Η Κρήτη αποτελεί έναν από τους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς της Μεσογείου. Κάθε χρόνο εκατομμύρια επισκέπτες καταφτάνουν στο νησί για να απολαύσουν τις φυσικές ομορφιές, τη φιλοξενία των κατοίκων, τη γαστρονομία και τις μοναδικές παραλίες. Ωστόσο, μαζί με τις θετικές εντυπώσεις, πολλοί τουρίστες φεύγουν έχοντας ζήσει μια εμπειρία που δύσκολα ξεχνούν την οδήγηση στον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης, τον γνωστό ΒΟΑΚ.
Για όσους ζουν στην Κρήτη, η εικόνα είναι καθημερινή και δυστυχώς πολλές φορές θεωρείται σχεδόν φυσιολογική. Για έναν επισκέπτη όμως που νοικιάζει ένα αυτοκίνητο για να μετακινηθεί από το Ηράκλειο στα Χανιά, από το Ρέθυμνο στον Άγιο Νικόλαο ή προς κάποια τουριστική περιοχή, η εμπειρία μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό εφιάλτη. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που περιγράφουν τον ΒΟΑΚ ως έναν δρόμο που απαιτεί απόλυτη συγκέντρωση, γρήγορα αντανακλαστικά και αρκετή τύχη.
Το πρόβλημα φυσικά δεν αφορά μόνο τις υποδομές. Ο ΒΟΑΚ κουβαλά εδώ και δεκαετίες τις αδυναμίες ενός δρόμου που δε σχεδιάστηκε για τον τεράστιο κυκλοφοριακό φόρτο που εξυπηρετεί σήμερα. Στενά τμήματα, ανεπαρκείς λωρίδες επιτάχυνσης και επιβράδυνσης, επικίνδυνες διασταυρώσεις και περιορισμένα περιθώρια ασφαλείας συνθέτουν μια δύσκολη πραγματικότητα. Όμως, όσο σημαντικά κι αν είναι τα κατασκευαστικά προβλήματα, εξίσου σοβαρό είναι το ζήτημα της οδηγικής συμπεριφοράς.
Οδήγηση... άνευ κανόνων
Σε αρκετές περιπτώσεις, ο επισκέπτης που οδηγεί σύμφωνα με τους κανόνες βρίσκεται αντιμέτωπος με μια κατάσταση που δεν μπορεί να κατανοήσει. Οχήματα που κινούνται με υπερβολική ταχύτητα, προσπεράσεις σε σημεία που δεν προσφέρονται για τέτοιους ελιγμούς, απότομες αλλαγές λωρίδας και οδηγοί που πιέζουν ασφυκτικά τα προπορευόμενα αυτοκίνητα δημιουργούν ένα κλίμα συνεχούς έντασης. Τώρα στο κομμάτι της επικινδυνότητας έχουν προστεθεί και τα έργα που εκτελούνται σε όλο το μήκος του κρητικού αυτοκινητόδρομου.
Δεν είναι λίγες οι φορές που ένας τουρίστας κινείται με την προβλεπόμενη ταχύτητα και ξαφνικά βλέπει πίσω του ένα όχημα να πλησιάζει επικίνδυνα, σχεδόν κολλημένο στον προφυλακτήρα του. Για έναν οδηγό που δε γνωρίζει τις ιδιαιτερότητες του δρόμου, η εικόνα αυτή προκαλεί πανικό. Η αίσθηση ότι κάποιος απαιτεί να κινηθείς πιο γρήγορα απ’ όσο αισθάνεσαι ασφαλής είναι από μόνη της επικίνδυνη.
Παράλληλα, πολλοί ντόπιοι οδηγοί έχουν αναπτύξει συνήθειες που μπορεί να τους φαίνονται φυσιολογικές λόγω καθημερινής χρήσης του δρόμου, όμως για έναν ξένο μοιάζουν ακατανόητες. Η χρήση του ερείσματος ως επιπλέον λωρίδας κυκλοφορίας, οι προσπεράσεις με ελάχιστα περιθώρια ασφαλείας και η αντίληψη ότι ο χρόνος μετακίνησης είναι σημαντικότερος από την ασφάλεια αποτελούν φαινόμενα που παρατηρούνται συχνά.
