Απόψεις

Η απειλή του ανθρώπου από τα fake news

Το Facebook παραδέχτηκε πως είναι πιθανό γύρω στα 126 εκατομμύρια Αμερικάνοι να διάβασαν ψευδείς ειδήσεις (fake news). Όλα αυτά έλαβαν χώρα λίγο πριν τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ...

Ο άνθρωπος απειλείται. Δεν πρόκειται για μια εικασία, αλλά για μια απτή πραγματικότητα. Βιώνει μια διαρκή απειλή η οποία προέρχεται από τις νέες τεχνολογίες. Η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση (ηλεκτρονικός υπολογιστής, φορητά τηλέφωνα) φτάνει στο τέλος της και μια νέα εποχή αναδύεται. Η πέμπτη βιομηχανική επανάσταση εμφανίζεται σταδιακά στις ζωές μας, με τις συνέπειες όμως να είναι επιζήμιες για εμάς τους ίδιους παρά τα αναρίθμητα και αναμφισβήτητα οφέλη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για την κατανόηση των αρνητικών συνεπειών της πέμπτης βιομηχανικής επανάστασης αποτελεί το Facebook. Συγκεκριμένα, πριν μερικούς μήνες βγήκε στη δημοσιότητα το περίφημο σκάνδαλο της συγκεκριμένης εταιρείας, που προσπάθησε να χειραγωγήσει τις πολιτικές απόψεις και προτιμήσεις των πολιτών. Η εταιρεία Facebook παραδέχτηκε πως είναι πιθανό γύρω στα 126 εκατομμύρια Αμερικάνοι να διάβασαν ψευδείς ειδήσεις (fake news).

Όλα αυτά έλαβαν χώρα λίγο πριν τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ. Η χρήση των νέων τεχνολογιών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης βρήκε αντίκτυπο πριν μερικά χρόνια και συγκεκριμένα στο βρετανικό δημοψήφισμα σχετικά με το εάν η Βρετανία πρέπει ή όχι να παραμείνει κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η νέα ψηφιακή εποχή και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνιστούν παρακλάδια της πέμπτης βιομηχανικής επανάστασης, όπου στο επίκεντρο τίθενται η τεχνητή νοημοσύνη και η ανάλυση μεγα-δεδομένων. Η πέμπτη βιομηχανική επανάσταση, όπως, λαμβάνει χώρα, δημιουργεί νέες προϋποθέσεις ή κίνδυνους στη ζωή των πολιτών. Οι πολίτες μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης νιώθουν την ψευδαίσθηση της ελευθερίας και της δύναμης.

Στην πραγματικότητα, όμως, οι ζωές τους και οι επιλογές που θα κάνουν θα είναι προκαθορισμένες σε μεγάλο βαθμό από αλγόριθμους και πλατφόρμες που θα ελέγχονται από κυβερνητικές και οικονομικές ελίτ, οι οποίες δε θα λογοδοτούν σε κανένα. Η όποια παρέμβασή τους θα είναι επιζήμια για την αξιοπρέπεια του προσώπου, καθώς θα παραβιαστεί ο “ευαίσθητος” ιδιωτικός τους χώρος. Στο κέντρο αυτής της πολύπλοκης κοινωνικοπολιτικής σχέσης, λοιπόν, βρίσκεται ο ίδιος ο πολίτης ως παροχέας και αποδέκτης πληροφοριών.

Οι πληροφορίες, όπως θα παρέχονται στον πολίτη εκούσια ή ακούσια μέσω της χρήσης των κοινωνικών δικτύων, θα είναι επεξεργάσιμες συνδυαστικά με τη χρήση των ονομαζόμενων μεγαλοδεδομένων, μεγάλου όγκου δεδομένων από διάφορες δραστηριότητες - εμπορικά, ιδεολογικά, πολιτικά.

Γνωρίζοντας το προφίλ του πολίτη, είναι δυνατό να διοχετεύονται συγκεκριμένες πληροφορίες κατά το δοκούν με βάση τους στόχους του αποστολέα. Σκεφτείτε επομένως έναν αποστολέα (π.χ. έναν πολιτικό φορέα, έναν τραπεζικό όμιλο κ.τ.λ.), ο οποίος προσπαθεί να διαφημίσει το πρόγραμμα και τις υπηρεσίες του μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η χειραγώγηση του πολίτη (ή φορολογούμενου ή ψηφοφόρου) ιδεολογικά αλλά και σε επίπεδο αγοραστικών επιθυμιών. Οι κίνδυνοι χειραφέτησης του πολίτη είναι πολλοί και ποικίλοι.

Έτσι διαμορφώνεται ένας νέος τύπος ανθρώπου που είναι κομμένος και ραμμένος στα συμφέροντα του πολιτικού φορέα, αλλά και στα “θέλω” της εκάστοτε επιχείρησης που ο πολίτης αγοράζει το προϊόν της.

Απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, πρέπει η όποια απάντηση να δοθεί και σε συλλογικό και σε ατομικό επίπεδο.

Σε συλλογικό επίπεδο, είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί ένα κανονιστικό πλαίσιο για τη ρύθμιση συλλογής, αποθήκευσης, επεξεργασίας και χρήσης προσωπικών δεδομένων. Προς την κατεύθυνση αυτή, πρέπει να γίνουν αναγκαίες αλλαγές σε ενωσιακό επίπεδο, ώστε το πλαίσιο να είναι αυστηρό και να λειτουργεί αποτρεπτικά.

Σε ατομικό πεδίο, είναι αναγκαίο ο πολίτης να αποκτήσει μόρφωση που θα αποσκοπεί στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του. Προς την κατεύθυνση αυτή, είναι απαραίτητο να αλλάξει το εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτό το μοντέλο Παιδείας που εστιάζει στην εξειδίκευση και στον τεχνοκρατισμό δε διαπλάθει ολοκληρωμένες προσωπικότητες ούτε αναδεικνύει τις δεξιότητες του προσώπου. Η επιστροφή σ’ ένα ανθρωποκεντρικό μοντέλο εκπαίδευσης (κλασικής εκπαίδευσης) συνιστά επιτακτικό αίτημα.

Η αναμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος συνιστά θεμέλιο λίθο προστασίας της αξιοπρέπειας του ατόμου, η οποία βρίσκεται σε κίνδυνο με την εμφάνιση των νέων τεχνολογιών.

* Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας (nkosmadakis@ymail.com).

Σχόλια