Υπάρχουν στιγμές που η πολιτική πραγματικότητα αποτυπώνεται με τρόπο σχεδόν συμβολικό. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι φωτογραφίες, τα εγκαίνια, οι κορδέλες, τα δελτία Τύπου και οι πανηγυρικές δηλώσεις. Από την άλλη, τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας, εκείνα που απαιτούν σχέδιο, αποφασιστικότητα και ανάληψη ευθύνης και αν υπάρχει ένα θέμα που αναδεικνύει σήμερα όσο κανένα άλλο αυτή την αντίφαση στην Κρήτη, αυτό είναι το Μεταναστευτικό.
Τα τελευταία δύο χρόνια οι προειδοποιήσεις ήταν συνεχείς. Τα στοιχεία έδειχναν ξεκάθαρα ότι οι μεταναστευτικές ροές από τη Βόρεια Αφρική προς την Κρήτη αυξάνονταν με γρήγορους ρυθμούς. Οι εικόνες από τη Γαύδο, τους Καλούς Λιμένες, την Αγία Γαλήνη, την Ιεράπετρα και άλλες περιοχές του νησιού δεν άφηναν περιθώρια παρερμηνειών. Το πρόβλημα δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Δεν προέκυψε μέσα σε μία νύχτα. Δεν ήταν κάτι που δε γνώριζαν οι αρμόδιοι και όμως, η αντιμετώπισή του θύμιζε περισσότερο μια διαρκή προσπάθεια μετάθεσης ευθυνών παρά έναν σοβαρό σχεδιασμό για το μέλλον.
Όταν επρόκειτο για έργα, εκδηλώσεις, παρουσιάσεις και εγκαίνια, οι εκπρόσωποι της κεντρικής εξουσίας και αρκετοί αιρετοί της Αυτοδιοίκησης έδιναν το “παρών”. Φωτογραφίες, αναρτήσεις, δηλώσεις και υποσχέσεις κατέκλυζαν την επικαιρότητα. Οι πολίτες ενημερώνονταν σχεδόν καθημερινά για κάθε μικρή ή μεγάλη δράση. Η δημόσια παρουσία ήταν έντονη και η επικοινωνιακή διαχείριση άψογη.
Σιγή ιχθύος και παιχνίδι καθυστερήσεων
Όταν όμως το Μεταναστευτικό άρχισε να μετατρέπεται σε μια σοβαρή πρόκληση για την Κρήτη, η εικόνα άλλαξε. Οι φωνές λιγόστεψαν. Οι δημόσιες παρεμβάσεις έγιναν σπάνιες. Οι ξεκάθαρες τοποθετήσεις έδωσαν τη θέση τους σε αόριστες αναφορές και γενικόλογες διαβεβαιώσεις και κάπως έτσι δημιουργήθηκε η αίσθηση ότι όλοι γνώριζαν το πρόβλημα αλλά κανείς δεν ήθελε να αναλάβει την ευθύνη των αποφάσεων που απαιτούνταν. Το αποτέλεσμα το βλέπουμε σήμερα. Η Κρήτη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κατάσταση για την οποία δε διαθέτει τις αναγκαίες υποδομές.
Οι τοπικές κοινωνίες ανησυχούν. Οι Δήμοι καλούνται να διαχειριστούν καταστάσεις που ξεπερνούν τις δυνατότητές τους. Οι λιμενικές Αρχές δίνουν καθημερινά μια δύσκολη μάχη. Οι υπηρεσίες προσπαθούν να ανταποκριθούν υπό ασφυκτικές συνθήκες και οι γιατροί παλεύουν για όλους αυτούς τους πραγματικά ταλαιπωρημένους ανθρώπους και μέσα σε όλα αυτά, το πολιτικό σύστημα εξακολουθεί να εκπέμπει αντιφατικά μηνύματα.
Η αλήθεια είναι σκληρή, αλλά πρέπει να ειπωθεί. Το Μεταναστευτικό στην Κρήτη δεν αντιμετωπίστηκε με τη σοβαρότητα που απαιτούσαν οι περιστάσεις. Οι προειδοποιήσεις υπήρχαν. Τα στοιχεία υπήρχαν. Οι εκθέσεις υπήρχαν. Τα ρεπορτάζ υπήρχαν. Η πραγματικότητα βρισκόταν μπροστά στα μάτια όλων.
«Πάμε κι όπου βγει»
Αντί να υπάρξει έγκαιρος σχεδιασμός, επικράτησε η λογική του “βλέποντας και κάνοντας”. Αντί να ληφθούν πρωτοβουλίες, επιλέχθηκε η αναμονή. Αντί να εξηγηθεί στους πολίτες ποια είναι η πραγματική εικόνα και ποιο είναι το σχέδιο διαχείρισης, προτιμήθηκε η σιωπή. Μια σιωπή που σήμερα ακούγεται εκκωφαντική. Οι πολίτες της Κρήτης δεν είναι αφελείς. Βλέπουν τι συμβαίνει. Παρακολουθούν τις εξελίξεις. Διαπιστώνουν ποιοι μιλούν και ποιοι αποφεύγουν να τοποθετηθούν. Καταλαβαίνουν πότε ένα ζήτημα αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα και πότε μετατρέπεται σε αντικείμενο επικοινωνιακής διαχείρισης και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τη μεγαλύτερη δυσαρέσκεια.
