Η αυξανόμενη συχνότητα κακοποιήσεων, δολοφονιών, βιασμών και συναφών ενεργειών με θύματα γυναίκες στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δεν είναι ένα μεμονωμένο ή τυχαίο φαινόμενο. Αντίθετα, αποτελεί την πιο ακραία και τραγική έκφραση βαθύτερων κοινωνικών, πολιτισμικών και θεσμικών προβλημάτων που σχετίζονται με τη βία κατά των γυναικών.
Με αφορμή και όλα αυτά τα περιστατικά που σημειώθηκαν στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια με θύματα γυναίκες, αλλά και αυτά καταγράφηκαν τις τελευταίες μέρες, τα οποία για μία ακόμη φορά προκάλεσαν σοκ και συγκλόνισαν όλη τη χώρα, ίσως έστω και αργά έχει έρθει η ώρα η Πολιτεία, το κράτος και οι αρμόδιες Αρχές να δουν το θέμα με τη δέουσα σοβαρότητα, καθώς δε μιλάμε πια για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για ένα φαινόμενο που συμβαίνει σχεδόν κάθε μέρα στη χώρα μας και τείνει να γίνει μάστιγα...
Ο όρος “γυναικοκτονία” χρησιμοποιείται όλο και πιο συχνά για να περιγράψει αυτές τις περιπτώσεις, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για εγκλήματα που συνδέονται άμεσα με το φύλο του θύματος. Ένας βασικός παράγοντας πίσω από αυτές τις ενέργειες-δολοφονίες είναι η έμφυλη βία, η οποία εκδηλώνεται συχνά μέσα στο οικογενειακό ή συντροφικό περιβάλλον. Πολλές από τις γυναίκες που δολοφονήθηκαν είχαν προηγουμένως υποστεί κακοποίηση, είτε σωματική είτε ψυχολογική. Η κλιμάκωση αυτής της βίας, όταν δεν αντιμετωπίζεται έγκαιρα, μπορεί να οδηγήσει στο μοιραίο. Το γεγονός ότι οι δράστες είναι συχνά σύζυγοι, πρώην σύντροφοι ή στενοί συγγενείς δείχνει ότι το πρόβλημα είναι βαθιά ριζωμένο στις προσωπικές σχέσεις και στις αντιλήψεις περί εξουσίας και ελέγχου.
Η πατριαρχική νοοτροπία εξακολουθεί να παίζει σημαντικό ρόλο στη χώρα μας παρά το ότι σε πολλά πράγματα έχουμε κάνει κάποια βήματα μπροστά και έχουμε εκσυγχρονιστεί, ακολουθώντας τη σύγχρονη εποχή. Παρά τις κοινωνικές αλλαγές και την πρόοδο στα δικαιώματα των γυναικών, εξακολουθούν να υπάρχουν αντιλήψεις που θέλουν τον άνδρα να έχει κυριαρχικό ρόλο. Όταν αυτή η “κυριαρχία” αμφισβητείται - για παράδειγμα, όταν μια γυναίκα ζητά χωρισμό ή ανεξαρτησία - ορισμένοι άνδρες αντιδρούν βίαια, θεωρώντας ότι χάνουν τον έλεγχο. Η βία, σε αυτές τις περιπτώσεις, λειτουργεί ως εργαλείο επιβολής.
Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της ανοχής ή της αδιαφορίας της κοινωνίας. Πολλές φορές, περιστατικά κακοποίησης δεν καταγγέλλονται, είτε λόγω φόβου είτε λόγω κοινωνικού στιγματισμού. Υπάρχει ακόμη η τάση να θεωρούνται “οικογενειακά θέματα” που δεν πρέπει να βγουν προς τα έξω. Αυτή η σιωπή επιτρέπει στη βία να συνεχίζεται και να εντείνεται. Επιπλέον, συχνά το περιβάλλον του θύματος - φίλοι, συγγενείς, γείτονες - μπορεί να αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει, αλλά να μην παρεμβαίνει.
Τα θεσμικά κενά αποτελούν έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα. Παρά την ύπαρξη νόμων για την προστασία των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, η εφαρμογή τους δεν είναι πάντα επαρκής. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου γυναίκες έχουν καταγγείλει τους κακοποιητές τους, αλλά δεν έλαβαν την απαραίτητη προστασία. Καθυστερήσεις στη δικαιοσύνη, ανεπαρκής αστυνομική ανταπόκριση ή έλλειψη δομών φιλοξενίας μπορούν να αφήσουν τα θύματα εκτεθειμένα σε κίνδυνο.
