Υπάρχουν στιγμές που πραγματικά αναρωτιέσαι πόσο ακόμη θα επιτρέπουμε σε μια μικρή μειοψηφία να παρουσιάζει μια ολόκληρη κοινωνία μέσα από τη δική της στρεβλή αντίληψη για τη διασκέδαση, την παράδοση και, κυρίως, την κρητική λεβεντιά. Ανοίγεις τα social media και βλέπεις ξανά και ξανά το ίδιο σκηνικό. Γάμος, πανηγύρι, γλέντι, μουσική, κόσμος γύρω από ένα τραπέζι και κάποιος νεαρός ή και μεγαλύτερος να σηκώνει τη μία κούπα μετά την άλλη. Γύρω του κινητά καταγράφουν, φίλοι φωνάζουν, κάποιοι χειροκροτούν και ο πρωταγωνιστής, μόλις ολοκληρώσει το “κατόρθωμα”, σηκώνει τα χέρια πανηγυρίζοντας περίπου σαν να κατέκτησε ολυμπιακό μετάλλιο ή σαν να του απένειμαν το Νόμπελ. Και όλα αυτά γιατί; Επειδή κατάφερε να πιει πολύ και γρήγορα. Αυτό είναι το κατόρθωμα;
Αυτή είναι η λεβεντιά; Αυτό θέλουμε να παρουσιάζουμε ως εικόνα της Κρήτης;
Κάπου πρέπει επιτέλους να μπει ένα όριο. Όχι στην παρέα, όχι στο γλέντι, όχι στην παράδοση και ασφαλώς όχι στη χαρά. Όριο πρέπει να μπει στην ανοησία που μεταμφιέζεται σε παράδοση και στην επικίνδυνη υπερβολή που κάποιοι προσπαθούν να βαφτίσουν “κρητική λεβεντιά”. Γιατί η λεβεντιά αυτού του τόπου δεν είχε ποτέ ως μονάδα μέτρησης τα γραμμάρια αλκοόλ στο αίμα.
Η κρητική φιλοξενία ασφαλώς έχει συνδεθεί διαχρονικά με το κέρασμα. Με ένα ποτήρι κρασί, μια τσικουδιά, μια παρέα γύρω από το τραπέζι. Το ποτό υπάρχει στην κοινωνική ζωή του νησιού, όπως υπάρχει σε δεκάδες άλλες παραδόσεις της Μεσογείου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το κέρασμα μετατρέπεται σε διαγωνισμό αντοχής. Όταν το «πιες μια στην υγειά μας» γίνεται «πιες μέχρι να μην μπορείς να σταθείς». Και ακόμη περισσότερο όταν αυτή η συμπεριφορά καταγράφεται σε βίντεο και ανεβαίνει στο TikTok, στο Instagram και αλλού ως παράσημο ανδρισμού.
Η καρικατούρα της παράδοσης
Εκεί πλέον δε μιλάμε για παράδοση. Μιλάμε για μια καρικατούρα της και είναι εξοργιστικό να βλέπεις νέους ανθρώπους να πανηγυρίζουν επειδή κατανάλωσαν διαδοχικές κούπες αλκοόλ, ενώ γύρω τους άλλοι τους ενθαρρύνουν. Λες και παρακολουθούμε κάποια δοκιμασία γενναιότητας. Λες και όποιος πιει περισσότερο είναι περισσότερο άνδρας, περισσότερο Κρητικός, περισσότερο “μερακλής”. Ποιος αποφάσισε κάτι τέτοιο; Πότε ακριβώς η αξιοπρέπεια ενός ανθρώπου άρχισε να υπολογίζεται από το πόσο αλκοόλ αντέχει; Πότε η κρητική λεβεντιά έγινε challenge για τα social media; Η πραγματική λεβεντιά είναι πολύ πιο δύσκολη υπόθεση. Είναι συμπεριφορά. Είναι αξιοπρέπεια. Είναι σεβασμός. Είναι να ξέρεις να στέκεσαι δίπλα στον άλλο όταν σε χρειάζεται. Είναι να προστατεύεις τον αδύναμο, να σέβεσαι τον μεγαλύτερο, να δίνεις χώρο στον νεότερο, να κρατάς τον λόγο σου. Είναι να μπορείς να διασκεδάσεις χωρίς να γίνεσαι επικίνδυνος για τον εαυτό σου και τους γύρω σου και, ναι, λεβεντιά