Απόψεις

Οι Έλληνες των Όσκαρ

Η 85η απονομή των Όσκαρ έγινε χθες. Χωρίς καμία ελληνική συμμετοχή. Όλα αυτά τα χρόνια ελάχιστη μεν, αξιοσημείωτη δε, ήταν η παρουσία των Ελλήνων στη μεγάλη γιορτή του σινεμά. Ο ελληνικός κινηματογράφος δεν έχει να επιδείξει - πλην κάποιων εξαιρέσεων - μεγάλες ταινίες που θα μπορούσαν να "σταθούν στο ύψος" των παραγωγών του Hollywood. Παρ' όλα αυτά, σπουδαίοι Έλληνες ηθοποιοί, σκηνοθέτες και συνθέτες της χώρας μας κατάφεραν με το ταλέντο τους να φύγουν από κάποια απονομή με το χρυσό αγαλματάκι ανά χείρας.

Το πρώτο Όσκαρ κέρδισε η Κατίνα Παξινού, και μάλιστα με την πρώτη της εμφάνιση στη μεγάλη οθόνη - κάτι που το έχουν καταφέρει μόλις δέκα ηθοποιοί στην ιστορία του θεσμού. Η μεγάλη Ελληνίδα ηθοποιός με το ξέσπασμα του πολέμου φεύγει απ την Ευρώπη. Στην Αμερική ψάχνει για δουλειά και η ερμηνεία της βραβεύτηκε με Όσκαρ Δεύτερου Γυναικείου Ρόλου για το "Για ποιον χτυπάει η καμπάνα", το 1943. Ακολουθεί ο σκηνοθέτης Ελίας Καζάν, με επτά υποψηφιότητες και τρία Όσκαρ, το τελευταίο για τη συνολική προσφορά του στην 7η τέχνη, το 1999. Τα άλλα δύο τα κερδίζει το 1947 και το 1954 για τις ταινίες "Συμφωνία Κυρίων" και το "Λιμάνι της Αγωνίας", αντίστοιχα. Ο άνθρωπος, που μπορεί να δίχασε ως ιδιώτης και καταδότης αριστερών και κομμουνιστών δημιουργών την εποχή της Λίστας Μακάρθι, αγαπήθηκε ως σκηνοθέτης. Μεταξύ των υποψηφιοτήτων του για Όσκαρ είναι και αυτή για καλύτερη σκηνοθεσία στα "Λεωφορείον ο Πόθος" (1951), "Ανατολικά της Εδέμ" (1955) και "Αμέρικα, Αμέρικα" (1963).

Η δεκαετία του 1960 ήταν μια καλή οσκαρικά δεκαετία για τη χώρα μας. Το 1960 είναι μια δεκαετία που τη χώρα, παρά την πολιτική αστάθεια, τη χαρακτηρίζει μια "πολιτιστική άνοιξη". Τότε καθιερώνονται μουσικά ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μιχάλης Κακογιάννης, η Μελίνα και ο Ντασέν με τις ταινίες τους βάζουν την Ελλάδα στο προσκήνιο... Τη δυναμική αυτή του πολιτισμού θα ανακόψει η δικτατορία. Η δεκαετία του 1960 ξεκίνησε με ένα Όσκαρ και με τρεις υποψηφιότητες. Την ίδια χρονιά, στην κατηγορία Καλύτερου Τραγουδιού νικητής αναδεικνύεται ο Μάνος Χατζιδάκις για τα "Παιδιά του Πειραιά", το τραγούδι που "έντυσε" το "Ποτέ την Κυριακή". Ο Μάνος, ωστόσο, δε θα πάει στο Χόλιγουντ για την απονομή ( δεν του άρεσε η φολκλόρ μόδα που απέκτησε το τραγούδι του) και το αγαλματάκι θα του σταλεί στην Ελλάδα αργότερα με το ταχυδρομείο.

Για τις ανάγκες του εξωφύλλου του, το περιοδικό "Εικόνες" εκείνη την εποχή θα δανειστεί το Όσκαρ της Κατίνας Παξινού. Για την ίδια, όμως, ταινία του Ζ. Ντασέν, που αποτέλεσε σταθμό για την κινηματογραφική μας ιστορία, η χώρα μας έχει και άλλες δύο υποψηφιότητες: Α' Γυναικείου Ρόλου για τη Μελίνα Μερκούρη και για τη Θεώνη Βαχλιώτη-Aldredge στην κατηγορία Ενδυματολογίας. Για την ιστορία, για τη γυναικεία ερμηνεία συνυποψήφιες της Μελίνας ήταν οι Λιζ Τέιλορ, Γκριρ Γκάρσον, Σίρλεϊ Μακ Λέιν και η Ντέμπορα Κερ. Τελικά κέρδισε η Τέιλορ ("Butterfield 8").

Την επόμενη χρονιά, το 1961, ο Τζορτζ Τσακίρης κέρδισε το Όσκαρ β' Ανδρικού Ρόλου για την ταινία "West Side Story", ενώ μερικά χρόνια αργότερα, το 1964, ο Βασίλης Φωτόπουλος κέρδισε το Όσκαρ Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης-Σκηνικών για Ασπρόμαυρη Ταινία, για τον "Αλέξη Ζορμπά". Ο Φωτόπουλος είχε συμμετάσχει και στην καλλιτεχνική διεύθυνση της ταινίας του Ελία Καζάν "Αμέρικα, Αμέρικα" (1962), όμως λόγω "παρεξήγησης" το όνομά του δεν μπήκε στους τίτλους.