Το δύσκολο θέρος
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη κατά τους θερινούς μήνες. Την περίοδο αιχμής κυκλοφορούν ταυτόχρονα στον ΒΟΑΚ μόνιμοι κάτοικοι, επαγγελματίες οδηγοί, λεωφορεία, φορτηγά, ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα και χιλιάδες τουρίστες που προσπαθούν να προσανατολιστούν σε έναν άγνωστο δρόμο. Η διαφορά εμπειρίας και αντίληψης δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο ντόπιος που γνωρίζει κάθε στροφή, κάθε κόμβο και κάθε σημείο όπου συνήθως αναπτύσσονται υψηλές ταχύτητες. Από την άλλη βρίσκεται ο επισκέπτης που συμβουλεύεται συνεχώς το GPS, αναζητά την έξοδο που πρέπει να ακολουθήσει και προσπαθεί να καταλάβει πώς λειτουργεί η κυκλοφορία. Η συνύπαρξη αυτών των δύο διαφορετικών κόσμων δεν είναι πάντα εύκολη.
Το αποτέλεσμα είναι συχνά η δημιουργία επικίνδυνων καταστάσεων. Ο τουρίστας μπορεί να φρενάρει ξαφνικά επειδή έχασε μια πινακίδα ή επειδή δεν κατάλαβε έγκαιρα ποια έξοδο πρέπει να ακολουθήσει. Ο ντόπιος που ακολουθεί από πίσω με υψηλή ταχύτητα αιφνιδιάζεται. Μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα δημιουργούνται συνθήκες που μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρό ατύχημα.
Πέρα όμως από τα πραγματικά περιστατικά, υπάρχει και η ψυχολογική διάσταση. Η οδήγηση θα έπρεπε να είναι μια διαδικασία ασφαλής και σχετικά άνετη. Στον ΒΟΑΚ, πολλές φορές μετατρέπεται σε δοκιμασία νεύρων. Ο επισκέπτης δεν απολαμβάνει τη διαδρομή ούτε το τοπίο. Αντίθετα, βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση, φοβούμενος την επόμενη απρόβλεπτη κίνηση κάποιου άλλου οδηγού.
Αυτό έχει άμεσο αντίκτυπο και στην τουριστική εικόνα του νησιού. Στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των διαδικτυακών αξιολογήσεων, οι εμπειρίες διαδίδονται γρήγορα. Δεν είναι λίγες οι αναφορές επισκεπτών που περιγράφουν τον ΒΟΑΚ ως ένα από τα πιο αγχωτικά σημεία των διακοπών τους στην Κρήτη. Όταν ένας τουρίστας επιστρέφει στην πατρίδα του και αφηγείται ότι φοβήθηκε περισσότερο στον δρόμο παρά στη διάρκεια κάποιας θαλάσσιας δραστηριότητας, τότε υπάρχει πρόβλημα.
Ασφαλώς δε φέρουν όλοι οι οδηγοί την ίδια ευθύνη. Υπάρχουν χιλιάδες κάτοικοι της Κρήτης που οδηγούν υποδειγματικά, σέβονται τα όρια ταχύτητας και κατανοούν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επισκέπτες. Ωστόσο, αρκεί μια μειοψηφία που συμπεριφέρεται επιθετικά για να διαμορφώσει μια συνολική εικόνα αρνητική για όλους.