είναι και να μπορείς να πεις «ως εδώ». Δε χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα σε κανέναν πίνοντας άλλη μία κούπα. Το ακόμη πιο προβληματικό στοιχείο της υπόθεσης είναι τα social media. Γιατί παλαιότερα μια τέτοια υπερβολή μπορούσε να συμβεί σε ένα γλέντι και να τελειώσει εκεί. Σήμερα γίνεται περιεχόμενο. Καταγράφεται, μοντάρεται, συνοδεύεται από μουσική και επιφωνήματα και δημοσιεύεται με στόχο τα likes, τα shares και τα σχόλια. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Κάποιος βλέπει ένα βίντεο με έναν συνομήλικό του να καταναλώνει αλλεπάλληλες κούπες και να αποθεώνεται από την παρέα. Την επόμενη φορά θέλει να κάνει κάτι περισσότερο. Ένας άλλος θα επιχειρήσει να τον ξεπεράσει. Κάποιος τρίτος θα τραβήξει το κινητό για να απαθανατίσει τη σκηνή. Και σιγά-σιγά μια επικίνδυνη συμπεριφορά αποκτά χαρακτηριστικά “κατορθώματος”.
Δεν είναι αυτή η “κανονικότητα” της Κρήτης
Αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να σταματήσουμε να κανονικοποιούμε και κυρίως πρέπει να σταματήσουμε να το συνδέουμε με την Κρήτη. Οι λίγοι που συμπεριφέρονται έτσι δεν εκπροσωπούν το νησί. Δεν εκπροσωπούν τους νέους της Κρήτης και δεν εκπροσωπούν την κρητική παράδοση. Είναι άδικο για χιλιάδες νέα παιδιά που σπουδάζουν, εργάζονται, δημιουργούν, αγωνίζονται και διασκεδάζουν χωρίς να αισθάνονται ότι πρέπει να αποδείξουν σε κανέναν πόσες κούπες μπορούν να καταναλώσουν. Αυτή είναι επίσης η Κρήτη.
Και ίσως είναι η Κρήτη που δε γίνεται τόσο εύκολα viral. Γιατί το παιδί που σηκώνεται το πρωί για να δουλέψει, που βοηθά την οικογένειά του, που σέβεται την παρέα του και που γυρίζει σπίτι του με ασφάλεια δεν αποτελεί «εντυπωσιακό βίντεο». Εκείνος που καταναλώνει όμως μια τεράστια ποσότητα αλκοόλ μέσα σε λίγα λεπτά γίνεται θέαμα και κάπου εκεί χάνεται το μέτρο. Ας σταματήσουμε επίσης την εύκολη δικαιολογία «Έτσι είναι τα γλέντια στην Κρήτη». Όχι. Δεν είναι έτσι η Κρήτη. Υπάρχουν γάμοι και πανηγύρια με χιλιάδες ανθρώπους όπου ο κόσμος χορεύει, τραγουδά, πίνει με μέτρο, γελά και επιστρέφει σπίτι του έχοντας περάσει υπέροχα. Υπάρχουν παρέες νέων ανθρώπων που αγαπούν την κρητική μουσική και την παράδοση χωρίς να θεωρούν υποχρεωτική τη μέθη. Υπάρχουν οικογένειες που μαθαίνουν στα παιδιά τους ότι άλλο κέρασμα και άλλο κατάχρηση. Αυτούς γιατί τους ξεχνάμε;
Γιατί επιτρέπουμε στους λίγους να δημιουργούν την εντύπωση ότι για να θεωρηθεί κάποιος “λεβέντης” πρέπει να αδειάζει τη μία κούπα μετά την άλλη; Η απάντηση ίσως βρίσκεται και στη δύναμη της εικόνας. Το ακραίο πουλάει. Η υπερβολή συγκεντρώνει προβολές. Η ανοησία πολλές φορές γίνεται viral γρηγορότερα από τη σοβαρότητα. Και όταν πίσω από το κινητό υπάρχει κάποιος που φωνάζει «πάμε άλλη μία», δημιουργείται μια μικρή σκηνή κοινωνικής επιβράβευσης.
