Υπάρχουν στιγμές που η παραλιακή λεωφόρος του Ηρακλείου θυμίζει σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη. Τα φώτα αντανακλούν στη θάλασσα, τα καφέ γεμίζουν κόσμο, οι τουρίστες περπατούν δίπλα στο λιμάνι και το ενετικό φρούριο στέκει επιβλητικό απέναντι από μια πόλη που θέλει να δείξει ότι προχωρά μπροστά και ύστερα έρχεται η πραγματικότητα. Ένα φρενάρισμα. Μια κόρνα. Ένα διπλοπαρκαρισμένο όχημα. Μια μηχανή που περνά ανάμεσα από αυτοκίνητα με 100 χιλιόμετρα. Ένα διπλοκάμπινο που κάνει επίδειξη δύναμης λες και βρίσκεται σε επαρχιακή πίστα και όχι στον πιο πολυσύχναστο δρόμο του Ηρακλείου.
Η παραλιακή δεν είναι πια απλώς ένας δρόμος. Είναι η καθημερινή απόδειξη ότι στο Ηράκλειο το κυκλοφοριακό έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο και το χειρότερο; Όλοι το βλέπουν, όλοι το ζουν, όλοι το καταγγέλλουν, αλλά σχεδόν κανείς δε φαίνεται αποφασισμένος να συγκρουστεί πραγματικά με το πρόβλημα.
Από τις πρωινές ώρες μέχρι αργά τη νύχτα, η κατάσταση θυμίζει μια πόλη που λειτουργεί χωρίς σχέδιο. Ουρές αυτοκινήτων, κορναρίσματα, νεύρα, οδηγοί που αλλάζουν λωρίδες χωρίς φλας, φορτηγά που σταματούν όπου βρουν, ταξί που κλείνουν δρόμους, τουριστικά λεωφορεία που προσπαθούν να στρίψουν σε δρόμους που δε χωρούν ούτε ποδήλατο και μέσα σε όλα αυτά, πεζοί που προσπαθούν να περάσουν απέναντι λες και συμμετέχουν σε παιχνίδι επιβίωσης.
Όμως το βράδυ η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σκοτεινή. Γιατί τότε εμφανίζονται οι γνωστοί “άρχοντες” της ασφάλτου. Εκείνοι που θεωρούν ότι η παραλιακή είναι προσωπικό τους βασίλειο. Οι οδηγοί με τα μεγάλα διπλοκάμπινα, τα θηριώδη αγροτικά, τα πειραγμένα οχήματα που κάνουν θόρυβο λες και απογειώνεται αεροπλάνο. Άνθρωποι που αντιμετωπίζουν τον δημόσιο δρόμο σαν πεδίο επίδειξης ανδρισμού, δύναμης και ψευτομαγκιάς και κάπου εδώ πρέπει να ειπωθεί η αλήθεια χωρίς ωραιοποιήσεις. Δεν είναι μαγκιά να πατάς γκάζι μέσα στην πόλη. Δεν είναι αντριλίκι να τρομάζεις οικογένειες, να ξυπνάς γειτονιές, να κάνεις κόντρες δίπλα σε πεζοδρόμια γεμάτα κόσμο. Δεν είναι στυλ ζωής να οδηγείς σαν να μην υπάρχουν κανόνες. Είναι αντικοινωνική συμπεριφορά. Είναι επικίνδυνη νοοτροπία και σε πολλές περιπτώσεις είναι θέμα χρόνου να μετατραπεί σε τραγωδία.
Το πιο εξοργιστικό όμως είναι πως αυτή η εικόνα έχει πλέον κανονικοποιηθεί. Ο κόσμος την αντιμετωπίζει σαν κάτι φυσιολογικό. «Έτσι είναι εδώ». «Μην ασχολείσαι». «Τα ξέρουμε αυτά». Λες και το Ηράκλειο είναι καταδικασμένο να ζει με την ασυδοσία. Λες και η πόλη δε δικαιούται να αποκτήσει στοιχειώδη οδική παιδεία και σεβασμό.
