Απόψεις

Σχολικός εκφοβισμός και ευάλωτο παιδί

Ο σχολικός εκφοβισμός πλέον δεν είναι ένα σπάνιο αλλά ένα σύνηθες πρόβλημα, που απασχολεί όχι μόνο τη σχολική κοινότητα, αλλά και την ίδια την οικογένεια.

Σε άλλες δεκαετίες, ο σχολικός εκφοβισμός υπήρχε, αλλά δεν είχε αναπτυχθεί ως πεδίο προβληματισμού και διαβούλευσης μεταξύ ειδικών, εμπειρογνωμόνων, δασκάλων, γονιών και άλλων μελών της κοινωνίας των πολιτών.

Σχολικός εκφοβισμός είναι η επίθεση που ασκεί ένα παιδί σ’ ένα άλλο, το οποίο είναι αδύναμο κοινωνικά και ψυχολογικά. Σήμερα θα προσπαθήσω να καταστήσω σαφές ποιο είναι το αδύναμο παιδί, δηλαδή το άτομο εκείνο που βρίσκεται σε μειονεκτική θέση.

Αδύναμο είναι:

1. Το σωματικό ασθενέστερο. Ένα παιδί που είναι πιο κοντό, πιο παχουλό, πιο αδύνατο από τον μέσο όρο συγκεντρώνει τα περισσότερα βλέμματα. Η πιο συνηθισμένη μορφή σχολικού εκφοβισμού, η οποία παρατηρείται κυρίως στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, σχετίζεται με τη σωματική διάπλαση του ατόμου. Και αναμφισβήτητα είναι και η πιο παλιά εκδοχή σχολικού εκφοβισμού. Όταν το παιδί δεν είναι όπως τα παιδιά της ηλικίας του σε σωματικό μέγεθος, τότε γίνεται στόχος σχολικού εκφοβισμού.

2. Το παιδί που ανήκει σε χαμηλό ή σε υψηλό κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο, αλλά συνιστά μεμονωμένη περίπτωση. Η οικογένεια είναι εκείνη που δίνει κίνητρα και ρόλους στο παιδί. Μια οικογένεια με χαμηλό κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο ίσως να μην μπορεί για ευνόητους λόγους (έλλειψη παιδείας, πολλές ώρες εργασίας, προβληματικές συνθήκες διαπαιδαγώγησης κ.λπ.) να δώσει στο παιδί τη δυνατότητα να κατανοήσει πως οι κοινωνικο-οικονομικοί διαχωρισμοί είναι ένα δεδομένο που το έχουμε πλάσει εμείς οι ίδιοι. Ένα παιδί πρέπει πρώτα και κύρια να αισθάνεται ισότιμο απέναντι στα άλλα παιδιά. Η ζήλια, η κακεντρέχεια ή όποια εναντίωση που μπορεί να αισθάνεται ένα παιδί απέναντι σ’ ένα άλλο έχει τις ρίζες στο οικογενειακό περιβάλλον.

Φανταστείτε τώρα μια φτωχογειτονιά και στη μέση να βρίσκεται ένα σχολείο. Τα παιδιά με γονείς που έχουν χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο εύκολα μπορούν να μεταδώσουν στο παιδί τους την απέχθεια που ενδεχομένως νιώθουν οι ίδιοι απέναντι στον πλούτο. Σε αυτό το σχολείο, λοιπόν, πηγαίνει το παιδί ενός γιατρού, δικηγόρου κ.λπ. Εύκολα, το τελευταίο παιδί γίνεται ο στόχος του σχολικού εκφοβισμού.

Συμβαίνει όμως το αντίθετο. Πολλές φορές, οι γονείς με υψηλό κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο μεταδίδουν την απέχθειά τους για τους άπορους στα παιδιά τους για ευνόητους λόγους (έλλειψη σεβασμού, ανεκτικότητας και διαφορετικότητας, εγωισμός, μη ουσιαστική ενημέρωση πάνω στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού). Έτσι, ένα παιδί που προέρχεται από εύπορη οικογένεια δε νιώθει ούτε θα νιώσει ισότιμο με τα παιδιά των κατώτερων κοινωνικών τάξεων.

Φανταστείτε σ’ ένα σχολείο ενός πλούσιου προαστίου μιας μεγάλης πόλης να έρθει ένα παιδί από ένα χαμηλό κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο. Εάν οι γονείς των άλλων παιδιών τούς δημιουργήσουν την αντίληψη πως το φτωχό παιδί είναι μια υποδεέστερη κατηγορία ανθρώπου, τότε αυτόματα το συγκεκριμένο παιδί εύκολα γίνεται αντικείμενο σχολικού εκφοβισμού.

3. Το παιδί με χαμηλή αυτοπεποίθηση και με μη ανεπτυγμένη κοινωνικότητα. Ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός. Κάποιοι έχουν περισσότερο όρεξη για διάβασμα, άλλοι έχουν χάρισμα στις τέχνες και άλλοι στον αθλητισμό. Το ίδιο συμβαίνει και στους χαρακτήρες των ανθρώπων. Άλλοι είναι διαχυτικοί, άλλοι είναι εσωστρεφείς, ενώ υπάρχουν χαρακτήρες ανθρώπων που προτιμούν την περισυλλογή και τη μοναξιά από μια καλή παρέα. Αυτή είναι η μια παράμετρος, η οποία είναι και η πιο σπάνια περίπτωση να γίνει το παιδί-θύμα σχολικού εκφοβισμού.

