Από το επίδομα ανεργίας στην πραγματική εικόνα της κρατικής ρευστότητας, τελικά οι αριθμοί, αν διαβαστούν σωστά κι όχι επικοινωνιακά, λένε πολλά...
Η δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη, σύμφωνα με την οποία δε θεωρεί ότι το επίδομα ανεργίας θα πρέπει να καταβάλλεται για περισσότερους από δύο μήνες, άνοιξε μια συζήτηση που ξεπερνά κατά πολύ το ίδιο το επίδομα.
Το συγκεκριμένο επίδομα δεν αποτελεί κάποια έκτακτη παροχή του κράτους. Συνδέεται με εισφορές και κρατήσεις εργαζομένων και εργοδοτών. Όταν, λοιπόν, τίθεται θέμα περιορισμού μιας τέτοιας παροχής, το ερώτημα είναι απλό, μήπως τελικά υπάρχει πρόβλημα διαθέσιμης ρευστότητας κι αν υπάρχει, πού κατευθύνονται οι πόροι που εισπράττονται για τις συγκεκριμένες ανάγκες;
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν συνδέεται με τη δεύτερη πολιτική παρέμβαση του κυβερνητικού εκπροσώπου, περί «τέλους των ψευδαισθήσεων και πρωτίστως των δανεικών λεφτών». Έχουν πράγματι εξαντληθεί οι δυνατότητες δανεισμού της χώρας από τις αγορές; Μήπως η πραγματική εικόνα βρίσκεται αλλού, μέσα στα ίδια τα δημόσια ταμεία;
Ο αριθμός που δύσκολα περνά απαρατήρητος
Η απάντηση αρχίζει από έναν αριθμό, 67 δισ. ευρώ. Τόσο είχαν ξεπεράσει τον Ιούλιο τα repos του Ελληνικού Δημοσίου.
Πρόκειται για βραχυχρόνιο δανεισμό της Κεντρικής Διοίκησης από άλλους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης. Με απλά λόγια, το κράτος αντλεί ρευστότητα από το ίδιο το Δημόσιο.
Δεν πρόκειται για τον κλασικό δανεισμό από τις διεθνείς αγορές και δεν αποτυπώνεται με τον ίδιο τρόπο στο επίσημο δημόσιο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης. Αυτό όμως δεν εξαφανίζει την οικονομική πραγματικότητα.
Τα χρήματα που μετακινούνται προς την Κεντρική Διοίκηση παύουν, για όσο διάστημα χρησιμοποιούνται, να αποτελούν ελεύθερη ρευστότητα των φορέων που τα διέθεσαν.
Μάλλον λοιπόν, κάπου εδώ βρίσκεται η ουσία. Δεν αρκεί να ξέρουμε πόσα δανείζεται το κράτος. Πρέπει να ξέρουμε και πόσα απομένουν στους δημόσιους φορείς.
Πώς δημιουργήθηκε αυτή η δεξαμενή
Το θεσμικό πλαίσιο στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στους Νόμους 4764/2020, άρθρο 80, και 5193/2025, άρθρο 209. Οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης υποχρεώνονται ανά δεκαπενθήμερο να μεταφέρουν στον λογαριασμό ταμειακής διαχείρισης στην Τράπεζα της Ελλάδος τις εισπράξεις τους, με εξαίρεση τα ποσά που απαιτούνται για τις υποχρεώσεις των επόμενων 15 ημερών. Έτσι δημιουργείται μια μεγάλη κοινή δεξαμενή κρατικής ρευστότητας.
Στην πράξη, το σύστημα επιτρέπει στην Κεντρική Διοίκηση να αξιοποιεί διαθέσιμα φορέων όπως οι Οργανισμοί Κοινωνικής Ασφάλισης, οι ΟΤΑ, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα και άλλοι δημόσιοι οργανισμοί. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υπάρχει τέτοιος μηχανισμός. Υπάρχει. Το ερώτημα είναι πόσο έχει χρησιμοποιηθεί και πόσο αντέχει.
Η μεγάλη εικόνα των αριθμών
Οι αριθμοί, αν μπουν σε μία ενιαία εικόνα, περιγράφουν μια σημαντική μεταβολή της κρατικής ταμειακής διαχείρισης.
Οι κρατικοί Προϋπολογισμοί της περιόδου 2020-2025 εμφάνισαν συνολικό έλλειμμα 51,7 δισ. ευρώ, ενώ στο πρώτο εξάμηνο του 2026 καταγράφηκε νέο έλλειμμα 866 εκατ. ευρώ.
Την ίδια περίοδο, ο κρατικός δανεισμός μέσω ομολόγων και εντόκων γραμματίων αυξήθηκε από 72,6 δισ. ευρώ στις 30/6/2019 σε 111,4 δισ. ευρώ στις 30/6/2026, δηλαδή κατά 38,8 δισ. ευρώ. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκε το ταμειακό “μαξιλάρι” των 15,7 δισ. ευρώ, το οποίο είχε παραληφθεί το 2019.
