Η είδηση από την Ηλιούπολη πάγωσε τη χώρα. Δύο κορίτσια, μόλις 17 ετών, έπεσαν από την ταράτσα πολυκατοικίας, με τη μία να χάνει τη ζωή της και τη δεύτερη να δίνει μάχη για να κρατηθεί στη ζωή. Οι πρώτες πληροφορίες μιλούν για αυτοχειρία, ενώ αναφορές κάνουν λόγο για σημείωμα και για έντονη ψυχολογική πίεση την οποία φαίνεται να βίωναν τα παιδιά.
Μπροστά σε τέτοιες ειδήσεις, οι λέξεις μοιάζουν φτωχές. Γιατί δεν πρόκειται απλώς για ένα ακόμη τραγικό συμβάν της επικαιρότητας. Πρόκειται για μια κραυγή που έρχεται από μια γενιά κουρασμένη, φοβισμένη και συχνά... μόνη. Μια γενιά που μεγαλώνει μέσα σε υπερβολικές απαιτήσεις, διαρκή σύγκριση και ασφυκτική πίεση να αποδείξει την αξία της από πολύ νωρίς μάλιστα.
Στα 17 τους χρόνια, τα παιδιά βρίσκονται σε μια από τις πιο εύθραυστες φάσεις της ζωής τους. Αναζητούν ταυτότητα, αποδοχή, αγάπη και ελπίδα. Κι όμως, πολλές φορές βρίσκονται αντιμέτωπα με έναν κόσμο που τους ζητά συνεχώς πολλά και κυρίως να πετύχουν. Να γράψουν καλά στις πανελλαδικές, να είναι άριστοι μαθητές, να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες γονιών και κοινωνίας, να φαίνονται χαρούμενοι ακόμη κι όταν καταρρέουν εσωτερικά.
Οι συζητήσεις που άνοιξαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά το περιστατικό αποκαλύπτουν μια βαθύτερη κοινωνική αγωνία. Πολλοί νέοι μίλησαν για το βάρος των εξετάσεων, για οικογενειακές πιέσεις, για ψυχική εξάντληση και για την αίσθηση ότι «αν αποτύχουν τώρα, τελείωσε η ζωή τους».
Η εικόνα στα social media
Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της εποχής μας: έχουμε μάθει τα παιδιά να φοβούνται την αποτυχία περισσότερο απ’ όσο να αγαπούν τη ζωή. Ένας έφηβος σήμερα μεγαλώνει με την πεποίθηση ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει κάτι. Οι βαθμοί, τα πτυχία, η εικόνα στα social media, η κοινωνική αποδοχή γίνονται μέτρα αξίας. Όμως κανένα παιδί δεν μπορεί να αντέξει διαρκώς αυτό το βάρος χωρίς να λυγίσει.
Η ψυχική υγεία των νέων παραμένει ακόμη ταμπού. Παρότι τα τελευταία χρόνια μιλάμε περισσότερο για την κατάθλιψη και το άγχος, στην πράξη πολλοί έφηβοι συνεχίζουν να νιώθουν ότι δεν έχουν χώρο να εκφραστούν. Φοβούνται ότι, αν μιλήσουν, θα χαρακτηριστούν αδύναμοι, υπερβολικοί ή αχάριστοι. Έτσι σωπαίνουν. Και η σιωπή, όταν μένει για πολύ μέσα σε έναν άνθρωπο, γίνεται σκοτάδι.
Το σχολείο, επίσης, συχνά αδυνατεί να λειτουργήσει ως χώρος ουσιαστικής στήριξης. Επικεντρώνεται κυρίως στις επιδόσεις και λιγότερο στον άνθρωπο. Οι μαθητές μαθαίνουν όλα τα άλλα εκτός από το πώς να διαχειρίζονται τον φόβο, την απογοήτευση ή τη μοναξιά. Κανείς δεν τους εξηγεί ότι η ζωή δεν τελειώνει σε μια αποτυχία, σε έναν βαθμό ή σε μια δύσκολη περίοδο.