Αρκεί να σταθεί κάποιος ένα καλοκαιρινό βράδυ στην παραλιακή για να καταλάβει το μέγεθος του προβλήματος. Αυτοκίνητα να τρέχουν με υπερβολικές ταχύτητες, μουσικές στη διαπασών, εξατμίσεις που σκάνε επίτηδες, μηχανές χωρίς σιγαστήρες, οδηγοί που θεωρούν ότι όσο περισσότερο θόρυβο κάνουν τόσο περισσότερο επιβεβαιώνονται κοινωνικά, και όλα αυτά μπροστά σε αστυνομικούς ελέγχους που πολλές φορές μοιάζουν αποσπασματικοί ή απλώς ανεπαρκείς.
Γιατί, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι οδηγοί. Είναι και η απουσία σταθερής επιβολής κανόνων. Είναι η χρόνια ανοχή. Είναι η λογική του «έλα μωρέ». Είναι η νοοτροπία ότι ο νόμος εφαρμόζεται μόνο περιστασιακά και επιλεκτικά. Από τη μία ο καθημερινός πολίτης που προσπαθεί να πάει στη δουλειά του, να γυρίσει σπίτι του, να περπατήσει με το παιδί του χωρίς φόβο, και από την άλλη εκείνοι που πιστεύουν ότι ο δρόμος τούς ανήκει επειδή έχουν μεγαλύτερο αυτοκίνητο, πιο δυνατή μηχανή ή περισσότερο θράσος.
Το τραγικό είναι ότι το Ηράκλειο έχει πληρώσει βαρύ τίμημα στην άσφαλτο. Η Κρήτη συνολικά θρηνεί κάθε χρόνο δεκάδες ανθρώπους σε τροχαία δυστυχήματα. Νέοι άνθρωποι χάνονται, οικογένειες διαλύονται, ζωές καταστρέφονται και όμως, παρά τις καμπάνιες, τα λόγια και τα δάκρυα μετά από κάθε τραγωδία, η καθημερινότητα συνεχίζει σχεδόν αμετάβλητη.
Ίσως γιατί ποτέ δεν έγινε πραγματική σύγκρουση με τη ρίζα του προβλήματος, την κουλτούρα της επίδειξης και της ατιμωρησίας. Στην Κρήτη και ειδικά σε ορισμένες περιοχές το αυτοκίνητο δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως μέσο μετακίνησης. Για αρκετούς αποτελεί εργαλείο κοινωνικής προβολής. Ένα μεγάλο διπλοκάμπινο γίνεται σύμβολο δύναμης. Η ταχύτητα γίνεται επίδειξη. Ο θόρυβος γίνεται δήλωση παρουσίας και η παραβίαση κανόνων μετατρέπεται σχεδόν σε παράσημο.
Αυτό όμως δεν είναι παράδοση. Δεν είναι λεβεντιά. Είναι στρεβλή αντίληψη ελευθερίας, που τελικά καταπατά την ελευθερία των υπολοίπων και μέσα σε όλα αυτά, η πόλη ασφυκτιά. Η παραλιακή σχεδιάστηκε για άλλες εποχές, με πολύ λιγότερα οχήματα. Σήμερα καλείται να εξυπηρετήσει χιλιάδες αυτοκίνητα καθημερινά, τουριστική κίνηση, φορτηγά, λεωφορεία, μηχανές, πεζούς και ποδήλατα σε ένα δίκτυο που εδώ και χρόνια έχει ξεπεράσει τα όριά του.
Οι παρεμβάσεις γίνονται αποσπασματικά, χωρίς συνολικό σχεδιασμό. Λίγες διαγραμμίσεις, κάποιες αλλαγές στις λωρίδες, περιστασιακές πεζοδρομήσεις.