Στα χρόνια που ακολούθησαν η χώρα μας έλαβε αρκετές υποψηφιότητες. Ο Μιχάλης Κακογιάννης προτάθηκε τρεις φορές για τον "Αλέξη Ζορμπά" - καλύτερη ταινία με τον ίδιο παραγωγό - αλλά και για την "Ηλέκτρα" (1962) και την "Ιφιγένεια" (1977), που διεκδίκησαν το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Παραγωγής. Ένας άλλος σημαντικός σκηνοθέτης, ο Βασίλης Γεωργιάδης, προτάθηκε - εμμέσως - για τις ταινίες τα "Κόκκινα φανάρια" (1963) και "Το χώμα βάφτηκε κόκκινο" (1965), που βρέθηκαν στην κατηγορία για το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Παραγωγής.

Το επόμενο Όσκαρ ήρθε για την Ελλάδα μόλις το 1974, και μάλιστα εις διπλούν! Νικητής στην κατηγορία Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης-Σκηνικών αναδείχτηκε ο ελληνικής καταγωγής Ντιν Ταβουλάρης, ο άνθρωπος που έστησε το σκηνικό για το δεύτερο μέρος του "Νονού" (αργότερα προτάθηκε και για το τρίτο μέρος της ταινίας). Ο διάσημος σκηνογράφος είναι στενός συνεργάτης του Francis Ford Coppola, και έχει μια λαμπρή καριέρα στο Hollywood, ενώ δουλείες του έχουμε δει και πρόσφατα. Στην "Ένατη Πύλη" του Roman Polanski αλλά και το 2001, στο "Angel Eyes". Την ίδια χρονιά βραβεύτηκε και η Θεώνη (Ντένη) Βαχλιώτη-Όλντριτς για τα κοστούμια της ταινίας "Ο υπέροχος Γκάτσμπι". Η ίδια είχε κερδίσει άλλες δύο υποψηφιότητες: για τη συνεργασία της στο πλευρό του Ζιλ Ντασέν στο "Ποτέ την Κυριακή" και στη "Φαίδρα" (1962).

Το 1981, ο Vangelis - ο Βαγγέλης Παπαθανασίου - κερδίζει το Όσκαρ Πρωτότυπης Μουσικής για την ταινία "Οι δρόμοι της φωτιάς" και αμέσως την επόμενη χρονιά ο Κώστας Γαβράς κερδίζει στην κατηγορία Σεναρίου για τον "Αγνοούμενο". Είχε βέβαια κερδίσει εμμέσως και για το "Ζ", το 1969, που είχε βραβευτεί για την καλύτερη ξενόγλωσση ταινία, που απονεμήθηκε ωστόσο στον παραγωγό. Πέντε χρόνια μετά, το 1987, η ελληνικής καταγωγής Ολυμπία Δουκάκη, μία εξαίρετη θεατρική ηθοποιός, πήρε το Όσκαρ Δεύτερου Γυναικείου Ρόλου για το "Κάτω από τη λάμψη του φεγγαριού". Το 1991, η εκρηκτική Βάνα Μπάρμπα συμμετέχει στην ιταλική ταινία "Μεντιτερανέο", που θα κερδίσει το αγαλματάκι στην κατηγορία Καλύτερη Ξενόγλωσση Ταινία.  

Έκτοτε υπήρξαν διάφορες υποψηφιότητες για τη χώρα μας αλλά καμία βράβευση, μέχρι το 2005, που το χρυσό αγαλματίδιο για το Πρωτότυπο Σενάριο κατέληξε στα χέρια του ελληνικής καταγωγής Alexander Payne για το φιλμ "Πλαγίως". Την επόμενη χρονιά ο επίσης ελληνικής καταγωγής George Miller βραβεύεται για το "Happy Feet" ως καλύτερη ταινία κινουμένων σχεδίων. Το 2007, η Ελληνοαμερικανίδα Patricia Fields προτείνεται για τα κοστούμια του "The Devil Wears Prada", ενώ λίγο αργότερα ακόμα μια ελληνική συμμετοχή έρχεται με τον ελληνικής καταγωγής Alexandre Desplat, που είναι υποψήφιος για το Όσκαρ Μουσικής Επένδυσης για το "The Curious Case of Benjamin Button".

Το 2010 η Ελλάδα επιστρέφει μετά από πολλά χρόνια - συγκεκριμένα από το 1977 και την υποψηφιότητα του Μιχάλη Κακογιάννη με την "Ιφιγένεια" - στην κούρσα για το χρυσό αγαλματίδιο στην κατηγορία της Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας. Ο πολυβραβευμένος "Κυνόδοντας" του Γιώργου Λάνθιμου πέτυχε το - μάλλον ακατόρθωτο - καταφέρνοντας να στρέψει το "βλέμμα" της Ακαδημίας στο σύγχρονο ελληνικό σινεμά.

Φωτογραφίες

Η Κατίνα Παξινού.

Ο Μάνος Χατζιδάκις με το Όσκαρ για "Τα παιδιά του Πειραιά".

Ο Ελίας Καζάν, ο σκηνοθέτης που κέρδισε 3 Όσκαρ

Η Ολυμπία Δουκάκη.

Η Βάνα Μπάρμπα στην οσκαρική ταινία "Μεντιτερανεο".

Του Στέλιου Ζερβού

Σχόλια