Μετά την ανακοίνωση των δύο νέων κομμάτων που φιλοδοξούν να προσφέρουν μία “λύση κυβερνησιμότητας” ως αντίβαρο στον “μονόδρομο Μητσοτάκη” και καθώς τα υφιστάμενα σχήματα παρέπαιαν μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας και δεν έπειθαν κανέναν, έχουμε την πολυπόθητη “αλλαγή δεδομένων” στο πολιτικό μας σύστημα. Πού θα οδηγήσει αυτή η αλλαγή;
Θα προσπαθήσουμε να το ιχνηλατήσουμε παρακάτω, προσπαθώντας παράλληλα να καλύψουμε και τα πιθανότερα ενδεχόμενα για νέες ανακατατάξεις στη συνέχεια.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιστρέφει
Ας ξεκινήσουμε από το νεοπαγές κόμμα ΕΛΑΣ, το οποίο οι δημοσκοπήσεις... πριν ακόμη ανακοινωθεί το έφερναν στη δεύτερη θέση, πίσω μόνο από τη Ν.Δ., την οποία συνεχίζουν να τη δίνουν με ποσοστά από 23 έως 25% στην πρόθεση ψήφου και κοντά στο 30% στην εκτίμηση ψήφου. Ενίοτε και υψηλότερα από 30-31%. Θα πούμε και γι' αυτό στη συνέχεια, αλλά επί του παρόντος ας επικεντρωθούμε στο κόμμα του Τσίπρα.
Το πρώτο στοιχείο είναι το όνομα. Βεβαίως ναι, είναι κατά κύριο λόγο επικοινωνιακό τρικ, πρόταση των Γάλλων επικοινωνιολόγων και ντόπιων ειδικών, και έχει σχεδιαστεί για να ακούγεται εξίσου καλά στα αφτιά και των δύο πτερύγων του πολιτικού φάσματος. Και να... τσιγκλά (και να ενοχλεί) και τις δύο πτέρυγες του πολιτικού φάσματος.
Ωστόσο, αυτό που δεν ήταν καθόλου βέβαιο, η συμπερίληψη της λέξης “Αριστερά” στον τίτλο (είναι το “Α” στο ΕΛ.Α.Σ. για όσους δεν παρακολουθούν) τελικώς... ευοδώθηκε. Ναι, ο Τσίπρας συνεχίζει να δηλώνει Αριστερός. Αλλά...
Πάρα πολλοί πρώην σύντροφοί του αλλά και φιλελέφτ (ετερόκλητη παρέα...) έσπευσαν να εκτιμήσουν ότι ο Τσίπρας προσπάθησε διά επαφών να ανοίξει δρόμους στο κέντρο (όντως, προσπάθησε) και το ότι αυτές οι επαφές “δεν του βγήκαν” (μέχρι ενός σημείου όντως δεν του βγήκαν). Κάτι που τον οδήγησε στο να βάλει τη λέξη Αριστερά, ώστε να ξεκαθαρίσει τη στόχευσή του στο ακροατήριο και στη δεξαμενή στελεχών που γνωρίζει καλά και στα πέριξ αυτής.
Προσωπικά δεν είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι αυτός είναι ο λόγος. Παγκόσμια υπάρχει ένα ρεύμα “επιστροφής στην Αριστερά”, έστω σε αυτό το διαχειριστικό, οπορτουνιστικό, “ξεπλυμένο” μοντέλο της αριστερόστροφης σοσιαλδημοκρατίας. Και μια συνεχής απαξίωση των όρων που έχουν να κάνουν με τη “σύγχρονη” νεοφιλελεύθερη δεξιά. Βεβαίως όλα αυτά σε πρωτόλειο επίπεδο και σχεδόν... εμβρυακό στάδιο ως προς τα πρακτικά αποτελέσματα - και επί του παρόντος πολύ μακριά από την εξουσία και τη χάραξη επίσημης πολιτικής, τουλάχιστον σε μεγάλη κλίμακα.
