Η επιτομή του σκανδάλου με τον ΟΠΕΚΕΠΕ είναι ο φεουδάρχης-ηγεμόνας, όπου το κράτος χρησιμοποιείται ως λάφυρο και η άσκηση πολιτικής ως άλλοθι. Στη Γαλλική Επανάσταση βέβαια, όλοι αυτοί οι φεουδάρχες, ευγενείς και αριστοκράτες, όταν έφταναν στην γκιλοτίνα, και φώναζαν «mais pourquoi?» («μα γιατί;»), το πλήθος από κάτω απαντούσε: «Διότι εσείς τρώγατε, όταν εμείς πεινούσαμε»...
Υπάρχει μια παλιά, δοκιμασμένη τεχνική στην πολιτική: όταν η πραγματικότητα σε καταδιώκει, αλλάζεις τη συζήτηση. Δεν απαντάς στις κατηγορίες, μιλάς για το μέλλον. Δεν απολογείσαι, εξαγγέλλεις. Δεν εξηγείς, υπόσχεσαι. Αυτό ακριβώς παρακολουθούμε σήμερα.
Οι δηλώσεις του πρωθυπουργού για τον ΟΠΕΚΕΠΕ δε συνιστούν απλώς υπεκφυγή. Είναι μια πλήρης αναστροφή της πολιτικής λογικής. Αντί για απαντήσεις στις δικογραφίες και στα πρόσωπα που ελέγχονται, επιλέγεται η γνώριμη οδός: “μεταρρύθμιση” στο μέλλον, σιωπή στο παρόν. Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα: δεν πρόκειται για μια νέα κυβέρνηση. Κυβερνά από το 2019, 7 συναπτά έτη, και στην τελευταία κάλπη βουλευτικών εκλογών με 41%...
Και όταν κυβερνάς επτά χρόνια, δεν μπορείς να μιλάς σαν να ανακάλυψες χθες τις παθογένειες. Πολύ περισσότερο όταν αυτές φέρουν τη δική σου σφραγίδα.
Η πολιτική χωρίς νομιμοποίηση
Η κυβέρνηση μπορεί να διαθέτει ακόμη την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Αυτό όμως δεν ταυτίζεται με πολιτική ή ηθική νομιμοποίηση. Όταν οι δικογραφίες αγγίζουν υπουργούς και βουλευτές της ίδιας της εξουσίας κοντά στο 1/4 της κοινοβουλευτικής σου δύναμης και ποιος ξέρει αύριο με τις επόμενες δικογραφίες, όταν το σκάνδαλο αποκτά συστημικά χαρακτηριστικά, τότε η ευθύνη παύει να είναι ατομική. Γίνεται συλλογική. Και καταλήγει στην κορυφή. Το επιχείρημα «αυτά γίνονταν πάντα» δεν είναι άμυνα. Είναι ομολογία αποτυχίας. Διότι, αν όλα είναι διαχρονικά, τότε κανείς δεν ευθύνεται ποτέ.
Κι όμως: η πολιτική ευθύνη είναι πάντα συγκεκριμένη, στον χρόνο και στα πρόσωπα.
ΟΠΕΚΕΠΕ: ένα σκάνδαλο με δομή, όχι παρέκκλιση
Αυτό που αποκαλύπτεται δεν είναι μια μεμονωμένη εκτροπή. Είναι σύστημα. Ένα σύστημα που περιλαμβάνει: εικονικές δηλώσεις εκτάσεων, επιδοτήσεις σε ανύπαρκτα αγροτεμάχια, πλασματικά ζωικά κεφάλαια (ρεκόρ στην Κρήτη με 8 εκατομμύρια αιγοπρόβατα), δίκτυα “ημετέρων” και εκκαθάριση όσων επιχείρησαν ελέγχους.
Δε μιλάμε για απλή διαφθορά. Μιλάμε για μηχανισμό παραγωγής πολιτικής πελατείας μέσω ευρωπαϊκών πόρων. Και το κόστος είναι πραγματικό: χρήματα, πρόστιμα, αξιοπιστία. Κυρίως όμως δικαιοσύνη αλά ευρωπαϊκά, γιατί ελληνικά... είχαμε λάβει τα μέτρα μας.
Το αφήγημα της “διαχρονικής παθογένειας”
Η επίκληση του παρελθόντος λειτουργεί ως εξίσωση ευθυνών.
Όλοι φταίνε, άρα κανείς δε φταίει. Μόνο που εδώ υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: το σύστημα αυτό αποκαλύπτεται τώρα. Και αφορά το παρόν. Δε δικάζεται η ιστορία της διαφθοράς. Δικάζεται η σημερινή της εκδοχή.
Το ασυμβίβαστο ως πολιτικό... coworking: μπες-βγες, rotation και θεσμική γυμναστική
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η “μεγάλη λύση”: το ασυμβίβαστο βουλευτή-υπουργού. Μια πρόταση που παρουσιάζεται ως θεσμική τομή, αλλά θυμίζει περισσότερο ευέλικτο σύστημα διαχείρισης ρόλων:
Ο βουλευτής γίνεται υπουργός - βγαίνει από τη Βουλή.
Μπαίνει ο επιλαχών - προσωρινός βουλευτής.
Αν φύγει ο υπουργός - επιστρέφει.
Ο επιλαχών - αποχωρεί.
Ένα ιδιότυπο rotation. Ένα “μπες-βγες” εξουσίας με ρυθμό ανελκυστήρα. Βουλευτές και επιλαχόντες “part time”, ανάλογα με τις εμπλοκές ή τις δικογραφίες.
