Καθώς οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών για αυτό το περιβόητο Μνημόνιο Συναντίληψης (MOU) που θα ανοίξει τον δρόμο για μία συνολική συμφωνία συνεχίζονται και ενώ αναμφίβολα επικρατεί μία σύγχυση, η Τεχεράνη φαίνεται να ακολουθεί μια στρατηγική που υπερβαίνει αυτό καθαυτό το περιεχόμενο μιας απλής συμφωνίας. Εκτιμάται ότι οι ιρανικές απαιτήσεις δεν αποσκοπούν μόνο στην εξασφάλιση συγκεκριμένων πολιτικών ή οικονομικών οφελών, αλλά λειτουργούν κυρίως ως τεστ αξιοπιστίας για τον Αμερικανό Πρόεδρο.
Από την άλλη πλευρά ο Ντόναλντ Τραμπ ο οποίος αυτοχαρακτηρίζεται ως ο καλύτερος διαπραγματευτής συμφωνιών στον κόσμο φαίνεται μάλλον ανίκανος να κλείσει τη συμφωνία με το Ιράν, μετά από εβδομάδες δηλώσεων ότι μια συμφωνία ήταν προ απτό. Μπορεί να έρθει οποιαδήποτε μέρα, όχι για εβδομάδες, ή ίσως ποτέ. Βέβαια όταν αυτή η στιγμή έλθει είναι βέβαιο ότι θα μιλήσει για ιστορικό επίτευγμα!
Η ιρανική ηγεσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με βαθιά καχυποψία τον Τραμπ! Δεν είναι μόνο η μονομερής αποχώρηση των ΗΠΑ από την Συμφωνία JCPOA (Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσεως) του 2015 κατ’ απαίτηση του Νετανιάχου κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας. Τόσο τον Ιούνιο 2025 όσο και την 28η Φεβρουαρίου το Ισραήλ και η Αμερική επιτέθηκαν ενώ οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη. Η Τεχεράνη δεν αρκείται πλέον σε πολιτικές διαβεβαιώσεις ή γενικές δεσμεύσεις. Αντίθετα, επιδιώκει συγκεκριμένες κινήσεις που θα αποδείξουν στην πράξη ότι η Ουάσινγκτον είναι διατεθειμένη να αναλάβει πολιτικό κόστος για την εφαρμογή μιας μελλοντικής συμφωνίας!
Η εκεχειρία στον Λίβανο ως δοκιμασία επιρροής απέναντι στο Ισραήλ
Ο πρώτος όρος αφορά την επιμονή του Ιράν να συμπεριληφθεί στο υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο μια ρύθμιση που θα συνδέεται με τη διατήρηση εκεχειρίας στον Λίβανο. Για πολλούς δυτικούς αναλυτές, η απαίτηση αυτή δεν σχετίζεται μόνον με την προστασία της Χεζμπολάχ που επιτέθηκε χάριν του Ιράν στο Ισραήλ όταν άρχισε ο πόλεμος κατά του Ιράν, ή των σιιτικών κοινοτήτων του Λιβάνου. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επιχειρεί να διαπιστώσει κατά πόσο ο Τραμπ διαθέτει την πολιτική βούληση και την επιρροή να περιορίσει τις κινήσεις του Ισραήλ σε μια εξαιρετικά κρίσιμη περιφερειακή κρίση με παγκόσμιες επιπτώσεις.
Η λογική πίσω από αυτή την προσέγγιση είναι απλή. Εάν ο Αμερικανός Πρόεδρος μπορεί να αποτρέψει ενέργειες που θα υπονόμευαν μια εκεχειρία στον Λίβανο, τότε ίσως να είναι σε θέση να προστατεύσει και μια μελλοντική συμφωνία με το Ιράν από πιθανές ισραηλινές παρεμβάσεις ή προσπάθειες υπονόμευσης. Πάντως σε αυτό φαίνεται ότι ο Τραμπ έδειξε ότι μπορεί και για αυτό θεωρούμε ότι ήταν σκόπιμη η διαρροή περί «καυγά» στην τηλεφωνική συνομιλία που είχε με τον Νετανιάχου. Κοντολογίς η Τεχεράνη δεν εξετάζει μόνο το περιεχόμενο των αμερικανικών δεσμεύσεων αλλά και την ικανότητα της Ουάσινγκτον να τις επιβάλει στο Ισραήλ αλλά και στους λοιπούς στους περιφερειακούς συμμάχους της.
