Απόψεις

Ακαδημαϊκή ενδυνάμωση των υπηρεσιών πληροφοριών

Ο κλάδος των υπηρεσιών πληροφοριών υπήρξε πάντοτε καθοριστικός για κάθε συνετό κρατικό δρώντα στο διεθνές σύστημα που επενδύει στην πρόληψη.

Γράφει ο διεθνολόγος, Γιάννης Παρμακίδης

Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα - μέχρι σήμερα - οι μυστικές υπηρεσίες, παγκόσμιων αλλά και περιφερειακών παικτών, παράλληλα με τη μυστική δράση, βρίσκονται σε συναρμογή με την έρευνα και την καινοτομία. Η μη αλληλεπίδρασή τους στον ελληνικό χώρο - παρά τις αξιέπαινες προσπάθειες των στελεχών των υπηρεσιών για προσωπική ακαδημαϊκή επιμόρφωση - οφείλεται σε μεγάλο βαθμό αφενός στην πολιτική απαξίωση των μυστικών υπηρεσιών, και αφετέρου στην άγνοια και την ιδεοληψία που διακατέχει μέρος της ελληνικής κοινωνίας.

Στόχος του παρόντος άρθρου είναι να αναδείξει μέσα από τις προτάσεις του στο κατά πόσο μπορεί να συμβάλει ο ακαδημαϊκός εμπλουτισμός στον νευραλγικό ρόλο των μυστικών υπηρεσιών και κατ’ επέκταση στη χάραξη αλλά και την προστασία της υψηλής στρατηγικής μιας δυτικής χώρας-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ.

Στη στρατηγική σκέψη ανά τους αιώνες, η θέση των στρατηγικών πληροφοριών λαμβάνει σημαίνοντα ρόλο, συμμετέχοντας δυναμικά και ενεργά πια τον 21ο αιώνα ο τομέας της πανεπιστημιακής διδασκαλίας, της έρευνας και της καινοτομίας.

Με τον όρο «υψηλή στρατηγική» αναφερόμαστε στη θεωρία ενός κράτους για το πώς μπορεί να «προκαλέσει ασφάλεια» στον εαυτό του και τους τρόπους δηλαδή που επιλέγει, και σύμφωνα με το μοντέλο του καθηγητή κ. Πλατιά (2010) περιλαμβάνει τέσσερις διαστάσεις:

* Διάγνωση διεθνούς περιβάλλοντος.

* Ιεραρχημένοι πολιτικοί στόχοι.

* Εικόνα στο εξωτερικό και νομιμοποίηση στο εσωτερικό.

* Αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων μέσων.

Το πιεστικό περιβάλλον μιας διαπραγμάτευσης και ιδιαιτέρως μιας κρίσης δρα συστηματικά προς τη λήψη της λανθασμένης απόφασης, με τη σημασία της έγκαιρης και έγκυρης πληροφόρησης να περιγράφεται στον Θουκυδίδη ως εξής:

«Διότι, όταν ο εχθρός, αν και στην πραγματικότητα ασθενής, φαίνεται ισχυρός, η έγκαιρη και ασφαλής γι’ αυτό πληροφορία ενθαρρύνει περισσότερο τους αντιπάλους του» (Δ. 126.4).

Η αναδυόμενη αστάθεια στα δυτικά Βαλκάνια, οι απρόβλεπτες εξελίξεις στις σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας-Ρωσίας και η ρευστή κατάσταση στη Μέση Ανατολή με όλα τα συμπαρομαρτούντα, όπως η μετακίνηση επίδοξων τρομοκρατών, είναι μερικές από τις προκλήσεις που συνθέτουν τρισδιάστατο μωσαϊκό του σύγχρονου διεθνούς περιβάλλοντος και ταυτόχρονα δίνουν την ευκαιρία στη χώρα να λειτουργήσει και ως hub (κόμβος) στη διπλωματία των πληροφοριών.