Και ο επιλαχών; Όχι απλώς αντικαταστάτης. Κάτι πιο σύνθετο: ένας “αυτοφωράκιας” βουλευτής, που υπάρχει πολιτικά επειδή υπάρχει ο άλλος.
Διπλή εκπροσώπηση ή διπλή καριέρα;
Το σχήμα αποκτά γρήγορα ενδιαφέρον: Ένας πολιτικός δρα ως υπουργός χωρίς εκλογική πίεση. Ένας δεύτερος δρα ως βουλευτής χωρίς να έχει εκλεγεί πρώτος. Και οι δύο κινούνται στην ίδια εκλογική βάση. Δύο κέντρα επιρροής. Δύο δίκτυα. Δύο μηχανισμοί.
Και φυσικά: αποζημιώσεις, μισθοί, συντάξιμα χρόνια, πολιτικό κεφάλαιο για αμφότερους. Μια αξιοσημείωτη αποδοτικότητα για το σύστημα, με τα λεφτά των Ελλήνων φορολογουμένων. Λιγότερο για τη δημοκρατία.
Η λεπτομέρεια που δε λέγεται: η πλειοψηφία δε χάνεται ποτέ!!!
Το πιο κομψό στοιχείο του σχεδίου είναι αυτό που δεν τονίζεται:
Αν ένας υπουργός αποπεμφθεί λόγω σκανδάλου, η έδρα δε χάνεται, η πλειοψηφία δεν επηρεάζεται, το πολιτικό κόστος δε μεταφράζεται σε αριθμούς. Ο υπουργός επιστρέφει στη Βουλή;
Ο επιλαχών αποχωρεί. Το σύστημα συνεχίζει σαν να μη συνέβη τίποτα. Αν δεν επιστρέφει, η κυβερνητική πλειοψηφία εκεί, αναλλοίωτη, ούτε καν κολασμός, ο επιλαχών γίνεται κανονικός, εμφανίζεται νέος επιλαχών και αν ο πρώτος επιλαχών ως βουλευτής πλέον γίνει κι αυτός υπουργός, ο νέος επιλαχών βουλευτής και έρχεται άλλος επιλαχών, κάτι σαν τις μπαμπούσκες δηλαδή. Πολιτική ευθύνη χωρίς θεσμική συνέπεια. Σχεδόν... ανοσία.
Ευθύνη χωρίς ρίσκο: το απόλυτο πολιτικό προϊόν. Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο εξουσίας, όπου: κυβερνάς χωρίς άμεσο εκλογικό κόστος, απομακρύνεσαι χωρίς κοινοβουλευτική απώλεια, αντικαθίστασαι χωρίς αναταραχή. Μια κλειστή, αυτάρκης κυκλική λειτουργία εξουσίας. Και το ρουσφέτι; Αναβαθμίζεται.
Αντί να περιορίζεται, αποκτά δεύτερη διάσταση: ο υπουργός “επενδύει” πολιτικά για το μέλλον, ο επιλαχών “επενδύει” για να μείνει, οι πολίτες έχουν δύο πόρτες. Ανταγωνισμός στην εξυπηρέτηση. Διπλασιασμός της πελατειακής δυναμικής.
Η θεσμική στρέβλωση
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πρακτικό. Είναι βαθιά θεσμικό.
Η αποσύνδεση υπουργού από τη βουλευτική ιδιότητα αποδυναμώνει τη λογοδοσία. Η εκτελεστική εξουσία απομακρύνεται από τη λαϊκή εντολή. Και το σύστημα γίνεται ακόμη πιο συγκεντρωτικό.
Το κράτος ως ιδιοκτησία
Όταν η εξουσία μιλά για “δικούς της” μηχανισμούς, δεν πρόκειται για λάθος. Είναι αντίληψη. Το κράτος αντιμετωπίζεται ως εργαλείο. Όχι ως θεσμός. Και αυτή η αντίληψη διαπερνά τα πάντα: από τις επιδοτήσεις μέχρι τους ελέγχους.
Η πολιτική κουλτούρα της διαπλοκής
Το πρόβλημα τελικά δεν είναι μόνο θεσμικό. Είναι πολιτισμικό.
Όταν η πολιτική γίνεται εργαλείο απόδοσης, η διαφθορά παύει να είναι εξαίρεση. Γίνεται σύστημα. Ένα σύστημα σε φθορά.
Οι ενδείξεις είναι πλέον εμφανείς: κόπωση, εσωτερικές ρωγμές, απώλεια συνοχής. Και όταν ένα σύστημα αρχίζει να φθείρεται, η κατάληξη είναι θέμα χρόνου.
Το αδιέξοδο
Το δίλημμα είναι καθαρό: συνέχιση ενός μοντέλου που αναπαράγει τη διαφθορά ή πολιτική αλλαγή;
Γιατί όποιος είναι μέρος του προβλήματος, δεν μπορεί να είναι η λύση. Αλλαγή ή διαχείριση; Ίσως τελικά αυτό είναι το πιο ειλικρινές στοιχείο όλης της υπόθεσης: Δεν επιχειρείται να λυθεί το πρόβλημα. Απλώς να οργανωθεί καλύτερα. Και όταν η διαφθορά οργανώνεται αντί να καταπολεμάται, τότε δεν έχουμε απλώς ένα σκάνδαλο. Έχουμε σύστημα.
