Αν υπάρχει μία περιφέρεια της χώρας στην οποία η μεγάλη αναμέτρηση για την Κεντροαριστερά αποκτά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, αυτή είναι αναμφίβολα η Κρήτη. Το νησί μπαίνει όλο και περισσότερο στο “μικροσκόπιο” των κομματικών επιτελείων, καθώς ΠΑΣΟΚ και Αλέξης Τσίπρας διεκδικούν σημαντικό τμήμα του ίδιου πολιτικού ακροατηρίου, την ώρα που η Νέα Δημοκρατία δεν είναι διατεθειμένη να εγκαταλείψει εύκολα το έδαφος που κατέκτησε τα προηγούμενα χρόνια.
Και κάπου ανάμεσα στους τρεις μεγάλους παίκτες, τα μικρότερα κόμματα αναζητούν τη δική τους ευκαιρία. Γιατί σε μια εκλογική αναμέτρηση, όπου η ψήφος ενδέχεται να κατακερματιστεί περισσότερο, ακόμη και μερικές μονάδες μπορούν να αποκτήσουν τεράστια σημασία στη μάχη μιας βουλευτικής έδρας.
Δεν είναι τυχαίο ότι το ΠΑΣΟΚ επέλεξε φέτος την Κρήτη και συγκεκριμένα το Ηράκλειο για τον κεντρικό εορτασμό της 3ης Σεπτέμβρη. Η παρουσία του Νίκου Ανδρουλάκη και η κινητοποίηση στελεχών από ολόκληρο το νησί αποτυπώνουν τη σημασία που αποδίδει η Χαριλάου Τρικούπη στην Κρήτη. Το ΠΑΣΟΚ θέλει να χρησιμοποιήσει το νησί ως αφετηρία πολιτικής αντεπίθεσης και να δείξει ότι εδώ μπορεί να καταγράψει επιδόσεις πολύ ισχυρότερες από τις πανελλαδικές. Για το ΠΑΣΟΚ η Κρήτη δεν είναι απλώς ακόμη μία εκλογική περιφέρεια. Υπάρχει μια βαθιά ιστορική σχέση της δημοκρατικής παράταξης με το νησί και ένα πολιτικό υπόβαθρο που επιτρέπει στη Χαριλάου Τρικούπη να πιστεύει ότι εδώ μπορεί να οικοδομήσει ξανά ένα ισχυρό “πράσινο κάστρο”. Το μεγάλο στοίχημα είναι να μετατραπεί αυτή η ιστορική σχέση σε σύγχρονη πολιτική δυναμική.
Σύμφωνα με δημοσιευμένες πληροφορίες που επικαλούνται κομματικές μετρήσεις, το ΠΑΣΟΚ εμφανίζει ιδιαίτερα ανταγωνιστική εικόνα στο Ηράκλειο και το Λασίθι, δίνει σκληρή μάχη στο Ρέθυμνο, ενώ διαφορετικές ισορροπίες καταγράφονται στα Χανιά.
Η εικόνα της τρέχουσας συγκυρίας
Πρόκειται ασφαλώς για μετρήσεις που πρέπει να αντιμετωπίζονται ως φωτογραφία της στιγμής και όχι ως εκλογικό αποτέλεσμα. Δείχνουν όμως γιατί η Κρήτη έχει αποκτήσει τόσο μεγάλη σημασία για τη στρατηγική της Χαριλάου Τρικούπη. Μια τέτοια επίδοση θα είχε πολύ μεγαλύτερη πολιτική αξία από τον αριθμό των βουλευτικών εδρών που θα εξασφάλιζε. Θα επέτρεπε στον Νίκο Ανδρουλάκη να υποστηρίξει ότι το κόμμα διαθέτει ξανά περιοχές στις οποίες αποκτά χαρακτηριστικά κυρίαρχης πολιτικής δύναμης.
Μόνο που αυτή τη φορά το ΠΑΣΟΚ δεν παίζει μόνο του στο κεντροαριστερό γήπεδο. Η παρουσία του Αλέξη Τσίπρα δημιουργεί νέα δεδομένα και ίσως στην Κρήτη αυτά να είναι ακόμη πιο σύνθετα. Η πολιτική μάχη ανάμεσα στις δύο πλευρές αφορά σε σημαντικό βαθμό την ίδια εκλογική δεξαμενή προοδευτικούς ψηφοφόρους, παλαιότερους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ που μετακινήθηκαν προς τον ΣΥΡΙΖΑ στα χρόνια της κρίσης, κεντροαριστερούς που αναζητούν κυβερνητική εναλλακτική, αλλά και νεότερους πολίτες που δε διαθέτουν σταθερή κομματική ταύτιση.
