Γιατί η κρητική λεβεντιά δεν χρειάζεται αλκοτέστ για να αποδειχθεί. Καιρός λοιπόν να τελειώνουμε με την ψευτομαγκιά. Με τα «πιες, άντρας είσαι», με τα «εμείς στην ηλικία σου πίναμε», με τα γελάκια όταν ένας ανήλικος κατεβάζει το ένα ποτήρι μετά το άλλο.
Ας σταματήσουμε κάποτε να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Ας σταματήσουμε να καταγγέλλουμε τη μέθη των ανηλίκων μόνο όταν ένα παιδί καταλήξει σε άσχημη κατάσταση και ξαφνικά όλοι ανακαλύψουμε το πρόβλημα. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος έδωσε αλκοόλ σε έναν ανήλικο. Είναι ποιος του έμαθε ότι για να γίνει “άντρας” πρέπει να πίνει.
Και εδώ, στην Κρήτη της λεβεντιάς που τόσο εύκολα επικαλούμαστε, υπάρχει μια ψευτομαγκιά που πρέπει επιτέλους να την κοιτάξουμε κατάματα. Είναι εκείνη η αρρωστημένη αντίληψη που θέλει τον πατέρα να κερνά τον ανήλικο γιο του αλκοόλ και να καμαρώνει επειδή «το κοπέλι έγινε άντρας». Είναι εκείνο το «πιες μια τσικουδιά, μωρέ, άντρας είσαι», που ακούγεται στα οικογενειακά τραπέζια, στα γλέντια, στους γάμους, στις βαφτίσεις και στα πανηγύρια, συνοδευόμενο από γέλια και επιδοκιμασίες. Και κάπου εκεί το παιδί μαθαίνει το πρώτο μεγάλο ψέμα ότι ο ανδρισμός μετριέται σε ποτήρια.
Η “λεβεντιά”
Αλήθεια, αυτή είναι η λεβεντιά μας; Να δίνουμε σε ένα παιδί ένα ποτήρι και να περιμένουμε να το αδειάσει για να μας αποδείξει ότι είναι “ντελικανής”; Να καμαρώνει ο πατέρας επειδή ο 15χρονος ή ο 16χρονος γιος του “αντέχει” το ποτό; Να γελά η παρέα όταν το παιδί αρχίζει να ζαλίζεται και κάποιος να πετάει την ατάκα «αυτός είναι βαρέλι χωρίς πάτο»; Αν αυτό θεωρούμε ανδρισμό, τότε κάτι έχουμε κάνει πολύ λάθος. Και αν εξακολουθούμε να βαφτίζουμε αυτή τη συμπεριφορά “παράδοση”, τότε μάλλον χρησιμοποιούμε την παράδοση για να δικαιολογήσουμε πράγματα που δεν έχουμε το θάρρος να αλλάξουμε.
Όχι, κύριοι. Δεν είναι παράδοση να ποτίζεις ένα ανήλικο παιδί. Δεν είναι λεβεντιά να του γεμίζεις ξανά το ποτήρι. Δεν είναι μαγκιά να το ενθαρρύνεις να πιει περισσότερο από τον διπλανό του. Και δεν είναι πατρική περηφάνια να βλέπεις τον γιο σου να παραπατά και να χαμογελάς επειδή «έγινε άντρας». Είναι μια στρεβλή νοοτροπία που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και που κάποια στιγμή πρέπει να σπάσει. Γιατί έχουμε και μια καταπληκτική ικανότητα σε αυτόν τον τόπο όταν συμβεί το κακό, όλοι πέφτουμε από τα σύννεφα. Όταν ένα ανήλικο παιδί βρεθεί σε κατάσταση βαριάς μέθης, όταν χρειαστεί βοήθεια, όταν ένα περιστατικό πάρει δημοσιότητα, τότε αρχίζουν τα μεγάλα λόγια. «Πού είναι οι γονείς;», «ποιος τους έδωσε αλκοόλ;», «πού πάει η νεολαία;», «τα παιδιά σήμερα δεν έχουν όρια». Μόνο που πριν ρίξουμε όλη την ευθύνη στα παιδιά, ίσως πρέπει να κοιτάξουμε λίγο καλύτερα τους μεγάλους.
Οι ενήλικες φταίνε, όχι τα παιδιά
Γιατί τα παιδιά δεν γεννήθηκαν με ένα ποτήρι στο χέρι. Κάποιος τους έμαθε ότι το ποτό είναι μαγκιά. Κάποιος τους έδειξε ότι για να γίνουν αποδεκτά από την παρέα πρέπει να πιούν. Κάποιος συνέδεσε την τσικουδιά, το κρασί ή οποιοδήποτε άλλο αλκοολούχο ποτό με την ενηλικίωση και τον ανδρισμό. Και δυστυχώς, ορισμένες φορές αυτός ο «κάποιος» βρίσκεται μέσα στο ίδιο τους το σπίτι. Ας το πούμε ακόμη πιο καθαρά. Υπάρχουν πατεράδες που δεν θα επέτρεπαν ποτέ σε έναν άγνωστο να δώσει αλκοόλ στο ανήλικο παιδί τους, αλλά το κάνουν οι ίδιοι.