Έχουμε εξοικειωθεί με τον κίνδυνο
Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί ανησυχία είναι η εξοικείωση με τον κίνδυνο. Πολλοί οδηγοί έχουν συνηθίσει τόσο πολύ τις επικίνδυνες συνθήκες, ώστε δεν τις αντιλαμβάνονται πλέον ως πρόβλημα. Όταν μια επικίνδυνη προσπέραση θεωρείται κάτι συνηθισμένο, όταν η υπέρβαση του ορίου ταχύτητας αντιμετωπίζεται ως φυσιολογική συμπεριφορά και όταν η πίεση προς τους πιο αργούς οδηγούς θεωρείται δικαίωμα, τότε η οδική ασφάλεια περνά σε δεύτερη μοίρα.
Η πραγματικότητα αποδεικνύεται, δυστυχώς, σκληρή μέσα από τα τροχαία δυστυχήματα που κατά καιρούς συγκλονίζουν την Κρήτη. Κάθε ατύχημα συνοδεύεται από θλίψη, οργή και υποσχέσεις για αλλαγές. Λίγο αργότερα όμως η καθημερινότητα επιστρέφει και μαζί της επιστρέφουν πολλές από τις ίδιες κακές συνήθειες.
Ο νέος ΒΟΑΚ αποτελεί αναμφίβολα μια μεγάλη ελπίδα για το μέλλον. Ένας σύγχρονος αυτοκινητόδρομος με διαχωριστικό στηθαίο, ασφαλείς κόμβους και καλύτερες προδιαγραφές μπορεί να μειώσει σημαντικά τους κινδύνους. Όμως ακόμη και ο καλύτερος δρόμος του κόσμου δεν μπορεί να εξαλείψει τα προβλήματα εάν δεν αλλάξει παράλληλα και η νοοτροπία των χρηστών του.
Η οδική ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από το πλάτος του δρόμου ή την ποιότητα της ασφάλτου. Εξαρτάται από τον σεβασμό προς τον συνάνθρωπο. Από την υπομονή. Από την κατανόηση ότι ο οδηγός που βρίσκεται μπροστά μας μπορεί να είναι ένας επισκέπτης που δε γνωρίζει την περιοχή. Από την αποδοχή ότι λίγα λεπτά καθυστέρησης δεν αξίζουν όσο μια ανθρώπινη ζωή.
Η Κρήτη επενδύει κάθε χρόνο τεράστια ποσά στον τουρισμό, προβάλλοντας τη φιλοξενία και την αυθεντικότητά της. Ίσως έχει έρθει η ώρα να επενδύσει ακόμη περισσότερο και στην καλλιέργεια μιας διαφορετικής οδηγικής κουλτούρας. Μιας κουλτούρας που δε θα βασίζεται στην επίδειξη ταχύτητας ή στην επιθετικότητα, αλλά στον σεβασμό και την ασφάλεια.
Ο ΒΟΑΚ δεν είναι απλώς ένας δρόμος. Είναι η πρώτη και η τελευταία εικόνα που αποκτούν πολλοί επισκέπτες από την Κρήτη. Είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις πόλεις, στα χωριά, στα αεροδρόμια και στους τουριστικούς προορισμούς, και είναι κρίμα ένας τόπος που φημίζεται για τη φιλοξενία του να προκαλεί φόβο σε όσους τον επισκέπτονται εξαιτίας της συμπεριφοράς ορισμένων οδηγών.
Η βελτίωση των υποδομών είναι απαραίτητη και πρέπει να προχωρήσει χωρίς καθυστερήσεις. Παράλληλα όμως απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας, εντατικότερη αστυνόμευση, ουσιαστική εκπαίδευση και κυρίως προσωπική ευθύνη. Μόνο τότε ο ΒΟΑΚ θα πάψει να αποτελεί συνώνυμο της ανασφάλειας και θα μετατραπεί σε έναν δρόμο αντάξιο της Κρήτης και των ανθρώπων της. Μέχρι να συμβεί αυτό, χιλιάδες τουρίστες αλλά και κάτοικοι θα συνεχίσουν να βιώνουν καθημερινά έναν δρόμο που, αντί να ενώνει προορισμούς, πολλές φορές γεννά φόβο, άγχος και αβεβαιότητα. Τελικά το τιμόνι είναι προνόμιο για κάποιους;
