Καλημέρα, πατριωτάκια μου! Χριστός Ανέστη και χρόνια πολλά με υγεία!!
«Την Τρίτη του Πάσχα γινόταν το Νιότριτο, μεγάλη γιορτή. Το πρωί όλοι πήγαιναν στους ναούς και μετά τη λειτουργία θα έβγαζαν την εικόνα της Ανάστασης στο προαύλιο της εκκλησίας και θα γινόταν κάτι σαν πλειστηριασμός. Όποιος πρόσφερε τα περισσότερα χρήματα, σήκωνε το εικόνισμα και το περνούσε απ’ την πόλη, ώσπου να συναντηθούν όλες οι Αναστάσεις στο κέντρο, στο Παπα-Μνημόρι, στη Κάτω Λότζα, όπως συναντιούνταν και τη Μεγάλη Παρασκευή οι Επιτάφιοι.
Στον δρόμο δεν κρατούσε μόνο ένας το εικόνισμα, το κρατούσαν πολλοί, γιατί ο πλειστηριασμός συνεχιζόταν και στην πορεία, κι ώσπου η εικόνα να γυρίσει στην εκκλησία της, είχαν μαζευτεί πολλές λίρες, που τις κρατούσε ο επίτροπος μέσα σ’ ένα σακουλάκι.
Κάτι άλλο που γινόταν σ’ αυτή τη λιτανεία ήταν τα τάματα. Όλο τον χρόνο, οι άνθρωποι - και συνήθως οι γυναίκες - τάζανε κάτι για την υγεία των δικών τους ή για τις σοδειές τους. Παραδείγματος χάρη, εμείς μέναμε κοντά στον ναό της Βαγγελίστριας και λέγαμε: “Βαγγελίστρα μου, βοήθησε το παιδί μου” ή “Βαγγελίστρα μου, σώσε το αμπέλι μου από την καταστροφή κι εγώ σου τάζω αυτό το τάξιμο και θα σ’ το αφιερώσω στην Ανάσταση”.
Όπως πέρναγε, λοιπόν, η πομπή από τους δρόμους κι ανέβαινε στα σοκάκια, αυτοί που είχαν τάξιμο, είτε στη Βαγγελίστρια είτε στην Αγία Ειρήνη είτε στον Αϊ Γιώργη είτε σε άλλους Αγίους, στήνονταν στα φιλικά τους σπίτια απ’ όπου ήξεραν ότι θα πέρναγε η εικόνα της Ανάστασης της συγκεκριμένης εκκλησίας και κρέμαγαν στην εικόνα ένα σεντόνι ή ένα κεντημένο τραπεζομάντιλο από την προίκα τους, στην άκρη του οποίου είχαν δεμένο το χρηματικό ποσό που είχαν τάξει. Η εικόνα αυτή γύριζε τόσο φορτωμένη στην εκκλησία, που ο κόσμος συνήθιζε να λέει, όταν έβλεπε κάποιον πολύ καλοντυμένο, που φορούσε το φέσι του, τα μαντίλια του και τα νταραμπουλούσια του, πως ο άνθρωπος αυτός “φορτώθηκε σαν την Ανάσταση”.
Μόλις η περιφορά γύριζε στον ναό, η δημογεροντία και οι επίτροποι κάθονταν στο γραφείο και μετρούσαν τα χρήματα. Τα αφιερώματα, τα υφαντά, τα σεντόνια και τα κεντήματα έβγαιναν σε δημοπρασία. Όλοι το είχαν σε καλό ν’ αγοράσουν κάτι και να το προσθέσουν στην προίκα των κοριτσιών τους.
Δεν ξέρω αν η γιορτή του Νιότριτου γινόταν και σε πολλά μέρη της Ανατολής, αλλά στα Βουρλά ήταν πολύ σημαντική...».
Εντελώς ιδιαίτερο έθιμο της Ερυθραίας, κυρίως στα Βουρλά, στη Δυτική Ερυθραία και στα καραμπουρνιώτικα χωριά, ήταν το Νιότριτο, η Τρίτη της Διακαινησίμου. Τη μέρα αυτή γίνονταν πάλι λιτανείες και υπαίθριες δοξολογίες, με επικεφαλής το μπαργιάκι της Ανάστασης, στολισμένο με πούλουδα, μπλίρες (ασημένιες ή χρυσές ταινίες) και μεταξωτά ρεπαντιά (κορδέλες). Αν σε κάποιο μέρος υπήρχαν περισσότερες από μία ενορίες, στις πλατείες ηγινούντανε το σμίξιμο τω μπαργιακιώ τση Ανάστασης και το πάλεμα, δηλαδή συναγωνισμός για το ποια Aνάσταση θα σηκωθεί ψηλότερα. Στα Βουρλά και στον Τσεσμέ μάλιστα την τελετή παρακολουθούσε σύσσωμη η τουρκική εξουσία. Οι ιερείς διάβαζαν τα αναστάσιμα στα τούρκικα κι έψαλλαν πολυχρόνιο κι ευχές υπέρ του σουλτάνου και της αυτοκρατορίας, για προφανείς πολιτικούς λόγους.
Όταν μιλάς ή γράφεις για Πάσχα στα Βουρλά δεν μπορεί, θα συναντήσεις τη “γιαγιά Φιλιώ” Χαϊδεμένου...
