Προύκα πρωτοφανίστικη, πλήσσα ψιμυθοσύνη του Ηρακλείου το προυκί, η Κρήνη Μοροζίνι.
Οι λέξεις που επιλέχτηκαν και θα “ξεκαρπουλίσουμε” από τη σημερινή μας μαντινάδα είναι η προύκα και το προυκί. Η προύκα είναι σαφέστατα η προίκα της νεοελληνικής. Η προιξ στην αρχαιοελληνική, γενική της προικός. Είδη προικός αναγράφονταν στις πινακίδες καταστημάτων λίγες δεκαετίες πριν, καθώς επίσης είδη προικός διαλαλούσαν και οι πλανόδιοι πραματευτάδες προηγούμενων εποχών. Όπως είναι γνωστό προίκα είναι όλα τα περιουσιακά στοιχεία (ακίνητα και μετρητά) που έδινε η τρίπαλια οικογένεια στον γαμπρό για να πραγματοποιηθεί ο γάμος. Ένα έθιμο για το οποίο μπορούμε να υποθέσουμε ή και να ισχυριστούμε ότι σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να πλεόναζαν τα περιουσιακά στοιχεία αλλά απουσίαζαν τα συναισθήματα και ο έρωτας. Ένας θεσμός που αποκρατούσε και στην ελληνική κοινωνία από παμπάλαιους χρόνους και καταργήθηκε με νόμο το 1983. Συγγενικές λέξεις με την προίκα είναι ο προικοθήρας και το προικοσύμφωνο. Η λέξη προίκα και κατά το κρητικό λεξιλόγιο προύκα χρησιμοποιείται και κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Τα προυκιά είναι κατά βάση τα υφαντά, τα εργόχειρα, τα κλινοσκεπάσματα αλλά και τα οικιακά σκεύη που αποτελούσαν τα πρώτα εφόδια για να στηθεί το νέο νοικοκυριό του νιόπαντρου ζευγαριού. Σε αλλοτεσινές εποχές η μάνα της κορασοπούλας αρχικά αλλά και η ίδια προετοίμαζαν προύκα και προυκιά για τον μελλούμενο γάμο. Τα προυκιά τα εξέθεταν παραμονές του γάμου στο πατρικό σπίτι της νύφης. Εκεί τα επισκέπτονταν οι γυναίκες και οι κοπελιές του χωριού για να τ’ αποθαμάσουν ή και να... κουτσομπολέψουν.
Τρίπαλια και η γνωστότατη μαντινάδα κατά τη μεταφορά της προύκας στο σπίτι όπου θα εγκατασταθεί το συνωροαντρόυνο:
Ένα ανέφαλο περνά, βαστά νερό και στούπα
ας είναι καλορίζικη τση νύφης μας η προύκα.
Στο θαμαστό έργο της Κρήνης Μοροζίνι στο ιστορικό κέντρο του Ηρακλείου, που προσελκύει πολλαπλά βλέμματα ντόπιων και μουσαφίρηδων-επισκεπτών, αναφέρονται οι παρακάτω στίχοι:
Προύκα βαρά κι ιστορική η Κάντια ’χει ζήση
και τη θωρεί τη μ-προύκα τζη όποιος τη σεργιανίσει.
Των αμαθιώ οι βόλιτες στο Καστρινό το φάλι
για όσ’ αποθαμάξουνε χίλιες φορές χαλάλι.
Προύκα πρωτοφανίστικη, πλήσσα ψιμυθοσύνη
του Ηρακλείου το προυκί, η Κρήνη Μοροζίνι.
Κρήνη τη λένε τα χαρθιά, το στόμα λέει «Λιοντάρια»
στω Βενετώ το πέρασμα παλιά ’ν’ απομεινάρια.
Κουκουβιστά-περήφανα τα τέσσερα λιοντάρια
φέρνουν από το στόμα ντως νερού καλά χαμπάρια.
Ο Μοροζίνι απόφαση επήρε να τα σάσει
το διψασμένο Χάντακα ετσά να ξεδιψάσει.
Το διψασμένο Χάντακα σκέφτετ’ ο Μοροζίνι
και για κειονά οχτάπλευρη δεξαμενή θα γίνει.
Οχτώ τα ημικύκλια γυρού-γυρού στη γ-κρήνη,
πέντε το ημικύκλιο ορθούς νομάτους βρίνει.
Γυρού-γυρού κι ετσά λοής η κρήνη μεγαλώνει,
σαράντα οντέ χρειαστεί νομάτους περμαζώνει.
Πάνω στα ημικύκλια η ομορφιά νεδιάζει
μυθολογία ελληνική ο μάστορας ξομπλιάζει.
Ο κόσμος ο θαλασσινός εκειά θα βασιλέψει,
η χέρα η μαστορική θα τονέ ζωντανέψει.
Όλος ο κόσμος του νερού, τρίτωνες, νηρηίδες
τσι ξαναζωντανεύγουνε θαλασσινές αγίδες.
Στο κάθε ημικύκλιο ο μάστορας πεσκέσι
σκαλίζει του οικόσημα, τα βάνει μες στη μέση.
Έχει του δόγη οικόσημα, έχει του Μοροζίνι,
του δούκα, τω συμβούλω ντου, κιανένα δεν αφήνει.
Πάνω ψηλά και καθιστά ανοιχτοκουταλάτα
λιοντάρια τέσσερα θωρεί άθρωπος και παινά τα.
Με το καλό να ξανανταμώσουμε!!!
Σε όλες και σε όλους σας εύχομαι το καλό σας ’σαμέ την άλλη τη βολά ακριβοχαιρετώ σας!!!
