Κάποτε το «μην κάθεσαι τόσες ώρες στην τηλεόραση» ήταν η κλασική παρατήρηση των γονιών. Σήμερα, απλώς άλλαξε οθόνη. Και ίσως έγινε λίγο πιο δύσκολο να ελεγχθεί. Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα έρχεται και η ανακοίνωση του πρωθυπουργού για την απαγόρευση χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Μια απόφαση που μπορεί να προκάλεσε αντιδράσεις, αλλά ταυτόχρονα έφερε στο προσκήνιο ένα ζήτημα που μας απασχολεί.
Η αλήθεια είναι ότι τα social media έχουν μπει πολύ νωρίς στη ζωή των παιδιών. Και δε μιλάμε μόνο για το πόσο χρόνο περνούν εκεί, αλλά για το τι παίρνουν από αυτή την εμπειρία. Σε μια ηλικία που διαμορφώνεται η προσωπικότητα, η σύγκριση γίνεται σχεδόν καθημερινότητα. Εικόνες “τέλειες”, ζωές φιλτραρισμένες, πρότυπα που δύσκολα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Και κάπου εκεί, αρχίζει να αλλάζει και ο τρόπος που βλέπουν τον εαυτό τους.
Το θέμα δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε την τεχνολογία. Τα social media μπορούν να είναι και δημιουργικά, και χρήσιμα, και διασκεδαστικά. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η χρήση γίνεται υπερβολική και, κυρίως, όταν αφορά ηλικίες που δεν έχουν ακόμη τα φίλτρα για να διαχειριστούν όλο αυτό που βλέπουν. Οι συνέπειες φαίνονται σιγά-σιγά. Λιγότερος ποιοτικός ύπνος, δυσκολία συγκέντρωσης, μεγαλύτερη ανάγκη για επιβεβαίωση (τα είπαν και οι αρμόδιοι υπουργοί, ας μην επαναλαμβάνομαι). Και εδώ ακριβώς γεννιέται το κρίσιμο ερώτημα: γιατί φτάνουμε τόσο γρήγορα στην έσχατη λύση της απαγόρευσης; Είναι πράγματι η πιο αποτελεσματική προσέγγιση ή απλώς η πιο εύκολη;
Η λογική του “απαγορεύω” έχει μια ξεκάθαρη αφετηρία... την ανάγκη προστασίας. Όταν κάτι μοιάζει ανεξέλεγκτο, η πρώτη αντίδραση είναι να το περιορίσουμε δραστικά. Όμως, η πραγματικότητα, και ιδιαίτερα η ψηφιακή, σπάνια λειτουργεί τόσο γραμμικά. Η πλήρης απαγόρευση δεν εξαφανίζει το φαινόμενο... συχνά το μεταφέρει σε λιγότερο ορατούς, άρα και λιγότερο ελεγχόμενους χώρους. Μήπως, λοιπόν, πίσω από αυτή την επιλογή κρύβεται και μια έμμεση παραδοχή; Ότι δεν έχουμε ακόμη καταφέρει να διαχειριστούμε αποτελεσματικά το πρόβλημα; Γιατί η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν ενδιάμεσες λύσεις. Λύσεις πιο σύνθετες, ίσως πιο απαιτητικές, αλλά πιθανώς και πιο ουσιαστικές. Ένα σαφές πλαίσιο χρήσης, με ηλικιακά φίλτρα που λειτουργούν στην πράξη και όχι τυπικά. Πλατφόρμες που υποχρεούνται να προσαρμόζουν το περιεχόμενο ανάλογα με την ηλικία του χρήστη. Εργαλεία γονικού ελέγχου που δεν είναι απλώς διαθέσιμα, αλλά κατανοητά και εύχρηστα. Η απαγόρευση μπορεί να προσφέρει μια άμεση αίσθηση ελέγχου. Όμως η ωρίμανση, η κριτική σκέψη και η υπευθυνότητα δεν επιβάλλονται... καλλιεργούνται. Και αυτό απαιτεί χρόνο, συνέπεια και συμμετοχή απ’ όλους.
Ίσως, τελικά, το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «απαγορεύουμε ή επιτρέπουμε». Είναι αν επιλέγουμε τον δύσκολο δρόμο της διαχείρισης ή τον γρήγορο δρόμο της απαγόρευσης. Οι απόψεις διίστανται και το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: συμφωνείτε με την απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 15 ετών;