Αλλά... κάτι κινείται: Λίγο οι αριστερόστροφοι των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ που κερδίζουν έδαφος, λίγο οι αρκετά “αριστερούληδες” Πράσινοι στη Βρετανία που έχουν κάνει... μια χαψιά τους (όλο και πιο δεξιούς) Εργατικούς, λίγο η αναγέννηση της Αριστεράς στη Γαλλία, λίγο η ανάκαμψη των Die Linke στη Γερμανία, λίγο η αριστερή στροφή κομμάτων εξουσίας σε Ισπανία, Ιρλανδία κ.λπ., διαμορφώνεται ένα θετικό κλίμα διεθνώς. Βεβαίως ταυτόχρονα διαμορφώνεται, στον αντίποδα, ένα αρνητικό κλίμα με τη συνεχιζόμενη άνοδο και της ακροδεξιάς, του καλπάζοντα εθνικισμού, της ξενοφοβίας, του σιωνισμού και γενικώς των πνευματικών τέκνων του φασισμού. Αλλά αυτό είναι μια άλλη υπόθεση, που δεν είναι θέμα του παρόντος άρθρου.
Κατόπιν αυτών δεν είναι περίεργο που “επέμεινε” στην αριστερή ταυτότητα, τουναντίον. Βεβαίως σε μια κοινωνία, την ελληνική, που δείχνει να εκφασίζεται ταχέως και στις δημοσκοπήσεις, που πιάνουν υποτίθεται τον παλμό της, τα δεξιά και ακροδεξιά κόμματα συγκεντρώνουν κοντά στο 60%, αυτό μπορεί να μοιάζει παρακινδυνευμένο.
Ταυτόχρονα βεβαίως το κόμμα Τσίπρα θα “πουλήσει” αριστερό πατριωτισμό. Κάτι σαν αυτό που έκανε ο Ανδρέας Παπανδρέου με την “πατριωτική πτέρυγα” του ΠΑΣΟΚ, αλλά στο πιο... σύγχρονο ας πούμε. Ο προνομιακός χώρος της Δεξιάς είναι ο εθνικισμός και από το τέλος της εποχής Ανδρέα Παπανδρέου μονοπωλεί και την ταμπέλα του πατριωτικού. Στις εποχές της αφθονίας, ο πατριωτισμός πουλούσε μόνο σε μια “σκαλωμένη” μειοψηφία, αλλά όταν άρχισαν τα όργανα των μνημονίων και σε συνδυασμό με τον εκφασισμό της κοινωνίας μας, η πατριδοκαπηλεία έγινε περιζήτητο πολιτικό ατού. Και η Δεξιά συνεχίζει να έχει το μονοπώλιό της. Ο Τσίπρας (και αυτοί που τον περιστοιχίζουν) φαίνεται ότι θέλουν να το αλλάξουν αυτό. Και να διεκδικήσουν ξανά για την Αριστερά (ό,τι κι αν σημαίνει η Αριστερά τους) τον πατριωτισμό. Ορθολογική προσέγγιση, που μπορεί να φέρει εκλογικά οφέλη, ειδικά σε συνδυασμό με το όνομα.
Ο μεγάλος σκόπελος που πρέπει να ξεπεράσει ο Αλέξης Τσίπρας είναι βεβαίως ο χαρακτηρισμός ΣΥΡΙΖΑ 2.0 για το νέο του κόμμα, διότι στην κοινωνία το αίτημα για “κάτι νέο” φαίνεται να είναι πλέον υπερώριμο. Βεβαίως το “νέο” δεν προκύπτει από παρθενογένεση και έχει τα δικά του μεγάλα ζητήματα, όπως θα δούμε παρακάτω που θα αναφερθούμε στο κόμμα Καρυστιανού. Είναι σοφή λοιπόν η κίνηση να μείνουν “στην εφεδρεία” τα σημερινά στελέχη και βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και των συριζογενών που θα συμπορευτούν με τον Τσίπρα, έως να περάσει η περίοδος των “πρώτων εντυπώσεων”. Και να εμφανιστούν λίγο πριν την ανακοίνωση των ψηφοδελτίων ή τέλος πάντων σε δεύτερο χρόνο.