Όμως η ουσία παραμένει ίδια: η πόλη κινείται χωρίς μακροπρόθεσμο πλάνο και όσο το κυκλοφοριακό χειροτερεύει, τόσο αυξάνεται και η επιθετικότητα. Ο οδηγός που μένει κολλημένος στην κίνηση για 40 λεπτά εκνευρίζεται πιο εύκολα. Πατά περισσότερο γκάζι όταν ανοίξει ο δρόμος. Κάνει επικίνδυνες προσπεράσεις. Βρίζει και χάνει την ψυχραιμία του.
Το αυτοκίνητο μετατρέπεται σε κινούμενη βόμβα νεύρων.
Το πιο θλιβερό όμως είναι η εικόνα που δίνουμε ως πόλη. Ο τουρίστας που φτάνει στο Ηράκλειο βλέπει μια πανέμορφη θάλασσα και λίγα λεπτά μετά αντικρίζει κυκλοφοριακό χάος, κορναρίσματα και οδηγική συμπεριφορά που θυμίζει ζούγκλα, και τότε εύλογα αναρωτιέται: πώς γίνεται μια πόλη με τέτοια δυναμική να δείχνει τόσο απροστάτευτη απέναντι στην καθημερινή ανομία;
Η απάντηση είναι σκληρή: Γιατί επί χρόνια μάθαμε να συμβιώνουμε με το πρόβλημα αντί να το λύνουμε. Να το σχολιάζουμε αλλά όχι να το αντιμετωπίζουμε. Να κάνουμε συζητήσεις μετά από κάθε τροχαίο και ύστερα να επιστρέφουμε στην ίδια ακριβώς πραγματικότητα.
Αν θέλει πραγματικά το Ηράκλειο να αλλάξει εικόνα, χρειάζονται αποφάσεις που θα συγκρουστούν με νοοτροπίες δεκαετιών. Αυστηροί έλεγχοι κάθε βράδυ στην παραλιακή. Μηδενική ανοχή σε υπερβολική ταχύτητα και επικίνδυνη οδήγηση. Κάμερες, πρόστιμα που να εφαρμόζονται πραγματικά. Αφαίρεση διπλωμάτων χωρίς εξαιρέσεις και κυρίως πολιτική βούληση να σταλεί το μήνυμα ότι ο δημόσιος δρόμος δεν είναι ιδιωτική πίστα κανενός.
Ταυτόχρονα χρειάζονται σοβαρές υποδομές. Δημόσιες συγκοινωνίες που να λειτουργούν σωστά. Εναλλακτικοί δρόμοι. Κυκλοφοριακές μελέτες που δε θα μένουν σε συρτάρια. Περισσότερος χώρος για πεζούς και ποδήλατα. Μια νέα φιλοσοφία μετακίνησης που να βάζει τον άνθρωπο πάνω από το αυτοκίνητο.
Γιατί στο τέλος της ημέρας το κυκλοφοριακό δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι θέμα πολιτισμού. Είναι καθρέφτης της κοινωνίας μας και σήμερα ο καθρέφτης αυτός δείχνει μια πόλη κουρασμένη, θυμωμένη και εγκλωβισμένη στις χειρότερες συνήθειές της.
Το Ηράκλειο αξίζει κάτι καλύτερο από μια παραλιακή γεμάτη θόρυβο, νεύρα και επίδειξη ψευτομαγκιάς. Αξίζει δρόμους ασφαλείς, ανθρώπινους και λειτουργικούς. Αξίζει πολίτες που να σέβονται ο ένας τον άλλο, και όχι να ανταγωνίζονται ποιος θα επιβληθεί με περισσότερο γκάζι.
Γιατί η πραγματική μαγκιά δεν είναι να τρομάζεις τους άλλους οδηγώντας επικίνδυνα μέσα στη νύχτα. Η πραγματική μαγκιά είναι να έχεις παιδεία, σεβασμό και ευθύνη και αυτά δυστυχώς δε χωρούν ούτε σε διπλοκάμπινα, ούτε σε πειραγμένες εξατμίσεις. Φτάνει λοιπόν με τους “ψευτόμαγκες” της ασφάλτου.