Επιπρόσθετα, η διαμόρφωση κουλτούρας intelligence στους πολίτες, αλλά και στις ελίτ της χώρας, μέσα από την αλληλεπίδραση που προσφέρει το ακαδημαϊκό περιβάλλον, είναι μια εξελισσόμενη και αδιάκοπη διαδικασία, που δεν πρέπει να υποτιμηθεί και πρέπει να λάβει τη θέση που της αξίζει στους ιεραρχημένους πολιτικούς στόχους.

Κατά τον καθηγητή Κωνσταντόπουλο (2016), πολύ εύστοχα παρατηρείται πως «υπό συνθήκες οξείας οικονομικής κρίσης, η χώρα μας καλείται να επιτύχει περισσότερα διαθέτοντας λιγότερους πόρους».

Για την αξιοποίηση λοιπόν όλων των διαθέσιμων μέσων, καθώς και για την εικόνα στο εξωτερικό και τη νομιμοποίηση στο εσωτερικό, θεωρούμε ότι συμβάλλουν καταλυτικά τα παρακάτω:

* Διασύνδεση με την αγορά εργασίας μέσω των εβδομάδων καριέρας - ενδεικτικά - κατά τα πρότυπα της αμερικανικής κοινότητας, πληροφοριών (intelligence community), όπου προσκαλούνται τελειόφοιτοι ή απόφοιτοι πανεπιστημιακών σχολών για συνέντευξη (recruitment). Ιδανικό παράδειγμα ακαδημαϊκού ιδρύματος με εξειδικευμένο πρόγραμμα σπουδών αποτελεί το National Intelligence University.

* Ενίσχυση πολυεπίπεδης ανάλυσης και αποφυγή ομαδόσκεψης μέσω της αλληλοϋποστήριξης των «δεξαμενών σκέψης», που διεξάγεται στα ελληνικά Πανεπιστήμια, δηλαδή της αύξησης κονδυλίων για την έρευνα και την ανάπτυξη (Κωνσταντόπουλος, 2016). Η ελληνική κοινωνία ήδη διαθέτει τις κατάλληλες υποδομές, όπως το Εργαστήριο Πληροφόρησης και Κυβερνοασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Πειραιά και ο ιδιωτικός τομέας το Research Institute for European and American Studies.

* Ίδρυση «Ακαδημίας Πληροφοριών», που θα παρέχει πανεπιστημιακή εκπαίδευση και κατάρτιση, δίνοντας και αντίστοιχους τίτλους στη μελέτη υπηρεσιών πληροφοριών, και δημιουργώντας μια νέα γενιά ταλαντούχων επιχειρησιακών αναλυτών με ταυτόχρονη ίδρυση τμήματος - εντός της Ακαδημίας - για την επικοινωνιακή στρατηγική των υπηρεσιών πληροφοριών με τα ελληνικά και ξένα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (Νομικός, 2004), με την τοποθέτηση μόνιμου υπαλλήλου στη συνέντευξη Τύπου. Εκστρατεία, δηλαδή, οικοδόμησης εικόνας μέσω της κοινωνικής δικτύωσης και αναβάθμιση ιστοσελίδας κατά τα πρότυπα της CIA, όπου παρέχεται αποχαρακτηρισμένο επιστημονικό υλικό.

Καταλήγοντας, η ιστορική φράση του μόνιμου ειδικού γραμματέα του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών κατά τη δεκαετία του 1940, Αλεξάντερ Καντογκάν, ότι «η πληροφόρηση είναι η παραμελημένη διάσταση των διεθνών σχέσεων» είναι, δυστυχώς, πιο επίκαιρη από ποτέ για τη χώρα μας. Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη το σύγχρονο διαδραστικό διεθνοπολιτικό περιβάλλον της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης, και ταυτόχρονα προβαίνοντας σε ρηξικέλευθες μεταρρυθμίσεις στον χώρο του intelligence, θα διαπιστώσουμε πως κάθε χώρα - έστω και μεσοπρόθεσμα - δρέπει τα οφέλη της επένδυσής της. Επικρατέστερο παράδειγμα το Ισραήλ, όπου εάν αναζητήσει κανείς τι σημαίνει Mossad, θα διδαχθεί με έκπληξη ότι παραπέμπει σε πανεπιστημιακό ίδρυμα.

Σχόλια