Ο εσωτερικός δανεισμός του κράτους από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης αυξήθηκε κατά 34,2 δισ. ευρώ στην επταετία 2019-2025 και έφτασε τα 76,1 δισ. ευρώ στις 31/12/2025, από 41,9 δισ. ευρώ στο τέλος του 2018.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της μεταβολής πραγματοποιήθηκε μέσω repos, τα οποία από 23,9 δισ. ευρώ στο τέλος του 2018 ανήλθαν σε 60,6 δισ. ευρώ στο τέλος του 2025, προτού ξεπεράσουν σήμερα τα 67 δισ. ευρώ.
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με το ετήσιο Δελτίο Δημόσιου Χρέους 2025, οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης διέθεταν επιπλέον ταμειακά διαθέσιμα 18,8 δισ. ευρώ.
Το κράτος μπορεί να δανείζεται από τις αγορές, μπορεί να αξιοποιεί τα διαθέσιμα των φορέων του, μπορεί να μετακινεί ρευστότητα από τη μία δημόσια τσέπη στην άλλη, όμως κάποια στιγμή η πολιτική διαχείριση συναντά την αριθμητική. Τότε δεν αρκεί η επίκληση της δημοσιονομικής σταθερότητας...
Από την άλλη πλευρά, τα διαθέσιμα των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης πλην Κράτους ήταν 21,9 δισ. ευρώ στις 30/6/2019. Με την προσθήκη των περίπου 33,5 δισ. ευρώ των πλεονασμάτων που συσσωρεύτηκαν την περίοδο 2019-2025, προκύπτει ένα μέγεθος περίπου 55,5 δισ. ευρώ. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η δημοσιονομική απορία: πώς συνδυάζονται αυτά τα μεγέθη με την εικόνα των repos και των συνολικών ταμειακών διαθεσίμων;
Με τι χρήματα πληρώθηκαν οι πρόωρες αποπληρωμές;
Αυτό είναι το άλλο κρίσιμο ερώτημα. Αφού οι κρατικοί Προϋπολογισμοί της περιόδου εμφάνισαν σημαντικά ελλείμματα, τα πρωτογενή πλεονάσματα μετά το 2023 δε φαίνεται να επαρκούν από μόνα τους για την εξυπηρέτηση των τόκων του κρατικού χρέους και τις παράλληλες ανάγκες του Δημοσίου. Η κυβέρνηση χρησιμοποίησε το ταμειακό απόθεμα, προσέφυγε σε έκδοση κρατικών τίτλων και, ταυτόχρονα, αύξησε σημαντικά τον εσωτερικό δανεισμό από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης. Αλλά εδώ υπάρχει ακόμη μία παράμετρος.
Έμπειροι δημοσιονομικοί παρατηρητές επισημαίνουν ότι το Ευρωσύστημα, κατά την περίοδο της πανδημίας, αγόρασε ελληνικά κρατικά ομόλογα αξίας 39 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το ετήσιο Δελτίο Δημόσιου Χρέους 2022. Έτσι προκύπτει το ερώτημα εάν η συγκράτηση του δανεισμού από τις αγορές ήταν αποτέλεσμα περιορισμού ή συνειδητή επιλογή, ώστε να μην αυξηθεί περαιτέρω το επίσημο δημόσιο χρέος. Δεν πρόκειται για δευτερεύουσα λεπτομέρεια.
Αφορά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτούνται οι κρατικές ανάγκες.
Άλλο το δημόσιο χρέος και άλλο το χρέος του Δημοσίου
Για να κατανοηθεί η συζήτηση, χρειάζεται και μία ακόμη διάκριση. Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης, δηλαδή το επίσημο δημόσιο χρέος με βάση την ευρωπαϊκή μεθοδολογία, αφορά το ενοποιημένο ακαθάριστο χρέος ολόκληρου του δημόσιου τομέα και περιλαμβάνει την Κεντρική Κυβέρνηση, τους ΟΤΑ και τους Οργανισμούς Κοινωνικής Ασφάλισης.
Ανέρχεται στα 427,1 δισ. ευρώ. Διαφορετικό μέγεθος αποτελεί το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης, που αφορά τις άμεσες υποχρεώσεις του κεντρικού κράτους. Αυτό διαμορφώνεται στα 357,57 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του α’ εξαμήνου του 2026, περίπου στο 146% του ΑΕΠ. Με δύο λόγια, άλλο Δημόσιο Χρέος και άλλο χρέος του Δημοσίου.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, γιατί εξηγεί πώς μπορεί να αυξάνεται σημαντικά ο εσωτερικός δανεισμός χωρίς να εμφανίζεται αντίστοιχη αύξηση στο επίσημο δημόσιο χρέος.