Και μάλιστα θεωρούν ότι επειδή βρίσκονται δίπλα του όλα είναι υπό έλεγχο. «Μαζί μου είναι», λένε. Και λοιπόν; Επειδή κάθεται δίπλα του ο πατέρας, το αλκοόλ αλλάζει ιδιότητες; Επειδή το ποτήρι το γέμισε ο μπαμπάς, ξαφνικά η υπερβολή γίνεται ασφαλής; Αυτό είναι το παράλογο μιας νοοτροπίας που έχει ριζώσει τόσο βαθιά, ώστε πολλές φορές ούτε καν αντιλαμβανόμαστε την αντίφασή της και μετά υπάρχει το αθάνατο επιχείρημα «Κι εμείς πίναμε από μικροί και τι πάθαμε;». Ένα επιχείρημα που χρησιμοποιείται σχεδόν για τα πάντα σε αυτή τη χώρα και εμείς κάναμε αυτό, και εμείς κάναμε εκείνο, και εμείς μεγαλώσαμε διαφορετικά. Λες και το γεγονός ότι κάποιος στάθηκε τυχερός αποτελεί απόδειξη ότι μια συμπεριφορά είναι σωστή.
Οι προηγούμενες γενιές έκαναν πολλά πράγματα που σήμερα γνωρίζουμε ότι ήταν λάθος. Η πρόοδος μιας κοινωνίας δεν βρίσκεται στο να αναπαράγει τα λάθη της επειδή «έτσι μεγαλώσαμε κι εμείς». Βρίσκεται στο να τα αναγνωρίζει και να προστατεύει την επόμενη γενιά από αυτά και ειδικά στην Κρήτη πρέπει να είμαστε διπλά προσεκτικοί όταν χρησιμοποιούμε τη λέξη «παράδοση». Γιατί η κρητική παράδοση δεν είναι ένα μπουκάλι τσικουδιά. Δεν είναι ένα γεμάτο ποτήρι. Δεν είναι το πόσο μπορεί να πιει κάποιος χωρίς να πέσει κάτω. Η Κρήτη έχει πολιτισμό, μουσική, χορό, φιλοξενία, αξιοπρέπεια, οικογένεια, φιλότιμο, γενναιοδωρία. Είναι άδικο για την ίδια την Κρήτη να συμπυκνώνουμε τη λεβεντιά της στην ικανότητα κάποιου να καταναλώνει αλκοόλ. Και είναι ακόμη πιο άδικο να κληροδοτούμε αυτή τη στρεβλή εικόνα στα παιδιά μας.
Ποιο είναι το μήνυμα που περνάμε;
Γιατί το μήνυμα που περνάμε σε έναν έφηβο είναι πολύ ισχυρότερο από όσο νομίζουμε. Όταν ένα αγόρι ακούει από μικρό «πιες, άντρας είσαι», μαθαίνει ταυτόχρονα ότι αν πει «δεν θέλω», μπορεί να θεωρηθεί λιγότερο άντρας. Όταν οι μεγάλοι γελούν και χειροκροτούν εκείνον που πίνει περισσότερο, το παιδί αντιλαμβάνεται ότι αυτή η συμπεριφορά επιβραβεύεται. Και όταν αργότερα βρεθεί μόνο του με την παρέα του, χωρίς τον πατέρα και χωρίς κανέναν μεγάλο δίπλα του, ποιος ακριβώς περιμένουμε να του βάλει το όριο που εμείς δεν του μάθαμε ποτέ;
Εκεί γεννιέται η πραγματική ευθύνη. Όχι όταν το παιδί έχει ήδη μεθύσει, αλλά χρόνια νωρίτερα, όταν διαμορφώνουμε την αντίληψή του για το τι σημαίνει διασκέδαση, παρέα, δύναμη και αποδοχή. Γιατί τα παιδιά μπορεί να μην ακούν πάντα τις συμβουλές μας, αλλά παρακολουθούν εξαιρετικά προσεκτικά τη συμπεριφορά μας. Και αντιγράφουν κυρίως αυτά που κάνουμε, όχι αυτά που τους κηρύττουμε.