Το αλκοόλ δεν είναι παιχνίδι
Μόνο που εδώ υπάρχει και κάτι σοβαρότερο. Το αλκοόλ δεν είναι παιχνίδι. Η μεγάλη και γρήγορη κατανάλωσή του μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Και κανένα like, κανένα story και κανένα χειροκρότημα δεν αξίζει περισσότερο από την υγεία και τη ζωή ενός ανθρώπου. Ακόμη σοβαρότερη είναι η εικόνα που μεταφέρεται στους ανήλικους. Ένα παιδί 15 ή 16 ετών που παρακολουθεί συνεχώς μεγαλύτερους να αποθεώνονται επειδή πίνουν πολύ, τι μήνυμα εισπράττει; Ότι αυτή είναι η ενηλικίωση; Ότι αυτό σημαίνει “άνδρας”; Ότι έτσι κερδίζεις την αποδοχή της παρέας; Εδώ υπάρχει ευθύνη όλων μας. Της οικογένειας, της παρέας, της κοινωνίας, ακόμη και εκείνου που κρατά το κινητό. Γιατί δε χρειάζεται κάθε ανοησία να γίνεται βίντεο.
Και δε χρειάζεται κάθε βίντεο να ανεβαίνει δημόσια. Κάποτε πρέπει να καταλάβουμε ότι το να τραβάς έναν άνθρωπο την ώρα που χάνει τον έλεγχο και στη συνέχεια να τον εκθέτεις σε χιλιάδες χρήστες δεν είναι απαραίτητα «πλάκα». Όπως δεν είναι πλάκα να ενθαρρύνεις κάποιον να συνεχίσει να πίνει όταν έχει ήδη καταναλώσει υπερβολική ποσότητα. Η παρέα δεν αποδεικνύεται στα χειροκροτήματα.
Η παρέα αποδεικνύεται όταν κάποιος πει «φτάνει, μην πιεις άλλο». Εκεί φαίνεται η πραγματική μαγκιά.
Όχι στην κούπα και ίσως αυτό πρέπει να ξανασυζητήσουμε στην Κρήτη, δηλαδή το τι σημαίνει τελικά λεβεντιά; Γιατί χρησιμοποιούμε μια τόσο βαριά λέξη για να δικαιολογούμε τόσο φτηνές συμπεριφορές;
Η λεβεντιά δεν είναι μέθη. Η παράδοση δεν είναι διαγωνισμός κατανάλωσης αλκοόλ. Και η μαγκιά δε μετριέται με το πόσο γρήγορα μπορεί κάποιος να αδειάσει ένα ποτήρι
Ο λεβέντης δε χρειάζεται κοινό για να αποδείξει ότι είναι λεβέντης. Δε χρειάζεται κάμερα. Δε χρειάζεται εκατοντάδες likes και σίγουρα δε χρειάζεται να καταναλώσει μισό τραπέζι σε αλκοόλ για να πάρει το χειροκρότημα. Η Κρήτη έχει πολιτισμό αιώνων. Έχει μουσική, χορό, μαντινάδα, φιλοξενία, αξιοπρέπεια, ιστορία. Έχει ανθρώπους που έμαθαν να ανοίγουν το σπίτι τους στον ξένο και να μοιράζονται μαζί του ό,τι έχουν. Έχει μια παράδοση που δεν μπορεί να συμπυκνωθεί σε ένα βίντεο με κάποιον να κατεβάζει κούπες. Ας μην αφήσουμε λοιπόν μια μειοψηφία να την ευτελίζει και κυρίως ας μη χαϊδεύουμε αφτιά. Όταν μια συμπεριφορά είναι επικίνδυνη, πρέπει να λέγεται επικίνδυνη. Όταν είναι γελοία, δε χρειάζεται να τη βαφτίζουμε «έθιμο» για να μη δυσαρεστήσουμε κανέναν. Όταν κάποιος θεωρεί επίτευγμα να πίνει μέχρι τελικής πτώσεως μπροστά σε μια κάμερα, δεν υπηρετεί την κρητική παράδοση. Την προσβάλλει και όσοι πραγματικά αγαπούν αυτόν τον τόπο θα έπρεπε πρώτοι να αντιδρούν σε αυτήν την παραποίηση. Δεν είναι “αντικρητικό” να καταγγέλλεις την υπερβολή. Το αντίθετο. Υπερασπίζεσαι την Κρήτη από μια φτηνή καρικατούρα που αναπαράγεται στα social media και συχνά καταλήγει να γίνεται εικόνα ολόκληρου του νησιού. Η Κρήτη δεν είναι μια κούπα.