Το σημείο όπου μπαίνουν τα ευρωπαϊκά κονδύλια
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν στην εξίσωση μπαίνουν τα κοινοτικά κεφάλαια που διαχειρίζονται φορείς της Γενικής Κυβέρνησης. ΟΠΕΚΕΠΕ, Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, Περιφέρειες και άλλοι φορείς διαχειρίζονται πόρους με συγκεκριμένο ευρωπαϊκό προορισμό.
Εδώ χρειάζεται καθαρή απάντηση: τα συγκεκριμένα κεφάλαια συνυπολογίζονται στην κρατική ταμειακή ρευστότητα; Και αν ναι, σε ποιο βαθμό;
Γιατί ένα εθνικό ταμειακό απόθεμα δεν είναι το ίδιο πράγμα με ένα ευρωπαϊκό κονδύλι που έχει συγκεκριμένο σκοπό και συγκεκριμένους όρους αξιοποίησης. Η διάκριση δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Είναι ζήτημα ουσίας.
Πόσο ακόμη αντέχει η εσωτερική χρηματοδότηση;
Ακόμη και εάν θεωρηθεί θεμιτή η αξιοποίηση της ρευστότητας των δημόσιων φορέων για την κάλυψη αναγκών της Κεντρικής Διοίκησης, παραμένει το βασικό ερώτημα: πού βρίσκεται το όριο; Γιατί το κράτος δεν έχει μόνο τις σημερινές ανάγκες. Έχει μπροστά του έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, υποχρεώσεις του ΕΣΠΑ, αγροτικές ενισχύσεις και μια σειρά από πληρωμές που δεν μπορούν να μετατίθενται επ' άπειρον.
Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ανάλυσης, οι υποχρεώσεις προς ιδιώτες ανέρχονται σε 3,27 δισ. ευρώ, μεταξύ άλλων για νοσοκομεία, εφάπαξ και επιστροφές φόρων.
Στο ίδιο πλαίσιο έχουν τεθεί ερωτήματα και για φορολογικές υποθέσεις παλαιότερων ετών, με την ΑΑΔΕ να ζητά από φορολογούμενους τροποποιητικές δηλώσεις για επιστροφές που αφορούν ακόμη και το 2015-2016, γεγονός που έχει προκαλέσει συζήτηση για ζητήματα παραγραφής και προσαυξήσεων.
Από τους δύο μήνες επιδόματος στον μεγάλο λογαριασμό
Κάπως έτσι η συζήτηση επιστρέφει εκεί απ’ όπου ξεκίνησε. Στο επίδομα ανεργίας.
Γιατί, όταν η κυβέρνηση λέει στην κοινωνία ότι πρέπει να περιοριστούν οι παροχές επειδή τα δημοσιονομικά περιθώρια δεν είναι απεριόριστα, η κοινωνία έχει δικαίωμα να ζητά ολόκληρη την εικόνα. Όχι μόνο το μέρος του λογαριασμού που αφορά εκείνους που περιμένουν ένα επίδομα. Να γνωρίζει πού βρίσκονται τα διαθέσιμα, ποιοι δημόσιοι φορείς τα έχουν παραχωρήσει, ποια κεφάλαια έχουν ήδη αξιοποιηθεί και ποιο απόθεμα πραγματικά απομένει.
Γιατί η δημοσιονομική διαχείριση δεν κρίνεται μόνο από το τι γράφει ο τίτλος του χρέους. Κρίνεται και από το πόσο βαθιά έχει χρειαστεί να μπει το κράτος στις εσωτερικές του δεξαμενές για να καλύψει τις ανάγκες του.
Δεν μπορεί η κοινωνία να ακούει διαρκώς ότι «δεν υπάρχουν λεφτά» και ταυτόχρονα να μην έχει καθαρή εικόνα για το πού πήγαν τα λεφτά που υπήρχαν.
Το κράτος μπορεί να δανείζεται από τις αγορές, μπορεί να αξιοποιεί τα διαθέσιμα των φορέων του, μπορεί να μετακινεί ρευστότητα από τη μία δημόσια τσέπη στην άλλη, όμως κάποια στιγμή η πολιτική διαχείριση συναντά την αριθμητική. Τότε δεν αρκεί η επίκληση της δημοσιονομικής σταθερότητας.
Χρειάζεται λογαριασμός
Το «δεν υπάρχουν λεφτά» δεν είναι δημοσιονομική εξήγηση. Είναι μόνο η αρχή της ερώτησης: ποια λεφτά υπήρχαν, πού πήγαν και πόσα έχουν απομείνει; Αυτή την απάντηση η κοινωνία δικαιούται να την πάρει καθαρά, με στοιχεία και χωρίς δημιουργική λογιστική της πολιτικής επικοινωνίας.