Ο Τσίπρας θα πάει καλά, θα είναι εκτός συγκλονιστικού απροόπτου (παίζουν κι αυτά στην πολιτική φυσικά) δεύτερο κόμμα στις επερχόμενες εκλογές, αλλά το αν θα αποτελέσει ικανό αντίπαλο για το “σύστημα Μητσοτάκη” θα εξαρτηθεί από πάρα πολλούς παράγοντες που θα χρειαζόταν ένα άρθρο τριπλάσιο σε μέγεθος για να αναλυθούν στοιχειωδώς. Αλλά είναι ασφαλές να πούμε ότι το “μεγάλο στοίχημα” που θα καθορίσει την επιτυχία του εγχειρήματος θα είναι να πείσει τους απέχοντες από τις εκλογές - κυρίως πολυάριθμους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα - να επιστρέψουν (γι’ αυτόν) στις κάλπες. Λαμβάνοντας υπόψη ότι σε αυτή τη δεξαμενή ψαρεύει και η Καρυστιανού, παρότι στοχεύει κυρίως στη δεξιόστροφη ή απολιτίκ μερίδα των απεχόντων, ενώ ο Τσίπρας στους πιο αριστερόστροφους ή έστω πρώην ΠΑΣΟΚους.
Επίσης, θα είναι κρίσιμο να σταματήσει ο Τσίπρας να ακούει τον Μαραντζίδη, που ήταν εκείνος που τον “έσπρωξε” προς τους ελεύθερους επαγγελματίες, με αποτέλεσμα το φιάσκο των εκλογών του 2023. Διότι πρόκειται για το κατεξοχήν προνομιακό κοινό του Μητσοτάκη, μαζί με τους καταστηματάρχες και μικροϊδιοκτήτες και δεν πρόκειται να ψηφίσουν ένα κόμμα που έχει τη λέξη “αριστερά” στον τίτλο του.
Οπότε... ίδωμεν!
Η Μαρία Καρυστιανού “χτυπά” το ΠΑΣΟΚ
Οι πρώτες δημοσκοπήσεις ήταν ενθαρρυντικές και για τα δύο νέα κόμματα. Η ΕΛ.Α.Σ. εμφανίζεται στη δεύτερη θέση, με μια διαφορά 1 έως 3,5 μονάδων (ανάλογα την εταιρεία) από το ΠΑΣΟΚ, διαφορά που όσο περνά ο καιρός θα μεγαλώνει. Αλλά μια και μιλάμε για το ΠΑΣΟΚ, το κόμμα του Νίκου Ανδρουλάκη όχι μόνο φαίνεται να χάνει (οριστικά;) τη δεύτερη θέση, αλλά... αισθάνεται άβολα και για την τρίτη. Διότι ήδη οι δημοσκόποι μετρούν την “Ελπίδα για τη Δημοκρατία” της Μαρίας Καρυστιανού τέταρτη με διαφορά 1,5-3 μονάδες από το τρίτο ΠΑΣΟΚ.
Βεβαίως τα όσα έχουμε δει μέχρι τώρα από την “Ελπίδα”, μας διαβεβαιώνουν ότι ούτε “νέο”, ούτε “φρέσκο” ούτε (πολλώ δε μάλλον) “ρηξικέλευθο” είναι το σχήμα του οποίου ηγείται η “μάνα των Τεμπών”. Αντίθετα, τα πρόσωπα που το στελεχώνουν και ο λόγος που χρησιμοποιούν, αναπαράγουν πάγιες παθογένειες της ελληνικής πολιτικής σκηνής και ορισμένες μάλιστα... αλλοτινών, πιο σκοτεινών, εποχών.
