Αγαπητερές αναγνώστριες, αγαπητεροί αναγνώστες «ώρα σας καλή»!!!
Με μια λέξη από την μπαινάμικη κρητολαλιά μας πλάθουμε μια μαντινάδα:
Κονάκι-σπίτι κρητικό πέτεται και παινάται
σα δείχει τη γ-καμάρα του και δίκαια καυκάται.
Η λέξη που επιλέχτηκε και θα “ξεκαρπουλίσουμε” από τη σημερινή μας μαντινάδα είναι η λέξη “καμάρα”. Η αρχαιοελληνική λέξη καμάρα, την οποία δεν τιμά μόνο η κρητολαλιά μας, αλλά και το λεξιλόγιο της Νεοελληνικής. Καμάρα σημαίνει την κατασκευή, πέτρινη συνήθως, σε σχήμα τόξου. Οι πέτρες που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή της καμάρας λέγονται καμαρόπετρες. Καμάρα επίσης αποκαλείται το θολωτό μέρος του πέλματος του ποδιού.
Στη σημερινή μαντινάδα μας η λέξη καμάρα παραπέμπει στην αρχιτεκτονική και στην κατασκευή του παλιού κρητικού σπιτιού, για την οποία καμάρα καμαρώνει και δικαίως υπερηφανεύεται (πέτεται) και για τη μαστοριά της κατασκευής της και για την αιωνόβια αντοχή της στις φθορές και τις απειλές του χρόνου. Αρκετοί από μας έχουμε δει “ιδίοις όμμασι” εγκαταλειμμένα σπίτια, δυστυχώς, στα εγκαταλειμμένα χωριά μας, στα οποία έχουν καταπέσει η στέγη ή και οι τοίχοι και διασώζεται αγέρωχη η πέτρινη καμάρα για να σηματοδοτεί ανθρώπους κι εποχές που παρήλθαν και ταυτόχρονα ανάβει τον λύχνο της παρατήρησης για να επισημανθεί η αξιοπρόσεχτη αρχιτεκτονική.
Κονάκι-σπίτι κρητικό πέτεται και παινάται
σα δείχει τη γ-καμάρα του και δίκαια καυκάται.
Η καμάρα καμαρώνει και για άλλο λόγο. Χαρίζει τα πλούσια λεξιλογικά κάλλη της ως πρώτο συνθετικό λέξεων. Έτσι έχουμε το καμαρόσπιτο, το σπίτι δηλ. που διαθέτει καμάρα. Η λέξη καμάρα διακοσμεί και πολλές μεταφορικές χρήσεις του λόγου. Καμαρόφρυδο και καμαροφρύδι είναι το φρύδι που σχηματίζει καμπύλη, καμάρα, και καμαροφρύδης ή καμαροφρυδάτος είναι εκείνος που τα φρύδια του καμάρα σχηματίζουν. Αρκετά δίστιχα παινεύουν τα γυναικεία κάλλη και ανάμεσα σ’ αυτά είναι και η καμαροφρυδάτη κοπελιά.
Στρογγυλομηλοπρόσωπη και καμαροφρυδάτη
Κοκκινομερτζανόχειλη, λακουδοπηγουνάτη.
Αν ανατρέξουμε στη διαχρονική εξέλιξη του λαϊκού κρητικού σπιτιού, θα διαπιστώσουμε την κατασκευή ενός μονόσπιτου, ορθογώνιο κατά κύριο λόγο, που το χαρακτηρίζει απλότητα και λιτότητα. Τα υλικά κατασκευής του είναι ντόπια (πέτρα, χώμα, ξύλο) και έτσι εναρμονίζεται με το περιβάλλον. Η απλότητά του είναι απόρροια των ιστορικών συνθηκών που διαμορφώθηκαν στο νησί. Παρά την απλότητα, η λειτουργικότητα ικανοποιείται αρκετά και οι καθημερινές ανάγκες για μαγείρεμα, ύπνο και φύλαξη ζώων βρίσκουν καταφύγιο σ’ αυτό το απλό μα φιλόξενο κονάκι.
Οι διαστάσεις του καθορίζονται πολλές φορές από το μήκος των ξύλων που χρησιμοποιούνται για τη στέγη, για το δώμα. Η στέγη καλύπτεται με χώμα ή λεπιδόχωμα που προστατεύει περισσότερο από τις βροχές. Η ετήσια συντήρηση είναι απαραίτητη είτε με προσθήκη χώματος ή κοπάνισμα της λεπίδας. Γνωστή η τρίπαλια μαντινάδα:
Αν σε ρωτήξει η μάνα σου είντα ’κανες στο δώμα,
πε τση πως το κοπάνιζες μη στάσει το χειμώνα.
Για περισσότερη αντοχή στα βάρη της στέγης δίδουν λύση τα λεγόμενα μεσοδόκια. Με το πέρασμα των χρόνων και για να αυξηθεί η στατικότητα, η ανθεκτικότητα στα βάρη αλλά και για να αυξηθεί η επιφάνεια κάτοψης και το ύψος του σπιτιού, τα σπίτια γίνονται καμαρόσπιτα, χτίζουν δηλαδή καμάρα, η οποία διαδίδεται σε μικρό χρονικό διάστημα σε πολλές περιοχές της Κρήτης. Τα καμαρόσπιτα παίρνουν τα πρωτεία στον τύπο κατοικίας του νησιού.
Με το καλό να ξανανταμώσουμε.
Σε όλες και σε όλους σας εύχομαι το καλό σας
’σαμέ την άλλη τη βολά ακριβοχαιρετώ σας!!!