Η αναμέτρηση Τσίπρα-Ανδρουλάκη για την πρωτοκαθεδρία στον προοδευτικό χώρο έχει ήδη περάσει σε ιδιαίτερα ανταγωνιστική φάση, με τις κινήσεις των δύο πλευρών ενόψει ΔΕΘ να δείχνουν ότι η μεταξύ τους μάχη θα είναι σκληρή. Και η Κρήτη αποτελεί προνομιακό πεδίο αυτής της σύγκρουσης.
Οι πιθανότητες του Αλ. Τσίπρα
Ο Αλέξης Τσίπρας γνωρίζει καλά ότι το νησί υπήρξε μία από τις περιοχές όπου ο ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε την προηγούμενη δεκαετία να εισχωρήσει βαθιά στην παραδοσιακή εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ. Αυτό ακριβώς το πολιτικό νήμα επιχειρεί σήμερα να ξαναπιάσει. Για το ΠΑΣΟΚ επομένως η μάχη είναι διπλή: πρέπει να αντιμετωπίσει τη Ν.Δ. για την πρώτη θέση, αλλά ταυτόχρονα να κλείσει τις πόρτες προς τον Τσίπρα. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά φυσικά το Ηράκλειο. Η μεγαλύτερη εκλογική περιφέρεια της Κρήτης διαθέτει αριθμητικά και πολιτικά χαρακτηριστικά που την καθιστούν καθοριστική για το συνολικό αποτέλεσμα στο νησί.
Εδώ υπάρχουν ισχυρές παραδοσιακές ρίζες του ΠΑΣΟΚ, αλλά και σημαντική δεξαμενή ψηφοφόρων που στο παρελθόν μετακινήθηκαν προς τον ΣΥΡΙΖΑ. Γι' αυτό και κανείς δεν πρόκειται να αφήσει το Ηράκλειο στην τύχη του. Η επιλογή της πλατείας Ελευθερίας για τη φετινή εκδήλωση του ΠΑΣΟΚ της 3ης Σεπτέμβρη μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Ο Νίκος Ανδρουλάκης επέλεξε το Ηράκλειο ως σημείο εκκίνησης της νέας πολιτικής περιόδου, επιχειρώντας να συνδέσει τον ιστορικό συμβολισμό με το μήνυμα μιας νέας εκλογικής αντεπίθεσης.
Δεν ξεγράφουμε τη Ν.Δ.
Υπάρχει όμως και ένας τρίτος παράγοντας που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει: η Νέα Δημοκρατία. Το 2023, η Ν.Δ. είχε πετύχει κάτι ιστορικό, κατακτώντας την πρώτη θέση και στους τέσσερις νομούς της Κρήτης. Η “μπλε” επικράτηση σε ολόκληρο το νησί είχε τότε ισχυρό πολιτικό συμβολισμό, ακριβώς επειδή ανέτρεπε συσχετισμούς δεκαετιών.
Σήμερα το κυβερνών κόμμα γνωρίζει ότι η μάχη είναι διαφορετική. Η ενίσχυση του ΠΑΣΟΚ στο νησί και η παρουσία Τσίπρα δημιουργούν ένα πολύ πιο σύνθετο σκηνικό. Για τη Ν.Δ. όμως η διατήρηση της πρώτης θέσης στην Κρήτη έχει ξεχωριστή πολιτική σημασία. Μια απώλεια της πρωτιάς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την αντιπολίτευση ως ένδειξη αλλαγής συσχετισμών. Για τον λόγο αυτό αναμένεται και η Ν.Δ. να επενδύσει σημαντικά (πολιτικά, πάντα) στην Κρήτη όσο θα πλησιάζουν οι κάλπες, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στα κομματικά ακροατήρια, αλλά και σε παραγωγικές ομάδες, αγρότες, επαγγελματίες, τουρισμό και μεσαία τάξη.
