Η είδηση της ωρίμανσης των έργων δέσμευσης, μεταφοράς και υπόγειας αποθήκευσης CO₂ στη Ρεβυθούσα και τον Πρίνο αποτελεί σταθμό για την ελληνική ενεργειακή πολιτική. Με χρηματοδοτήσεις που ξεπερνούν τα 400 εκατ. ευρώ και στόχο την τελική επενδυτική απόφαση εντός του 2027, η Ελλάδα εντάσσεται επισήμως στο κλαμπ των χωρών που επενδύουν στη γεωλογική ταφή του διοξειδίου (Carbon Capture and Storage - CCS).
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η Κίνα χαράσσει μια ριζικά διαφορετική πορεία. Δεν αρκείται στην αποθήκευση· αξιοποιεί το CO₂ ως πρώτη ύλη, μετατρέποντάς το σε καύσιμα αεροπλάνων, σύνθετα χημικά και πρώτες ύλες μπαταριών. Η διαφορετική αυτή επιλογή αναδεικνύει μια άλλη φιλοσοφική, οικονομική και περιβαλλοντική προσέγγιση απέναντι στην κλιματική κρίση και στην ίδια την έννοια της ανάπτυξης.
Μέσα από αυτό το κείμενο, παρουσιάζουμε τις δύο στρατηγικές και τις θέτουμε υπό το πρίσμα της θεωρίας του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος Γνώσης (ΑΕΠΓ) . Υποστηρίζουμε ότι η Ελλάδα και η ΕΕ, επιλέγοντας την ταφή, λειτουργούν σαν τη γάτα που θάβει τα περιττώματά της: δαπανούν για να εξαφανίσουν ένα πρόβλημα. Η Κίνα, αντιθέτως, λειτουργεί σαν τον αλχημιστή, εντάσσοντας το CO₂ σε μια κυκλική οικονομία γνώσης, όπου το απόβλητο γίνεται πόρος και η επιστήμη η κινητήρια δύναμη παραγωγής αξίας.
1. Η Ελληνική Στρατηγική CCS: «Θάβω»
Η υπόγεια αποθήκευση στον Πρίνο, σε βάθος 2.500-3.600 μέτρων, είναι η επιτομή της γραμμικής λογικής «παίρνω-φτιάχνω-πετάω». Το CO₂ αντιμετωπίζεται ως επικίνδυνο απόβλητο που πρέπει να απομονωθεί με κάθε κόστος.
Φιλοσοφικά, η προσέγγιση αυτή είναι παθητική και αμυντική. Το περιβάλλον δεν γίνεται αντιληπτό ως πηγή γνώσης και αξίας, αλλά ως ένα σύστημα που «απειλείται» και το οποίο καλούμαστε να προστατεύσουμε, απομονώνοντας τα υποπροϊόντα μας.
Οικονομικά, το CCS (Carbon Capture and Storage = Δέσμευση και Αποθήκευση Άνθρακα) είναι κοστοβορο. Απαιτεί επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ χωρίς να δημιουργεί νέο εμπορικό προϊόν. Το μόνο όφελος είναι η αποφυγή προστίμων από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών. Η αξία του CO₂ χάνεται για πάντα. Δεν δημιουργείται νέα αλυσίδα αξίας, δεν αναπτύσσονται νέες δεξιότητες και η οικονομία παραμένει εξαρτημένη από εισαγωγές πρώτων υλών.
Περιβαλλοντικά, το CCS είναι μια επείγουσα λύση, αλλά υπάρχουν κίνδυνοι όπως : θαλάσσια ρύπανση, μικρο-σεισμικότητα και, κυρίως, η πρακτική του «αφανισμού». Το πρόβλημα δεν λύνεται, απλώς μετατοπίζεται χωρικά και χρονικά.
2. Η Κινεζική Στρατηγική CCU: «Δημιουργώ, δεν θάβω»
Στον αντίποδα, η Κίνα, με πρωτοβουλίες όπως η Carbonology, η Τεχνητή Φωτοσύνθεση και ο βιομηχανικός συμβιωτισμός στην Jiujiang, υιοθετεί μια διαφορετική οπτική: το CO₂ δεν είναι απόβλητο, αλλά πρώτη ύλη.
Φιλοσοφικά, η κινεζική προσέγγιση είναι ολιστική, δημιουργική και συμπεριληπτική. Είναι η φιλοσοφία της φύσης, όπου τα απόβλητα ενός οργανισμού είναι τροφή για έναν άλλο. Η γνώση αποκτά τον υπέρτατο ρόλο: δεν χρησιμοποιείται απλώς για να κατανοήσουμε το πρόβλημα, αλλά για να το υπερβούμε, μετατρέποντάς το σε πηγή αξίας.
Οικονομικά, το CCU (Carbon Capture and Utilization δηλαδή Δέσμευση και Αξιοποίηση Διοξειδίου του Άνθρακα)αποφέρει κέρδος. Κάθε τόνος CO₂ που μετατρέπεται σε βιο-κηροζίνη, C4 αλυσίδες ή ανθρακικό λίθιο παράγει έσοδα. Δημιουργούνται νέες αγορές, εξειδικευμένες θέσεις εργασίας και μειώνεται η εξάρτηση από εισαγωγές ορυκτών.