Κι αυτό μας λέει ότι τα φούμαρα των δήθεν απολιτίκ (αλλά βαθύτατα συστημικών) “εναλλακτικών” ταγών περί “νέου” και “ακομμάτιστου” και “χωρίς ιδεολογία”... είναι ακριβώς αυτό: φούμαρα. Δεν υπάρχουν απολίτικα σχήματα, δεν υπάρχουν άνθρωποι που θα καθαρίσουν “την κόπρο του Αυγεία”, ο Ηρακλής πέθανε μαζί με το αρχαιοελληνικό πάνθεον και οι σύγχρονοι... Ηρακλήδες (όλων των φύλων) στην καλύτερη είναι αγνών προθέσεων αλλά αφελείς, στη χειρότερη απλώς αναζητούν αφελείς για να αγοράσουν το παραμύθι τους.
Κατά τα λοιπά, το στίγμα της “Ελπίδας” βρίσκεται σαφέστατα στα δεξιά του πολιτικού φάσματος κι ας προσπαθεί να πείσει ότι είναι “εκτός φάσματος”, οπότε η κύρια δεξαμενή ψήφων της βρίσκεται εκεί, αλλά και στους γενικότερα απογοητευμένους με όχι ιδιαίτερα σταθερή ή ισχυρή πολιτική ταυτότητα και συνειδητοποίηση, που στις τελευταίες (αρκετές) εκλογές απείχαν για οποιονδήποτε λόγο. Ο κύριος στόχος της Καρυστιανού βεβαίως είναι να επαναφέρει στις κάλπες μερίδα των απογοητευμένων που απέχουν και να λεηλατήσει τα μικρότερα κόμματα διαμαρτυρίας και μικρά σχήματα στα δεξιά του πολιτικού φάσματος.
Η νεόκοπη πολιτική αρχηγός δηλώνει ότι στόχος της είναι να κερδίσει τις επόμενες εκλογές, αλλά κάτι τέτοιο υπό κανονικές συνθήκες “δεν είναι στα χαρτιά”. Ωστόσο, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, θα είναι στη Βουλή και δη με σημαντική δύναμη. Το τι θα την κάνει αυτή τη δύναμη... κι αυτό θα το δούμε στην πράξη.
Το ευρύτερο πολιτικό κλίμα
Στη φάση που βρισκόμαστε το αίτημα της μεγάλης πλειοψηφίας της κοινωνίας για αλλαγή κυβέρνησης φαίνεται να έχει φτάσει στην “κρίσιμη μάζα”. Παρ’ όλα αυτά, ταυτόχρονα, όσο το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας απομακρύνεται από το “σύστημα Μητσοτάκη”, τόσο συσπειρώνονται οι συμφεροντούχοι του συστήματος. Και αντίθετα με ό,τι θεωρούν κάποιοι, αυτοί οι συμφεροντούχοι είναι πολύ περισσότεροι απ' όσο υπολογίζουμε συνήθως. Διότι δεν είναι μόνο τα (πολυάριθμα, το δίχως άλλο, αλλά ισχνή μειοψηφία μολαταύτα) λαμόγια, φίλια επιχειρηματικά συμφέροντα, “της προσκολλήσεως” και λοιποί παρακεντέδες που “έχουν μασήσει” με τέσσερις μασέλες στην επταετία της Ν.Δ.
Υπάρχουν κατηγορίες του πληθυσμού που ευνοούνται συστηματικά από την κυβέρνηση και θα την ψηφίσουν ξανά. Οι ιδιοκτήτες ακινήτων δεν έχουν λόγο να είναι δυσαρεστημένοι με τον Μητσοτάκη, τουναντίον τους κάνει... όλα τα χατίρια, οι επιχειρηματίες στο 100% υπέρ, η πλειονότητα των ελεύθερων επαγγελματιών επίσης υπέρ. Μερίδα (μεγάλη ή μικρή, ανάλογα με το πώς το βλέπει κανείς) των αγροτών και των συνταξιούχων, το αυτό. Γενικά, τους περισσότερους τους ταΐζει... έστω και με ψίχουλα, εκτός από μία κατηγορία πληθυσμού: τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα. Τους οποίους έχει βάλει στον τάκο και τους βαρά με ό,τι έχει. Ωστόσο, η μεγάλη πλειοψηφία των μισθωτών έχει απομακρυνθεί από την κάλπη, κι έτσι κι αλλιώς ποτέ δεν ψηφίζουν Δεξιά οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα. Το 23% που πήρε ο Μητσοτάκης στις τελευταίες εκλογές στην κατηγορία αυτή πανηγυρίστηκε ως τεράστια επιτυχία - και ήταν!
