Αγαπητερές αναγνώστριες, αγαπητεροί αναγνώστες, “ώρα σας καλή”!!!
Με μια λέξη από την μπαινάμικη κρητολαλιά μας πλάθουμε μια μαντινάδα:
Ωριόπλουμος, πασίχαρος, ο μήνας που νεδιάζει
ο Μάης ο ζαρίφικος, ο μήνας που ευωδιάζει.
Η λέξη που επιλέχτηκε και σηματοδοτεί τη σημερινή μας μαντινάδα είναι η πανέμορφη λέξη “ωριόπλουμος”, αλλά και η καλαίσθητη λέξη “ζαρίφικος”.
Η ευρηματική σύνθεση των λέξεων ώριος (ωραίος) και πλουμί γέννησε το επίθετο ωριόπλουμος ή και ωραιόπλουμος. Το πλουμί που παράγεται από τη μεσαιωνική ελληνική πλουμίον είναι το κεντητό ή το υφαντό ή το ζωγραφιστό σχέδιο. Πλουμάτα αποκαλούνται τα κεντητά ή υφαντά που έχουν διακοσμηθεί με χάρη και επιδεξιότητα (π.χ. πλουμάτη πατανία, πλουμάτο χιράμι κ.λπ.). Πλουμάτα αποκαλούνται και τα κουλούρια του γάμου που η διακόσμησή τους είναι πράγματι θαυμαστή. Ωριόπλουμος κατά συνέπεια είναι ο πολύ ωραία διακοσμημένος, ο όμορφος σε υπερθετικό βαθμό.
Η λέξη “ζαρίφικος”, που έχει τη ρίζα της στην τούρκικη zarif, σημαίνει τον κομψό, τον λεπτό, τον καλαίσθητο. Ζωηρή ανάμνηση των παιδικών μου χρόνων, όταν σύχναζα στο καφενείο του κυρού μου αναπληρώνοντάς τον στον ρόλο του καβετζή, είναι η παραγγελιά ορισμένων μουστερήδων (πελατών): «Βάλε μας ένα ζαρίφικο», εννοώντας ένα ποτηράκι κρασί το οποίο δεν έπρεπε να είναι ξεχειλισμένο. Άραγε η μη πληρότητα του ποτηριού δημιουργούσε την αίσθηση του κομψού και ονομαζόταν ζαρίφικο;
Τα επίθετα ζαρίφικος και ωριόπλουμος της μαντινάδας μας αφιερώνονται και διακοσμούν τον κανακάρη υγιό της άνοιξης, τον πλουμάτο Μάη. Ας του αφιερώσουμε και κρητικόλαλους στίχους:
Ωριόπλουμος, πασίχαρος, ο μήνας που νεδιάζει
ο Μάης ο ζαρίφικος, ο μήνας που ευωδιάζει.
Μαντατοφόρος τση χαράς η μέρα ντου η πρώτη,
μοσκοβολούνε λούλουδα, ξεταλαγιούν’ αθρώποι.
Τσιμογελά κι η γι-άνοιξη με τσ’ ομορφιάς τη χάρη
ψηλοπετά για τον υγιό το μ-πρωτοκανακάρη.
Το Μάη ρέγετ’ άθρωπος, τονε καληνωρίζει
μος και δα ’ρθεί η πρώτη ντου ντελόγο ξεπορτίζει.
Το Μάη και την οξοχή άθρωπος θ’ ανταμώσει,
ο Μάης γέλια να δεχτεί κι αυτός ζωή να δώσει.
Τ’ αθρώπου παρακάλεση τσ’ αθούς απού ’χ’ η φύση
και στων αθρώπω τσι ψυχές ο Μάης να χαρίσει.
Ο κάθαείς ποσάζεται, τ’ αδυνατά ντου βάνει
να σάσει το πολύχρωμο του Μάη το στεφάνι.
Η μαντιλίδα μπιστικός ορτάκης είν’ του μήνα,
ψιμυθευτά τη γ-κάνουνε τα χέρια κολαΐνα.
Η μαντιλίδα, η ελιά, τα στάχυα πάν’ αντάμι
καθένα για το στέφανο πάει για να συντράμει.
Σα δεις στεφάνι του Μαγιού κι έχει τσ’ ελιάς κλωνάρι
φιλιάς κι αγάπης τοτεσάς δείχνει περίσσα χάρη.
Κλαδί τσ’ αγκάθας σα θα δεις να έχει το στεφάνι
αυτό ’ποδιώχνει τον οχθρό και το κακό ποβγάνει.
Στάχυ γεμάτο με καρπό πολλά καλά θα φέρει
και συμβολίζει πληθερό θα ’ναι το καρποθέρι.
Του στεφανιού ’ν’ ετσά λοής η προύκα ντου γεμάτη
κι έχει και σκόρδο, το κακό ξορίζει το τ’ αμάτι.
Χαιράμενο, πολύχρωμο και μοσκομυρωδάτο
άθρωπος το στεφάνι του στη μ-πόρτα ντου κρεμά το.
Πάνω στη μ-πόρτα κρέμεται του Μάη το στεφάνι
και ανημένει τσι φωθιές να ’ρθούνε τ’ Αϊ-Γιάννη.
Πρωτομαγιά τον άθρωπο τον βρίχνει προπατάρη
και ντουχιουντίζει καθαείς δύναμη για να πάρει.
Χαιράμενος ο άθρωπος με του Μαγιού τη μ-πρώτη
’ποδέχεται την άνοιξη, ποδέχεται τη νιότη.