Όχι το γεγονός ότι υπάρχει ένα δύσκολο πρόβλημα. Αλλά το γεγονός ότι πολλοί συμπεριφέρονται σαν να ανακάλυψαν το πρόβλημα μόλις χθες. Οι εικόνες που είδαμε το τελευταίο διάστημα δεν έπρεπε να εκπλήσσουν κανέναν. Ήταν το αναμενόμενο αποτέλεσμα μιας κατάστασης που εξελισσόταν επί μήνες χωρίς ουσιαστική παρέμβαση. Όταν επί δύο χρόνια οι αφίξεις αυξάνονται, όταν οι τοπικοί φορείς προειδοποιούν, όταν οι υπηρεσίες κρούουν τον “κώδωνα” του κινδύνου, τότε ο αιφνιδιασμός δεν αποτελεί δικαιολογία. Αποτελεί ομολογία αποτυχίας. Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι ακόμη και τώρα δε φαίνεται να υπάρχει μια ξεκάθαρη στρατηγική που να έχει παρουσιαστεί στην κοινωνία. Οι πολίτες ακούν διαφορετικές εκδοχές από διαφορετικούς φορείς. Άλλοι μιλούν για προσωρινές δομές, άλλοι για μόνιμες λύσεις, άλλοι για μεταφορά ευθυνών στην Αθήνα και άλλοι για αδυναμία των τοπικών Αρχών.
Το μόνο που δεν ακούγεται με σαφήνεια είναι ένα ολοκληρωμένο σχέδιο και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία του προβλήματος.
Η κοινωνία δε ζητά εύκολες λύσεις. Γνωρίζει ότι το Μεταναστευτικό είναι ένα σύνθετο διεθνές ζήτημα, που συνδέεται με πολέμους, φτώχια, γεωπολιτικές ανακατατάξεις και ανθρώπινες τραγωδίες. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν πιστεύει ότι μπορεί να λυθεί με ένα σύνθημα ή μια ανακοίνωση.
Οι πολίτες ζητούν καθαρά λόγια
Αυτό που ζητούν όμως οι πολίτες είναι κάτι πολύ πιο απλό. Να υπάρχει σχέδιο. Να υπάρχει ειλικρίνεια. Να υπάρχει προετοιμασία. Να υπάρχει ανάληψη ευθύνης και κυρίως να σταματήσει το γνωστό παιχνίδι της μετάθεσης ευθυνών. Διότι η Κρήτη δεν έχει ανάγκη από άλλες αντιπαραθέσεις μεταξύ κυβέρνησης, Περιφέρειας και Δήμων. Δεν έχει ανάγκη από νέες δημόσιες συγκρούσεις για το ποιος φταίει περισσότερο. Αυτές οι συζητήσεις μπορεί να εξυπηρετούν πολιτικές σκοπιμότητες, δεν προσφέρουν όμως καμία λύση στους πολίτες. Αυτό που χρειάζεται το νησί είναι συντονισμός. Χρειάζεται υποδομές.
Χρειάζεται ενίσχυση των υπηρεσιών. Χρειάζεται πόρους. Χρειάζεται πολιτική βούληση και πάνω απ’ όλα χρειάζεται ανθρώπους που θα έχουν το θάρρος να πουν την αλήθεια ακόμη κι όταν αυτή δεν είναι ευχάριστη. Δυστυχώς, η εικόνα που έχει διαμορφωθεί είναι διαφορετική. Για πολλούς πολίτες, η αίσθηση είναι ότι ορισμένοι πολιτικοί και αυτοδιοικητικοί παράγοντες εμφανίζονται πρόθυμοι να πρωταγωνιστήσουν όταν υπάρχουν κάμερες, χειροκροτήματα και θετικές ειδήσεις, αλλά γίνονται ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν τα ζητήματα αποκτούν πολιτικό κόστος. Είναι μια αντίληψη που ενισχύει την καχυποψία και απομακρύνει τους πολίτες από την πολιτική διαδικασία και είναι επικίνδυνη.
Γιατί όταν οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς, τότε το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο από το ίδιο το Μεταναστευτικό. Η Κρήτη βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι μεταναστευτικές ροές δε δείχνουν να μειώνονται. Οι πιέσεις αναμένεται να συνεχιστούν. Οι τοπικές κοινωνίες ζητούν απαντήσεις και όχι αόριστες υποσχέσεις. Αυτή είναι η στιγμή που θα κριθούν όλοι.
Η κυβέρνηση. Οι βουλευτές. Η Αυτοδιοίκηση πρώτου και δεύτερου βαθμού. Οι υπηρεσίες. Οι φορείς. Όλοι όσοι έχουν θεσμικό ρόλο και ευθύνη.
Διότι η πραγματική αξιολόγηση δε γίνεται στις φωτογραφίες των εγκαινίων. Δε γίνεται στα δελτία Τύπου. Δε γίνεται στα κοινωνικά δίκτυα.
Γίνεται όταν προκύπτουν δύσκολα προβλήματα. Γίνεται όταν απαιτούνται αποφάσεις. Γίνεται όταν οι πολίτες ζητούν απαντήσεις και σήμερα οι πολίτες της Κρήτης ζητούν ακριβώς αυτό, απαντήσεις.
Όχι άλλες δικαιολογίες. Όχι άλλες υπεκφυγές. Όχι άλλη σιωπή. Γιατί η σιωπή μπορεί να είναι βολική για όσους θέλουν να αποφύγουν το πολιτικό κόστος, αλλά δε λύνει κανένα πρόβλημα. Αντίθετα, το διογκώνει μέχρι τη στιγμή που η πραγματικότητα γίνεται αδύνατο να αγνοηθεί και δυστυχώς, η στιγμή αυτή φαίνεται πως έχει ήδη φτάσει για την Κρήτη. Φτάνει με το παρασκήνιο. Φτάνει με όλους εσάς που πιστεύετε πως είμαστε αφελείς. Καταλάβαμε το παιχνίδι. Καταλάβαμε και τους πρωταγωνιστές του μεταναστευτικού προβλήματος.
