Αγαπητερές αναγνώστριες, αγαπητεροί αναγνώστες «ώρα σας καλή»!!!
Με μια λέξη από τη μπαινάμικη κρητολαλιά μας πλάθουμε μια μαντινάδα:
Με γαμηλιώτικες χαρές
μέγα καλαμπαλίκι
και με πολύπλουμα προυκιά
συνεπαρσά και ψίκι.
Η λέξη που επιλέχτηκε και θα “ξεκαρπουλίσουμε” από τη σημερινή μας μαντινάδα είναι η “συνεπαρσά” αλλά και το “ψίκι”.
Εφταφάνερο είναι πως η σημερινή μας μαντινάδα αναφέρεται στον γάμο. Τον παραδοσιακό γάμο, όπως τελούνταν προ ετών με τα κρητικά του ήθη και έθιμα.
Με την προετοιμασία του γάμου που άρχιζε αρκετές ημέρες πριν, με τον παστό, την έκθεση με τα προυκιά της νύφης και τη μεταφορά τους στο νέικο κονάκι του ζευγαριού, την ιεροτελεστία να την ντύσουν οι ανύπαντρες κοπελοπούλες του χωριού με τραγούδια και μαντινάδες κ.ά.
Ας προσεγγίσουμε εννοιολογικά και σημασιολογικά τη μαντινάδα μας.
Ας βάλουμε χερικό με τη λέξη συνεπαρσά, που παράγεται από την πρόθεση “συν” και το ρήμα “παίρνω”.
Το ρ. παίρνω με τις πολλές σημασίες, εδώ σημαίνει συμπαρασύρω. Συν και παίρνω = συνεπαίρνω και το παραγόμενο ουσιαστικό συνεπαρσά.
Η ευρηματική σύνθετη λέξη συνεπαρσά συναντάται με δύο σημασίες.
Η πρώτη αναφέρεται στη μεταφορά-συμπαράσυρση υλικών από ορμητικούς χειμάρρους μετά από έντονη βροχόπτωση.
Τα υλικά αυτά είναι ξύλα, πέτρες, χαλίκια, λάσπη κ.λπ.
Παράδειγμα κατανόησης: «καιρούς και ζαμάνια είχα να δω ωστοσηνά βροχή κι ετσά μεγάλη συνεπαρσά».
Η δεύτερη σημασία της συνεπαρσάς παραπέμπει στη γαμήλια πομπή, στην ομάδα των συγγενών και των καλεσμένων του γαμπρού που πάνε να πάρουν-να συνεπάρουν τη νύφη από το σπίτι του κυρού της και να τη συνοδεύουν ως την εκκλησία που θα τελεστεί το μυστήριο.
Για πληρέστερη κατανόηση ας αφρουκαστούμε λίγους στίχους από το ποίημα “Κακή πενθερά” που έχει καταγράψει ο Παύλος Βλαστός στη σελ. 59 του βιβλίου του “Ο γάμος εν Κρήτη”, έκδ. 1893:
«Θωρείς τη κείνη την κορφή, την πράσινη μαδάρα;
Εκεί από πίσω κάνουνε μιας ορφανούλας γάμο.
Χίλιοι τση πήγαν τα προυκιά, χίλιοι τ’ απανωπρούκια
και του γαμπρού το κάλεσμα ήταν εννιά χιλιάδες,
τση νύφης δεκατέσσερις σαφής μεγαλαρχόντοι.
Στη μέση τση συνεπαρσάς η νύφη στολισμένη».
Μετά τη συνεπαρσά, ας “ξεκαρπουλίσουμε” και τη λέξη ψίκι. Στο λεξικό του Κριαρά για τη μεσαιωνική ελληνική γλώσσα συναντούμε το ρ. οψικεύω, που σημαίνει συνοδεύω, ακολουθώ κάποιον, συνήθως αξιωματούχο.
Σημαίνει επίσης και τη γαμήλια πομπή.
Από το ρήμα οψικεύω έχουμε το ουσιαστικό οψίκιον, το κατοπινό ψίκι, που δηλώνει τη συνοδεία, την ακολουθία αξιωματούχου: «Τρισχίλιοι τον ακολουθούν άρχοντες των κατέργων, εις μέσον Βελισάριος μετά μεγάλο ψίκι» (Γεωργηλ., Βελ. Λ 419).
Σημαίνει επίσης και τη γαμήλια πομπή και μ’ αυτήν την έννοια τη συναντούμε στην κρητική ντοπιολαλιά.
Τον γαμπρό στσι περαζούμενους καιρούς συνόδευε, ιδίως όταν η νύφη καταγόταν από άλλο χωριό, πλήθος ατόμων, συγγενών και φίλων, για να πάνε να παραλάβουν τη νύφη. (π.χ. στο έργο “Ο Χριστός ξανασταυρώνεται”: κι όλο το ψίκι, γαμπρός, γονέοι, βλάμηδες).
Ας μην αφήσουμε παραπονούμενη τη λέξη καλαμπαλίκι (από το τουρκ. Kalabalik), που ακούγεται και χαλαμπαλίκι και σημαίνει τον συνωστισμό, το πλήθος και τον παραγόμενο εκ τούτου θόρυβο.
Μετά την ερμηνεία των λέξεών μας ας υπενθυμίσουμε τη μαντινάδα μας:
Με γαμηλιώτικες χαρές
μέγα καλαμπαλίκι
και με πολύπλουμα προυκιά
συνεπαρσά και ψίκι.
Άλλοι καιροί, άλλα ήθη κι ώσαμε να ξανανταμώσομε μαντιναδολογικό ραέτι από τον Κωστή Λαγουδιανάκη:
Σε όλες και σε όλους σας εύχομαι το καλό σας
’σαμέ την άλλη τη βολά ακριβοχαιρετώ σας!!!!!