Ακούμε πραγματικά τα παιδιά μας;
Την ίδια στιγμή, οι γονείς πολλές φορές, χωρίς πρόθεση, μεταφέρουν στα παιδιά το δικό τους άγχος. Μέσα σε μια κοινωνία οικονομικής αβεβαιότητας, πιστεύουν ότι η επιτυχία είναι ο μόνος δρόμος προς μια ασφαλή ζωή. Έτσι, συχνά πιέζουν υπερβολικά, θεωρώντας ότι «το κάνουν για το καλό του παιδιού». Όμως ένα παιδί δε χρειάζεται μόνο απαιτήσεις, χρειάζεται και ανάσα. Χρειάζεται να ακούσει ότι αξίζει ακόμη κι όταν αποτυγχάνει.
Ιδιαίτερο ρόλο παίζουν και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι έφηβοι σήμερα μεγαλώνουν μέσα σε έναν ατελείωτο καθρέφτη σύγκρισης. Βλέπουν συνεχώς «τέλειες» ζωές, επιτυχίες, σώματα, σχέσεις και εικόνες ευτυχίας. Κι όταν η δική τους πραγματικότητα δε μοιάζει με αυτά, νιώθουν ανεπαρκείς. Η μοναξιά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν όλοι γύρω φαίνονται - έστω ψεύτικα - ευτυχισμένοι.
Το τραγικό περιστατικό της Ηλιούπολης δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί μόνο ως μια σοκαριστική είδηση που θα ξεχαστεί σε λίγες ημέρες. Πρέπει να γίνει αφορμή για βαθύτερη αυτοκριτική. Ως κοινωνία οφείλουμε να αναρωτηθούμε: ακούμε πραγματικά τα παιδιά μας; Παρατηρούμε τις αλλαγές στη συμπεριφορά τους; Δημιουργούμε ένα περιβάλλον όπου μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο;
Καμία αποτυχία δεν αξίζει περισσότερο από μια ανθρώπινη ζωή
Η πρόληψη δεν ξεκινά τη στιγμή της κρίσης. Ξεκινά πολύ νωρίτερα: μέσα από τη σχέση εμπιστοσύνης στην οικογένεια, μέσα από σχολεία που δίνουν χώρο στον ψυχολόγο και όχι μόνο στον βαθμό, μέσα από μια κοινωνία που σταματά να αντιμετωπίζει τους νέους σαν μηχανές επιτυχίας.
Χρειάζεται επίσης να καταλάβουμε ότι η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη. Όπως φροντίζουμε το σώμα όταν αρρωσταίνει, έτσι πρέπει να φροντίζουμε και την ψυχή. Η αναζήτηση βοήθειας από ειδικό δεν είναι ντροπή ούτε αδυναμία. Είναι πράξη δύναμης.
Κανείς δε γνωρίζει τι ακριβώς υπήρχε μέσα στο μυαλό αυτών των δύο κοριτσιών λίγες στιγμές πριν από την πτώση. Ίσως φόβος, ίσως απόγνωση, ίσως η αίσθηση ότι δεν υπήρχε άλλη διέξοδος. Κι αυτό είναι το πιο οδυνηρό σημείο: όταν ένας άνθρωπος τόσο νέος πιστεύει ότι δεν υπάρχει αύριο.
Όμως πάντα υπάρχει αύριο. Ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές, υπάρχει κάποιος που μπορεί να ακούσει, να βοηθήσει, να σταθεί δίπλα. Η ζωή αλλάζει, οι δυσκολίες περνούν, οι πληγές επουλώνονται. Καμία αποτυχία, κανένας φόβος και καμία πίεση δεν αξίζει περισσότερο από μια ανθρώπινη ζωή.
Η τραγωδία αυτή ας μη γίνει απλώς ένα ακόμη πρωτοσέλιδο. Ας γίνει υπενθύμιση ότι πίσω από τους αριθμούς, τις επιδόσεις και τις απαιτήσεις υπάρχουν παιδιά που διψούν για κατανόηση, αγάπη και ελπίδα. Και ίσως το σημαντικότερο μάθημα που πρέπει να τους δώσουμε δεν είναι πώς να πετυχαίνουν, αλλά πώς να αντέχουν, να μιλούν και να συνεχίζουν να ελπίζουν, να μάχονται και κυρίως να ζουν...
