Με μια λέξη από την μπαινάμικη κρητολαλιά μας πλάθουμε μια μαντινάδα:
Ο ζευγολάτης κι ο βοσκός γενήκανε σαντόλοι
το μήνα τον Ιούλιο βαφτίσα Δευτερόλη.
Του ζευγολάτη-σάντολου χρωστεί ο μήνας χάρη
όνομα φιλιοτσίστικο του ’βγαλε τ’ Αλωνάρη.
Οι λέξεις που επιλέχτηκαν και θα “ξεκαρπουλίσουμε” από τις σημερινές μας μαντινάδες είναι οι λέξεις “σάντολος” και “φιλιοτσίστικα”.
Σάντολος ή σάντουλος είναι ο νονός. Η νονά αποκαλείται σάντολα. Προέρχεται από την ιταλική λ. santolo.
Φιλιότσο είναι το βαφτιστήρι, ο αναδεξιμιός, από την αρχαιοελληνική λέξη αναδέχομαι. Η λ. φιλιότσος-α έχει και αυτή ιταλική καταγωγή.
Προϋπόθεση για το ακουστικό σεργιάνι και των δύο λέξεων είναι βέβαια η βάφτιση, το ιερό αυτό χριστιανικό μυστήριο με το οποίο, ιδιαίτερα στην παλιά Κρήτη, αναπτυσσόταν μεταξύ των δύο οικογενειών, των συντέκνων δηλαδή, ιερός και ακατάλυτος δεσμός διά βίου.
Κοπέλια που είχαν βαφτιστεί από τον ίδιο σάντολο αποκαλούνταν συναδερφοί και συνδέονταν με πνευματική συγγένεια. Κάθε σάντολος επιδίωκε αν βάφτιζε περισσότερα του ενός παιδιά να επιλέγει το ίδιο φύλο, καθώς θεωρούσαν και πίστευαν ότι συναδερφοί δεν έπρεπε επ’ ουδενί να έλθουν «εις γάμου κοινωνία». Είναι γνωστή η τρίπαλια μαντινάδα γι’ αυτήν την πεποίθηση:
Ανάθεμα τη μάνα σου κι εμένα τη δική μου
που κάνανε τη συντεκνιά κι είσαι συναδερφή μου.
Γνωστό επίσης και το γνωμικό: «Καλλιά τ’ αδέρφια τσ’ εκκλησάς παρά τ’ αδέρφια τση κοιλιάς», που φανερώνει την πνευματική συγγένεια μεταξύ των “συναδερφών”.
Σε παλαιότερες εποχές η συντεκνιά ρυθμιζόταν πολλές φορές και πριν τη γέννα μεταξύ των αντρών, οι οποίοι «έδιναν τα χέρια», τουτέστιν άγραφο συμβόλαιο τιμής για τη βάφτιση του παιδιού όποτε ήθελε προκύψει. Δεν ήταν τση πρεπιάς ούτε ο πατέρας να βρει άλλον σύντεκνο για τη βάφτιση, αλλά ούτε ο υποψήφιος σύντεκνος έπρεπε να αθετήσει τον λόγο του.
Κατά τη βάφτιση τώρα, ο σάντολος του παιδιού είχε και έχει την υποχρέωση να φέρει τα φιλιοτσίστικα, δηλαδή τα ρούχα του παιδιού, το μυρόπανο, το λιβάνι, τα κεριά και κυρίως το λάδι. Με όλα αυτά οι σύντεκνοι αποκαλούνταν “μυροντικοί” ή “μεροντικοί” και δεν ήταν λίγες οι φορές που στον καθημερινό λόγο γινόταν αναφορά στο μύρο ή στο λάδι της βάφτισης.
Ο σάντολος κατά τα αλλοτεσινά έθιμα επέλεγε και το όνομα του βαφτιστηριού και όχι οι γονείς. Αν μου επιτρέπεται, επί προσωπικού, κι ελόγου μου το όνομά μου είναι επιλογή του σαντόλου μου και όχι του κυρού μου. Ο σάντολος επίσης προοριζόταν να γίνει και ο κουμπάρος του φιλιότσου, όταν ερχόταν σε ηλικία γάμου, ιδιαίτερα αν το παιδί ήταν κορίτσι. Μας το επαληθεύει και το γνωμικό «απού ’βαλε το λάδι να βάλει και το κλήμα», μια και τα στέφανα τότε ήταν πράγματι από κλήματα.
Η συντεκνιά κατείχε και κατέχει εξέχουσα θέση στις αντιλήψεις και τις θεωρήσεις της κρητικής κοινωνίας. Είναι γνωστό πως σε περιπτώσεις φιλονικιών, αντεκδικήσεων και “πολεμικών ανακοινωθέντων”, και αντιπαλοτήτων μεταξύ οικογενειών, τα επονομαζόμενα “οικογενειακά”-βεντέτα εξομαλύνονταν και κατέληγαν σε ειρηνική συνύπαρξη μέσω μιας συντεκνιάς. Η κατάλληλη παρέμβαση ανθρώπων με κύρος ανάμεσα στα “αντίπαλα στρατόπεδα” κατέληγε στον περίφημο “σασμό” με μια βάφτιση.
Ο σάντολος της σημερινής μας μαντινάδας είναι ο ζευγολάτης, ο γεωργός δηλαδή, που βαφτίζει μεταφορικά τον μήνα Ιούλιο τον αποκαλούμενο Δευτερόλη και τον ονοματίζει Αλωνάρη.
Με το καλό να ξανανταμώσουμε!!!
Σε όλες και σε όλους σας εύχομαι το καλό σας
’σαμέ την άλλη τη βολά ακριβοχαιρετώ σας!!!!!
