφείλουμε να πούμε πως το πολιτικό κλίμα της τρέχουσας περιόδου δε βοηθάει για βαθιές συναινέσεις και πλατιές συμμαχίες σ’ ένα τόσο μείζον ζήτημα.

* Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας (nkosmadakis@ymai.com).

Σχόλια