Η λεβεντιά δεν είναι μέθη. Η παράδοση δεν είναι διαγωνισμός κατανάλωσης αλκοόλ. Και η μαγκιά δε μετριέται με το πόσο γρήγορα μπορεί κάποιος να αδειάσει ένα ποτήρι. Ας το καταλάβουμε επιτέλους και ιδιαίτερα οι μεγαλύτεροι ας σταματήσουν να χειροκροτούν τέτοιες συμπεριφορές στους νεότερους. Γιατί πολλές φορές οι νέοι κάνουν αυτό ακριβώς που βλέπουν να επιβραβεύεται. Αν κάθε φορά που κάποιος αδειάζει μια κούπα ακούει γύρω του επευφημίες, είναι λογικό να πιστέψει ότι έκανε κάτι σπουδαίο. Σπουδαίο είναι να έχεις μέτρο όταν οι άλλοι σε προκαλούν να το χάσεις. Σπουδαίο είναι να έχεις προσωπικότητα χωρίς να χρειάζεσαι αποδείξεις ανδρισμού. Σπουδαίο είναι να μπορείς να σηκωθείς από ένα κρητικό γλέντι έχοντας χορέψει, γελάσει και τραγουδήσει και να θυμάσαι την επόμενη ημέρα κάθε όμορφη στιγμή και πάνω απ' όλα, σπουδαίο είναι να επιστρέψεις ασφαλής στο σπίτι σου.
Γι’ αυτό όχι μαμάδες και μπαμπάδες αν το παιδί σου σκοτωθεί σε τροχαίο ή σκοτώσει κάποιον άλλο δεν ήταν της μοίρας γραπτό όταν στο αίμα του το αλκοόλ έχει νεκρώσει κάθε αντίδραση μπροστά στο τιμόνι. Ας αφήσουμε λοιπόν τα πανηγύρια τύπου “πήραμε το Νόμπελ” επειδή κάποιος κατάφερε να καταναλώσει μερικές κούπες στη σειρά. Δεν υπάρχει τίποτα ηρωικό σε αυτό. Υπάρχει μόνο μια θλιβερή ανάγκη επίδειξης που τα social media έχουν μετατρέψει σε δημόσιο θέαμα. Η Κρήτη έχει αρκετή πραγματική λεβεντιά για να μη χρειάζεται τις απομιμήσεις της και ίσως ήρθε η ώρα να το φωνάξουμε πιο δυνατά όσοι θέλουν να πιουν, ας πιουν υπεύθυνα. Όσοι θέλουν να γλεντήσουν, ας γλεντήσουν με την ψυχή τους. Όσοι θέλουν να τιμήσουν την παράδοση, ας τη γνωρίσουν πρώτα.
Αλλά ας σταματήσουν κάποιοι να βαφτίζουν την κατάχρηση “παράδοση”, την απερισκεψία “μαγκιά” και την αυτοκαταστροφική επίδειξη “λεβεντιά”. Γιατί τελικά δεν ξεφτιλίζουν μόνο τον εαυτό τους. Αδικούν έναν ολόκληρο τόπο. Έναν τόπο που η λεβεντιά του γράφτηκε με αξιοπρέπεια, φιλότιμο, γενναιοδωρία και ανθρωπιά όχι με τον αριθμό από τις άδειες κούπες πάνω σε ένα τραπέζι και αυτό είναι κάτι που οφείλουμε να προστατεύσουμε. Φτάνει λοιπόν με τους “ψευτόμαγκες” της κούπας!