Υπάρχει άλλη παράμετρος. Στο σχολικό περιβάλλον υπάρχουν παιδιά τα οποία θέτουν τον εαυτό τους εκτός της παρέας των άλλων παιδιών, γιατί νιώθουν πως δεν μπορούν να τα καταφέρουν να υπάρξουν σ’ ένα κοινωνικό σύνολο. Δε θέλουν να παίξουν ποδόσφαιρο γιατί πιστεύουν πως δε θα ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των συμπαικτών τους. Δε θέλουν να πουν το ποίημά τους τα Χριστούγεννα, γιατί έχουν στο μυαλό τους ότι θα το πουν λάθος και οι συμμαθητές θα τον ή τη λοιδορήσουν. Αυτά λοιπόν τα παιδιά συντηρούν μέσα τους το αίσθημα της ηττοπάθειας και της μη αποδοχής. Γίνονται εσωστρεφή και οι συμμαθητές τους βρίσκουν έδαφος ώστε να τα χλευάσουν. Η κάθε μέρα γίνεται ανυπόφορη, ενώ σταδιακά χάνεται το ενδιαφέρον για μάθηση και για κατάκτηση νέας γνώσης.

4. Το παιδί με τα λιγότερα likes. Και όμως είναι αλήθεια. Αναπόφευκτα, θα φτάναμε σε αυτό το σημείο λόγω της διείσδυσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην καθημερινή μας ζωή. Ένα παιδί με λίγα likes στο Facebook δεν έχει την ίδια αντιμετώπιση μ’ ένα παιδί που έχει πολύ πιο πολλά. Με αυτόν τον τρόπο, καταδεικνύεται πως τα μέσα κοινωνικά δικτύωσης λειτουργούν διαχωριστικά στο πλαίσιο της σχολικής κοινότητας. Το φαινόμενο αυτής της εκδοχής σχολικού εκφοβισμού υπάρχει κατά κύριο λόγο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ένα αγόρι θα αποφύγει να βγει με μια κοπέλα που έχει λίγα likes, αλλά και ένα κορίτσι θα προτιμήσει να βγει με το παιδί που έχει πολλά likes.

Οι περιπτώσεις σχολικού εκφοβισμού είναι πολλές. Αυτές οι τέσσερις είναι οι πιο βασικές, οι οποίες ενδημούν στο ελληνικό σχολικό πλαίσιο. Απέναντι σε αυτό το φαινόμενο, που συνεχώς διογκώνεται, πρέπει να αναζητήσουμε τον ρόλο που πρέπει να διαδραματίσουν οι φορείς κοινωνικοποίησης.

Η οικογένεια πρέπει να διδάξει πως ένα παιδί δε διαφέρει από κανένα συνομήλικό του. Σε όποια κοινωνική ή οικονομική κατάσταση ανήκει ένα παιδί, αυτό δεν το κάνει ανώτερο ή κατώτερο από τ’ άλλα παιδιά. Για να αποκτήσει ένα παιδί τρόπους συμπεριφοράς ή παιδεία, εάν προτιμάτε, πρέπει και οι ίδιοι οι γονείς να είναι πεπαιδευμένοι. Να είναι σε θέση να μάθουν στο παιδί πως η ανεκτικότητα και ο σεβασμός της διαφορετικότητας είναι τα δύο στοιχεία που πρέπει να μας διακρίνουν. Οφείλουν να “σπάνε” κάθε προκατάληψη που έχουν στη ζωή τους.

Το σχολικό περιβάλλον πρέπει να σταθεί στην ουσία της εκπαίδευσης. Πολλές φορές, το παιδί αποστηθίζει ανούσιες γνώσεις, που την επόμενη χρονιά θα ξεχάσει. Ο ρόλος του σχολείου δεν είναι πλέον ηθικο-πλαστικός. Δεν αποσκοπεί στη δημιουργία προσωπικοτήτων. Πιστεύω πως πρέπει και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί να αλλάξουν τη στάση τους απέναντι στο επάγγελμα, το οποίο βλέπουν εντελώς δημοσιοϋπαλληλικά. Η παιδεία και η εκπαίδευση αντανακλάται στην ποιότητα του χαρακτήρα του προσώπου.

Τέλος, όσο κι αν ακούγεται περίεργο, ο σχολικός εκφοβισμός είναι προέκταση των reality shows που βλέπουν καθημερινά τόσοι άνθρωποι. Ο νέος τρόπος διασκέδασης των ανθρώπων μέσω της παρακολούθησης τέτοιων εύπεπτων προγραμμάτων τούς καθιστά μια άβουλη μάζα και πλέον ο επιτυχημένος κρίνεται από τον βαθμό μίμησης του πρωταγωνιστή του reality show.

Σχόλια