Οι παράγοντες που κάνουν επικίνδυνη κατάσταση
Η οικονομική εξάρτηση είναι επίσης ένας παράγοντας που δεν πρέπει να υποτιμάται. Πολλές γυναίκες παραμένουν σε κακοποιητικές σχέσεις επειδή δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να φύγουν. Η ανεργία, οι χαμηλοί μισθοί και η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης δυσκολεύουν την απόφαση για απομάκρυνση από έναν βίαιο σύντροφο. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, όπου η γυναίκα εγκλωβίζεται σε μια επικίνδυνη κατάσταση.
Ο ρόλος των Μέσων Ενημέρωσης είναι επίσης καθοριστικός. Από τη μία πλευρά, η προβολή αυτών των εγκλημάτων μπορεί να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη. Από την άλλη, ο τρόπος παρουσίασης συχνά αναπαράγει στερεότυπα ή εστιάζει σε δευτερεύουσες λεπτομέρειες, όπως το “πάθος” ή η “ζήλια”, αποπροσανατολίζοντας από τη δομική φύση του προβλήματος. Όταν μια δολοφονία παρουσιάζεται ως “έγκλημα πάθους”, υποβαθμίζεται η σοβαρότητα της έμφυλης βίας. Επιπλέον, η έλλειψη εκπαίδευσης γύρω από θέματα ισότητας και σεβασμού στις σχέσεις συμβάλλει στη διαιώνιση του προβλήματος.
Αναγκαία η καλλιέργεια αξιών, όπως η ισότητα και η αλληλοϋποστήριξη
Η πρόληψη πρέπει να ξεκινά από νεαρή ηλικία, μέσα από το σχολείο και την οικογένεια. Η καλλιέργεια αξιών, όπως η ισότητα, η συναίνεση, η αλληλοϋποστήριξη και η μη βίαιη επίλυση συγκρούσεων είναι κρίσιμη για τη διαμόρφωση υγιών σχέσεων.
Για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο των γυναικοκτονιών, απαιτείται μια πολυεπίπεδη προσέγγιση. Και αυτό γιατί κυρίως πρέπει να μην ξεχνάμε πως φτιαχτήκαμε για να συνυπάρχουμε και όχι για να αλληλοσκοτωνόμαστε. Για να βοηθάμε ο ένας τον άλλο, για να κάνει ο ένας αυτά που δε δύναται να κάνει ο άλλος και μαζί να φτάνουμε στο άρτιο αποτέλεσμα, στην αρμονία, στην επιτυχία.
Για να γίνει όμως αυτό, καθώς όπως όλα δείχνουν, κάπου κάτι έχουμε χάσει ως κοινωνία σήμερα, και αφού όλοι το συζητάμε κανείς μας δεν πράττει τα δέοντα, πρώτον, χρειάζεται λύση εδώ και τώρα. Χρειάζεται ενίσχυση των θεσμών προστασίας, με καλύτερη εκπαίδευση των αστυνομικών και των δικαστικών Αρχών, καθώς και περισσότερες δομές υποστήριξης για τα θύματα. Δεύτερον, είναι απαραίτητη η κοινωνική ευαισθητοποίηση, ώστε να “σπάσει” η σιωπή και να ενθαρρυνθούν οι καταγγελίες. Τρίτον, η εκπαίδευση και η πρόληψη πρέπει να αποτελέσουν βασικούς πυλώνες της στρατηγικής.
Συνολικά πάντως, οι δολοφονίες γυναικών στην Ελλάδα δεν είναι απλώς εγκληματικές πράξεις, αλλά κοινωνικά φαινόμενα που αντανακλούν βαθύτερες ανισότητες και παθογένειες. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί συλλογική ευθύνη και δράση, τόσο από την Πολιτεία όσο και από την κοινωνία.
Μόνο μέσα από μια συντονισμένη προσπάθεια μπορεί να μειωθεί η βία και να διασφαλιστεί ότι καμία γυναίκα δε θα χάσει τη ζωή της επειδή διεκδίκησε την ελευθερία και την αξιοπρέπειά της. Κυρίως όμως θα πρέπει και τα δύο φύλα να αφήσουν στην άκρη τον εγωισμό, τα παιχνίδια εξουσίας και φυσικά τις παλιές, κακές νοοτροπίες-αντιλήψεις...
Και αν πολλοί από εμάς τους “παλιούς” δυσκολευόμαστε ίσως να αλλάξουμε εξολοκλήρου τα παλιά μας μυαλά, ας φροντίσουμε για τη νέα γενιά, η οποία φαίνεται να έχει χάσει κάπως τον βηματισμό της, ως συνέπεια των καταστάσεων και ενώ μας ζητά βοήθεια - με λάθος ίσως τρόπο και αντίδραση - πολλές φορές εμείς μάλλον κωφεύουμε... βυθισμένοι στη ρουτίνα, στην καθημερινότητα, αλλά και στα άλυτα προβλήματά μας... ίσως έτσι να σωθούμε ως άνθρωποι και ως κοινωνία.