Το τέλος διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ και το ζήτημα της κυριαρχίας
Ο δεύτερος όρος αφορά την επιβολή ενός συμβολικού τέλους, στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Οι Ιρανοί μιλούν για περιβαλλοντολογικά τέλη και για τέλη παροχής υπηρεσιών …ασφαλούς διέλευσης. Από οικονομικής άποψης, τα δυνητικά έσοδα θεωρούνται περιορισμένα και δεν μπορούν να δικαιολογήσουν από μόνα τους την επιμονή της ιρανικής πλευράς. Η σημασία του μέτρου είναι κυρίως πολιτική και συμβολική.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να διαπιστώσει εάν η κυβέρνηση Τραμπ είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί μια συμφωνία που αναγνωρίζει έμπρακτα μια μορφή ιρανικής κυριαρχίας και αυξημένου περιφερειακού ρόλου. Για το Ιράν η επιβολή ενός τέτοιου τέλους συνιστά μια σαφή πολιτική «νίκη», την οποία η αμερικανική πλευρά θα έπρεπε όχι μόνο να αποδεχθεί αλλά και να υπερασπιστεί δημόσια απέναντι στους επικριτές της στην Ουάσινγκτον. Για τον λόγο αυτό το Ιρανικό Καθεστώς δημιούργησε μία νέα Αρχή Διαχείρισης των Στενών προσκαλώντας μάλιστα το Ομάν να συμμετάσχει. Ο Τραμπ όμως απείλησε το Ομάν με αντίποινα και πλήγματα αν πράξει κάτι τέτοιο. Οι Ιρανοί θεωρούν ότι μια βιώσιμη συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει αμοιβαία πολιτικά οφέλη. Ωστόσο πολλοί στην Τεχεράνη αμφιβάλλουν κατά πόσο ο Τραμπ είναι πρόθυμος να παρουσιάσει μια τέτοια εξέλιξη ως επιτυχία και για το Ιράν.
Η απελευθέρωση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων ως τεστ οικονομικής αξιοπιστίας
Ο τρίτος και ίσως σημαντικότερος όρος αφορά την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό. Αν και τα ποσά που συζητούνται είναι σχετικά μικρά, 24 αλλά σε πρώτη φάση 12 δις δολάρια από ένα συνολικό ποσό 117 δις, σε σύγκριση με το συνολικό οικονομικό κόστος των κυρώσεων και των πρόσφατων συγκρούσεων, η Τεχεράνη αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο ζήτημα. Ο λόγος είναι ότι η απελευθέρωση των κεφαλαίων θεωρείται δοκιμασία για το κατά πόσο η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να υλοποιήσει στην πράξη ευρύτερες οικονομικές δεσμεύσεις.
Οι Ιρανοί εκτιμούν ότι οι υποσχέσεις περί μελλοντικής άρσης κυρώσεων έχουν μικρή αξία εάν δεν συνοδεύονται από απτές κινήσεις που επιτρέπουν στο Ιράν να αποκτήσει πρόσβαση στα δικά του χρήματα και να τα χρησιμοποιήσει χωρίς εμπόδια. Για τον λόγο αυτό η Τεχεράνη αναμένεται να επιμείνει σε συγκεκριμένες τραπεζικές και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που θα απαιτήσουν από την αμερικανική κυβέρνηση να δημιουργήσει νέα προηγούμενα ως προς τον τρόπο εφαρμογής της άρσης κυρώσεων. Η στάση των αμερικανικών τραπεζικών αρχών και των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων θα αποτελέσει βασικό δείκτη αξιοπιστίας για την ιρανική πλευρά.
Γιατί η Τεχεράνη επιλέγει δύσκολες απαιτήσεις
Στην Ουάσινγκτον, πολλοί αξιωματούχοι και αναλυτές χαρακτηρίζουν τις ιρανικές απαιτήσεις υπερβολικές ή πολιτικά δύσκολες στην εφαρμογή τους. Ωστόσο, σύμφωνα με την οπτική της Τεχεράνης, αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο.
Το Ιρανικό Καθεστώς δεν ενδιαφέρεται για μια περιορισμένη συμφωνία που θα επιτρέπει στους Αμερικανούς πολιτικούς να αποφύγουν το πολιτικό κόστος και τις δύσκολες αποφάσεις. Θα λέγαμε ότι επιδιώκει μια συμφωνία που να αντικατοπτρίζει το μέγεθος των ανακατατάξεων που προκάλεσαν ο πόλεμος, οι περιφερειακές συγκρούσεις και η ευρύτερη κρίση ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης
Στο επίκεντρο όλων των παραπάνω βρίσκεται ένα θεμελιώδες πρόβλημα: η έλλειψη εμπιστοσύνης. Για την Τεχεράνη, οι τρεις όροι δεν αποτελούν απλώς διαπραγματευτικά αιτήματα αλλά μηχανισμούς ελέγχου της αξιοπιστίας του συνομιλητή της. Η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι μόνο μέσω συγκεκριμένων πράξεων μπορεί να αποδειχθεί εάν η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη να τηρήσει τις δεσμεύσεις της.
Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με πηγές που παρακολουθούν τις συνομιλίες, η ιρανική πλευρά εκτιμά ότι οι αμερικανικές απαντήσεις δεν έχουν ανταποκριθεί στις προσδοκίες της. Ως εκ τούτου, οι τρεις αυτές δοκιμασίες παραμένουν ανοικτές και ενδέχεται να καθορίσουν όχι μόνο την τύχη του υπό διαπραγμάτευση μνημονίου, αλλά και το ευρύτερο μέλλον των σχέσεων μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον με τον Τραμπ να είναι πάντα έτοιμος να ξαναρχίσει τους βομβαρδισμούς.
*O Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος είναι Γεωστρατηγικός Αναλυτής