Έχεις λοιπόν ένα παιδί μπροστά σου. Έναν 15χρονο, έναν 16χρονο, έναν 17χρονο. Και αντί να του μάθεις ότι πραγματική δύναμη είναι να μπορεί να αρνηθεί την πίεση της παρέας, του μαθαίνεις να σηκώνει το ποτήρι. Αντί να του πεις ότι δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα σε κανέναν, τον προκαλείς «Για να σε δω, είσαι άντρας;». Και όταν το πιει, τον επιβραβεύεις. Μετά, λίγα χρόνια αργότερα, θα αναρωτηθείς γιατί θεωρεί ότι η διασκέδαση χωρίς αλκοόλ είναι αδιανόητη. Αυτή είναι η μεγάλη υποκρισία μας. Από τη μία γεμίζουμε τα ποτήρια και από την άλλη κάνουμε ημερίδες για τη μέθη των ανηλίκων. Από τη μία λέμε στα παιδιά «πιες μία, δεν πειράζει» και από την άλλη ζητάμε αυστηρούς ελέγχους. Από τη μία καμαρώνουμε για το «ντελικανιδάκι που πίνει σαν άντρας» και από την άλλη, όταν κάτι πάει στραβά, αναζητούμε ποιος φταίει. Φταίει το κατάστημα, φταίει ο σερβιτόρος, φταίει η παρέα, φταίει η εποχή, φταίνε τα social media. Όλοι φταίνε εκτός από τη νοοτροπία που εμείς οι ίδιοι καλλιεργούμε. Βεβαίως και οι επιχειρήσεις έχουν ευθύνη. Βεβαίως και πρέπει να εφαρμόζονται οι κανόνες για τη διάθεση αλκοόλ σε ανηλίκους. Βεβαίως και χρειάζονται έλεγχοι, ενημέρωση και πρόληψη. Αλλά κανένας νόμος και κανένας έλεγχος δεν μπορεί να μπει μέσα σε κάθε οικογενειακό τραπέζι και να διορθώσει τον πατέρα που θεωρεί κατόρθωμα να μάθει το παιδί του να πίνει. Αυτή η μάχη κερδίζεται πρώτα μέσα στο σπίτι και κάτι ακόμη ας αφήσουμε επιτέλους ήσυχη τη λέξη “άντρας”. Ο ανδρισμός δεν βρίσκεται στον πάτο ενός ποτηριού. Δεν μετριέται σε τσικουδιές, μπίρες και μπουκάλια. Δεν αποδεικνύεται από το πόσο αλκοόλ μπορεί να αντέξει ένας οργανισμός. Αν θέλουμε να διδάξουμε στα αγόρια μας τι σημαίνει να μεγαλώνεις και να γίνεσαι άντρας, ας τους μιλήσουμε για ευθύνη, συνέπεια, αξιοπρέπεια, σεβασμό και αυτοέλεγχο. Αυτά χρειάζονται δύναμη. Το να σηκώσεις ένα ποτήρι επειδή σε προκαλεί η παρέα είναι το εύκολο. Το να το αφήσεις κάτω όταν όλοι γύρω σου φωνάζουν «πιες» είναι πολύ δυσκολότερο. Αυτόν τον “ντελικανή” θα έπρεπε να καμαρώνουμε. Εκείνον που δεν χρειάζεται να μεθύσει για να αποδείξει ποιος είναι. Εκείνον που μπορεί να πάει σε ένα γλέντι, να χορέψει, να γελάσει, να ερωτευτεί, να ζήσει την παρέα του και να επιστρέψει σπίτι του χωρίς να έχει κάνει την υπερβολή παράσημο. Γιατί η κρητική λεβεντιά δεν χρειάζεται αλκοτέστ για να αποδειχθεί. Καιρός λοιπόν να τελειώνουμε με την ψευτομαγκιά. Με τα «πιες, άντρας είσαι», με τα «εμείς στην ηλικία σου πίναμε», με τα γελάκια όταν ένας ανήλικος κατεβάζει το ένα ποτήρι μετά το άλλο. Καιρός να σταματήσουμε να φτιάχνουμε μόνοι μας το πρόβλημα και ύστερα να παριστάνουμε τους έκπληκτους όταν το βρίσκουμε μπροστά μας. Λέμε συχνά για κάποιον που πίνει πολύ ότι «είναι βαρέλι χωρίς πάτο». Ίσως όμως το βαρέλι να έχει τελικά πάτο. Και ο πάτος να βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη νοοτροπία. Στην κοινωνία που μπερδεύει τη λεβεντιά με το ποτό, στον πατέρα που μπερδεύει την ενηλικίωση με το πρώτο μεθύσι, στην παρέα που μπερδεύει τη διασκέδαση με την υπερβολή.
Γιατί, στο τέλος, το ερώτημα δεν είναι πόσο αλκοόλ “αντέχει” ένα παιδί. Το ερώτημα είναι πόση ακόμη ανοησία αντέχουμε εμείς οι μεγάλοι να βαφτίζουμε παράδοση και μαγκιά και κάποτε πρέπει να απαντήσουμε ως εδώ.Δυστυχώς στην Κρήτη του 2026 ακόμα υπάρχει η λογική «Πιες, άντρας είσαι» αυτή είναι η κρητική ψευτομαγκιά που ποτίζει με αλκοόλ τα παιδιά της.
