Λίγο ως πολύ γνωστή η ιστορία! Το 1995 ο Γιάννης Σταμούλης ασκεί την ιστορική αγωγή, σε συνεννόηση και κοινή οργάνωση με τον Γ. Α. Μαγκάκη και έχοντας εξ αρχής ενημερώσει τον τότε Π/Θ Ανδρέα Παπανδρέου. Η αρχική απόφαση εκδίδεται από το Πολυμελές Πρωτοδικείο Λιβαδειάς (1997) και η πανηγυρική επικύρωση έρχεται από την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου (2000): «Η Γερμανία οφείλει στο Δίστομο, ‘Έμπρακτη Συγγνώμη».
Όμως η Γερμανία 25 ολόκληρα χρόνια αρνείται την υποχρέωσή της αυτή. Μετέρχεται κάθε θεμιτό και αθέμιτο μέσο για να μην υποχρεωθεί σε καμία καταβολή. Από το 2004, η προσπάθεια εκτέλεσης ταξιδεύει στην Ιταλία. Ο Γιάννης Σταμούλης, συνεπικουρούμενος από τον Γερμανό -αλλά δεκαετίες εγκατεστημένο και ασκούντα τη δικηγορία στην Ιταλία- Joachim Lau, πετυχαίνουν τα πρώτα θετικά αποτελέσματα. Οι επιτυχίες συνεχίζονται και μετά την εκδημία του Σταμούλη, επιτυχίες που υποχρεώνουν την Γερμανία να αναπροσαρμόζει τη στρατηγική της, χωρίς φυσικά να αποβάλλει την αλαζονική ματιά της, επί του θέματος!.
Είναι όμως και τα ιταλικά Δικαστήρια που στέκονται ακλόνητα στην κρίση τους η οποία εκδιπλώνεται κάθε φορά, χωρίς να αφίσταται της ανθρωποκεντρικής θεώρησης του δικαίου!
Μέχρι σήμερα, το Δίστομο, σε μια μοναχική δικαστική πορεία, 25 ετών, ενώπιον των Δικαστηρίων της γείτονος και κάνοντας ένα πέρασμα και από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, κατάφερε να αναγνωρίσει αμετάκλητα την εκτελεστότητα της ιστορικής απόφασης της Λιβαδειάς και απειλεί την Γερμανία με ουσιαστική εκτέλεση και είσπραξη των επιδικασθέντων. Πέραν αυτού όμως, με το παράδειγμα της αγωγής του, προκάλεσε μεγάλη κινητικότητα και εντός της Ιταλίας, δημιουργώντας ένα τσουνάμι αγωγών ιταλικού ενδιαφέροντος, όπου ιταλοί δικαιούχοι απευθύνθηκαν στα δικαστήρια, για να διεκδικήσουν αποζημιώσεις για τις θηριωδίες που έλαβαν χώρα σε ιταλικό έδαφος, κυρίως μετά τη συνθηκολόγηση, όταν οι ναζί, μέσω της επιχείρησης Αλάριχος (ή Fall Achse) στράφηκαν με ιδιαίτερο μένος και κατά των πρώην συμμάχων τους!
Περί το 2021, Ιταλία και Γερμανία ξεκίνησαν συζητήσεις και πολύ γρήγορα κατέληξαν στη δημιουργία ενός Ταμείου Αποζημιώσεων, μέσω του οποίου επρόκειτο να καλυφθούν αποζημιώσεις που διεκδικούνται από ιταλούς δικαιούχους, για γεγονότα που έλαβαν χώρα επί ιταλικού εδάφους. Προσπαθώντας να περιορίσουν και να ελέγξουν κάθε διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης που εξελισσόταν επί ιταλικού εδάφους -χωρίς αμφιβολία κατ’ απαίτηση της Γερμανίας- λίγους μήνες αργότερα εισάγουν τροποποιητική διάταξη στον νόμο για το Ταμείο, με την οποία επιχειρείται ο περιορισμός διαδικασιών αναγκαστικής εκτέλεσης από μη ιταλούς δικαιούχους (διάβαζε Διστομίτες!)
Τι έγινε όμως πάλι και, μέσα στον κόλαφο των τόσων αρνητικών γεγονότων, ακούμε πάλι θετικά πράγματα για το Δίστομο;
Πριν από κάποια χρόνια ένα σημαντικό ποσό δεσμεύτηκε στα χέρια των Γερμανικών Σιδηροδρόμων (με συντηρητική αρχικά κατάσχεση, η οποία μετατράπηκε σε αναγκαστική) προκειμένου να εκτελεστεί η απόφαση της Λιβαδειάς. Πριν τη δημιουργία του Ταμείου, η υπόθεση είχε ξανασυζητηθεί σε όλους τους βαθμούς και το 2019 είχε εκδοθεί απόφαση πάλι από το τρίτο τμήμα της Corte di Cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, όπως ο Αρειος Πάγος) η οποία απέρριπτε τις αιτιάσεις της γερμανικής πλευράς και έδινε στους Διστομίτες το δικαίωμα να προχωρήσουν. Μετά το 2022, όταν συμφωνήθηκε και νομοθετήθηκε η δημιουργία του Ταμείου, το Δίστομο συνάντησε νέο εμπόδιο, αφού όπως προαναφέραμε, έγινε προσπάθεια να κοπεί το δικαίωμά του να συνεχίσει την προσπάθεια εκτέλεσης και είσπραξης του ποσού που είχε δεσμεύσει. Με την απόφαση που δημοσιεύτηκε στις 8 Απριλίου και έγινε γνωστή λίγες μέρες αργότερα, το Ανώτατο Ιταλικό Δικαστήριο, μεταξύ άλλων διατρανώνει για άλλη μια φορά πως κάθε περιορισμός της διαδικασίας εκτέλεσης τίτλων που προέρχονται από αναγνωρισμένες αλλοδαπές αποφάσεις, πρέπει να ερμηνεύεται «με συνταγματικό προσανατολισμό»΄, ώστε να διασφαλίζεται το Δίκαιο των θυμάτων, τα θεμελιώδη δικαιώματα των οποίων έχουν παραβιαστεί.