Και τα μικρότερα κόμματα ψάχνουν την έκπληξη
Μέσα σε αυτή τη μεγάλη σύγκρουση υπάρχει όμως χώρος και για τους μικρότερους. ΚΚΕ, Ελληνική Λύση, Πλεύση Ελευθερίας, Καριστιανού και άλλοι πολιτικοί σχηματισμοί γνωρίζουν ότι ένας αυξημένος κατακερματισμός της ψήφου μπορεί να δημιουργήσει διαφορετικές ισορροπίες. Ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες εκλογικές περιφέρειες, η μάχη δεν περιορίζεται στα ποσοστά. Αφορά και το ποιο κόμμα μπορεί να φτάσει σε επίπεδο εκλογικής επιρροής που θα του επιτρέψει να διεκδικήσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.
Γι' αυτό ήδη αναζητούνται πρόσωπα με κοινωνική αναφορά, τοπική αναγνωρισιμότητα και δυνατότητα να κινητοποιήσουν ψηφοφόρους πέρα από τα στενά κομματικά όρια κι εδώ ίσως βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις της επόμενης αναμέτρησης. Γιατί στην Κρήτη η εκλογική μάχη ήταν ανέκαθεν και μάχη προσώπων. Οι κομματικές ηγεσίες το γνωρίζουν και γι' αυτό η κατάρτιση των ψηφοδελτίων θα αποτελέσει ξεχωριστό κεφάλαιο.
Δεν αρκεί πλέον ένα ισχυρό κομματικό ποσοστό. Χρειάζονται υποψήφιοι που να μπορούν να διευρύνουν τα ακροατήρια, να έχουν παρουσία στην κοινωνία και να κινητοποιούν κόσμο. Ειδικά ΠΑΣΟΚ και Τσίπρας αναμένεται να δώσουν μεγάλη μάχη και σε αυτό το επίπεδο. Ήδη δημοσιεύματα έχουν αναφερθεί στην αναζήτηση υποψηφίων με ισχυρή απήχηση στις τέσσερις εκλογικές περιφέρειες της Κρήτης, ακριβώς επειδή η σύγκρουση για το κεντροαριστερό ακροατήριο δε θα κριθεί μόνο από τα κεντρικά πολιτικά μηνύματα.
Ένα πρόσωπο με ισχυρή τοπική αναφορά μπορεί να μετακινήσει εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες ψήφους. Και σε μια αμφίρροπη αναμέτρηση, αυτές οι ψήφοι μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές. Όλα δείχνουν επομένως ότι η Κρήτη θα αποτελέσει μία μικρογραφία της μεγάλης πολιτικής σύγκρουσης που έρχεται. Το ΠΑΣΟΚ θέλει να αποδείξει ότι μπορεί να επιστρέψει στην πρώτη θέση σε ένα από τα ιστορικότερα προπύργιά του.
Ο Αλέξης Τσίπρας θέλει να δείξει ότι μπορεί να ανασυγκροτήσει μια μεγάλη προοδευτική εκλογική δεξαμενή και να αμφισβητήσει ευθέως την πρωτοκαθεδρία του ΠΑΣΟΚ στον χώρο της Κεντροαριστεράς. Η Νέα Δημοκρατία θέλει να αποδείξει ότι η επικράτησή της στην Κρήτη δεν ήταν μια συγκυριακή στιγμή του 2023 και ότι εξακολουθεί να μπορεί να κερδίζει το νησί, και τα μικρότερα κόμματα περιμένουν να εκμεταλλευτούν κάθε ρωγμή που θα δημιουργήσει η σύγκρουση των μεγαλύτερων.
Η Κρήτη λοιπόν δε θα είναι απλώς ακόμη μία περιφέρεια στον εκλογικό χάρτη. Θα είναι ένα από τα μεγάλα πολιτικά πεδία της επόμενης αναμέτρησης. Και όσο πλησιάζουμε προς τις κάλπες, τόσο περισσότερο το ενδιαφέρον θα μεταφέρεται από τα κεντρικά επιτελεία στα πρόσωπα, στις τοπικές συμμαχίες και στα ψηφοδέλτια.
Γιατί από το Ηράκλειο μέχρι τα Χανιά και από το Ρέθυμνο μέχρι το Λασίθι, η μάχη που αρχίζει τώρα δεν αφορά μόνο το ποιος θα κερδίσει περισσότερες έδρες. Αφορά το ποιος θα μπορέσει να πει την επόμενη ημέρα ότι κέρδισε πολιτικά την Κρήτη και αυτή τη φορά, περισσότερο από κάθε άλλη πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση, η απάντηση μόνο δεδομένη δεν είναι. Τελικά είναι η μάχη τριών για την πρώτη θέση;