Με τα σημερινά δεδομένα και παρά την τρομακτική φθορά λόγω της “χιονοστιβάδας” των σκανδάλων (που θα είχαν ρίξει οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση, αλλά το “σύστημα Μητσοτάκη” ελέγχει το 80% των media και τη Δικαιοσύνη, οπότε... πέρα βρέχει), την καλπάζουσα ακρίβεια, την τρομακτική διαφθορά σε όλα τα επίπεδα, την άτακτη υποχώρηση στα εθνικά θέματα, τη διάλυση της δημόσιας Υγείας, τα προβλήματα επιβίωσης που έχει ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της χώρας, παρ’ όλα αυτά λοιπόν η Ν.Δ. έχει “μπετονάρει” ένα 25% και κοιτάζει υψηλότερα.
Επί του παρόντος, τα νέα σχήματα δεν “τρώνε” ψηφοφόρους από τον σκληρό πυρήνα της Ν.Δ., από αυτούς τους “μπετοναρισμένους” - ο Τσίπρας μαζεύει από τον χώρο του ΠΑΣΟΚ έως και της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, εκμηδενίζοντας ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά και πρεσάροντας γερά Πλεύση, Κασσελάκη και Βαρουφάκη, η Καρυστιανού έχει αλώσει μέχρι εξαφάνισης τη Νίκη, “τσιμπάει” από Ελληνική Λύση και από τα μικρότερα δεξιά σχήματα, ενώ κάτι παίρνει και από την Πλεύση Ελευθερίας.
Όλα αυτά είναι πρώτες διαπιστώσεις φυσικά, αφού το σκηνικό βρίσκεται υπό συνεχή αναδιαμόρφωση και βεβαίως θα πρέπει να περιμένουμε και την κίνηση του Αντώνη Σαμαρά. Αν την κάνει (ένα μεγάλο “ΑΝ” αυτό, παρότι έχει έτοιμο μηχανισμό και ανθρώπους), τότε η Ν.Δ. θα βρεθεί με ένα μεγάλο “αγκάθι” στο πλευρό της και θα κινδυνεύσει σοβαρά να πέσει κάτω από το ποσοστό που θεωρητικά έχει περιχαρακώσει. Διότι ο Σαμαράς σίγουρα θα είναι εντός Βουλής, έστω και με ένα 5%, εφόσον κατέβει. Προσωπικά θεωρώ ότι ο Σαμαράς δε θα κάνει κίνηση, για λόγους που δεν είναι επί του παρόντος να αναλύσουμε.
Οι δύο μεγάλες δεξαμενές ψηφοφόρων, οι μετακινούμενοι/αναποφάσιστοι που εν πολλοίς καθορίζουν κάθε φορά το εκλογικό αποτέλεσμα και αυτοί που έχουν θέσει εαυτόν εκτός εκλογικής διαδικασίας, είναι οι χώροι όπου θα κριθεί η εκλογική αναμέτρηση, είτε αυτή διεξαχθεί το τελευταίο τετράμηνο του 2026, είτε το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Στην πρώτη δεξαμενή παίζουν όλοι οι πολιτικοί σχηματισμοί, στη δεύτερη κυρίως ποντάρουν τα νέα κόμματα.
Και αν είμαστε ειλικρινείς, η μόνη περίπτωση να χάσει ο Μητσοτάκης την πρωτιά είναι να επιστρέψουν μαζικά οι απέχοντες ψηφοφόροι. Θα το κάνουν; Αμφίβολο...
Σε μελλοντικό άρθρο θα δούμε λίγο και τα σενάρια για την πιθανή σύνθεση της επόμενης Βουλής και τις ενδεχόμενες μετεκλογικές συνεργασίες. Και εκεί κυκλοφορούν ενδιαφέροντα πραγματάκια...