Περιβαλλοντικά, το CCU είναι η επιτομή της κυκλικής οικονομίας. Δεν «κρύβει» το πρόβλημα, το μετατρέπει σε λύση. Μειώνονται οι εκπομπές, παράγονται καθαρά καύσιμα και δημιουργείται ένα κλειστό σύστημα άνθρακα.
3. Ο ρόλος του ΑΕΠ Γνώσης.
Το παραδοσιακό ΑΕΠ μετρά μόνο χρηματικές συναλλαγές. Δεν αποτυπώνει την αξία της γνώσης.
Στην Ελλάδα (CCS): Η επένδυση του 1 δισ. δεν παράγει σχεδόν καθόλου νέα γνώση (Κ1). Δεν δημιουργείται υψηλής τεχνολογίας τομέας (Κ2). Το CO₂ χάνεται. Το μόνο όφελος είναι βραχυπρόθεσμη βελτίωση του χρέους, εύθραυστη αν το ΑΕΠ παραμείνει στάσιμο.
Στην Κίνα (CCU): Η επένδυση σε R&D, βιοχημεία και ηλεκτροχημεία είναι καθαρή παραγωγή γνώσης (Κ1). Δημιουργούνται πατέντες, νέες εταιρείες και νέοι τομείς (Κ2), ενώ η επιστημονική δημοσίευση ενισχύει την κοινωνική γνώση (Κ3). Η κινεζική στρατηγική μεγεθύνει δυναμικά τον παρονομαστή Σ(t)=Y(t)+K(t) (σύμφωνα με το μαθηματικό μοντέλο του βιβλίου μου για το ΑΕΠΓνώσης).
4. Δύο Παραδείγματα
Η αντιπαραβολή των δύο στρατηγικών αναδεικνύει θεμελιώδεις διαφορές. Η Ελλάδα και η ΕΕ υιοθετούν αμυντική διαχείριση. Η Κίνα υιοθετεί κυκλική, δημιουργική φιλοσοφία, στοχεύοντας στην αιτία: την εξάρτηση από ορυκτά. Στην Ελλάδα, το CO₂ υγροποιείται, μεταφέρεται και θάβεται. Στην Κίνα, μεταφέρεται μέσω αγωγών και μετατρέπεται σε προϊόντα. Το ελληνικό μοντέλο είναι κόστος συμμόρφωσης· το κινεζικό, νέα γνώση- νέα έσοδα. Η Ελλάδα προσφέρει ελάχιστη συνεισφορά στο ΑΕΠΓ· η Κίνα, υψηλή σε όλες τις συνιστώσες του (Κ1, Κ2, Κ3).
5. Προτάσεις Πολιτικής
Η επιλογή μεταξύ ταφής και αξιοποίησης είναι στρατηγική απόφαση. Η Κίνα επενδύει σε ένα μέλλον ανακύκλωσης άνθρακα, μειώνοντας εισαγωγές και δημιουργώντας εξειδικευμένες θέσεις. Η Ελλάδα επενδύει σε μια λύση που, αν και αναγκαία, παγιδεύει την οικονομία σε λογική «καθαρισμού».
Προτείνονται τρεις πολιτικές, σε πλήρη συμφωνία με το ΑΕΠΓ:
- Στρατηγικός Ανασχεδιασμός Επενδύσεων: Μέρος του 1 δισ. να δεσμευτεί σε Εθνικό Πρόγραμμα Αξιοποίησης CO₂, με ερευνητικά κέντρα και πιλοτικές μονάδες (παραγωγή Κ1).
- Δημιουργία Βιομηχανικών Συμπλεγμάτων Κυκλικής Οικονομίας: Ακολουθώντας το Jiujiang, να θεσμοθετηθούν Ζώνες Μηδενικών Αποβλήτων, με γειτνίαση μονάδων δέσμευσης και αξιοποίησης CO₂ (μεγιστοποίηση Κ2).
- Ενσωμάτωση του ΑΕΠΓ στους Εθνικούς Λογαριασμούς: Σύσταση Εθνικής Επιτροπής ΑΕΠΓ για αποτύπωση της αξίας γνώσης, ευρεσιτεχνιών και νέων τομέων.
Η Ελλάδα και η Ευρώπη βρίσκονται μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία. Η κρίση του CO₂ μπορεί να γίνει είτε βάρος, είτε αφορμή για ένα άλμα προς μια γνώση-κεντρική βιομηχανική επανάσταση. Το παράδειγμα της Κίνας είναι διδακτικό.
Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, συγγραφέας των βιβλίων:
1. Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη.
2. Η Αγάπη ήταν που μας κράτησε Όρθιους. Αγάπη, Αλήθεια, Αγώνας, Απώλεια, Αθανασία. Νίκη ή Ήττα;
3. Η Κυρά Νοημοσύνη (παιδικό)
