Καλή σας μέρα, πατριωτάκια μου!
Το έθιμο της κυρα-Σαρακοστής στη Μικρασία μας είναι από τα παλιότερα έθιμα που σχετίζονται με τη γιορτή του Πάσχα, σήμερα όμως λίγο-πολύ ξεχασμένο. Χρησίμευε πάντα ως ημερολόγιο για να μετράμε τις εβδομάδες από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι τη Μεγάλη Εβδομάδα, καθώς η κυρα-Σαρακοστή έχει 7 πόδια, ένα για κάθε εβδομάδα της περιόδου της Σαρακοστής. Πρόκειται για ένα έθιμο που τείνει στις ημέρες μας να εκλείψει, ενώ παλαιότερα το συναντούσαμε σε όλο τον ελλαδικό χώρο με διάφορες παραλλαγές και χρησιμοποιούνταν ως ημερολόγιο που μετρούσε τις εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής.
Η κυρα-Σαρακοστή, στις περισσότερες περιοχές, ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά, που απεικόνιζε μια γυναίκα που έμοιαζε με καλόγρια, με 7 πόδια, σταυρωμένα χέρια γιατί προσεύχεται, ένα σταυρό γιατί πήγαινε στην εκκλησία και χωρίς στόμα γιατί νηστεύει. Στο τέλος κάθε εβδομάδας, αρχής γενομένης από το Σάββατο μετά την Καθαρά Δευτέρα, της έκοβαν ένα πόδι. Το τελευταίο το έκοβαν το Μεγάλο Σάββατο. Αυτό το κομμάτι χαρτί το δίπλωναν καλά και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο ή καρύδι (περιοχή της Χίου), το οποίο τοποθετούσαν μαζί με άλλα. Όποιος το έβρισκε θεωρούνταν τυχερός και γουρλής. Σε κάποιες περιοχές, το έβδομο πόδι το τοποθετούσαν μες στο ψωμί της Ανάστασης και όποιος το έβρισκε του έφερνε γούρι.
Το έθιμο της κυρα-Σαρακοστής ήταν πολύ διαδεδομένο στις προσφυγικές κοινότητες της Μικράς Ασίας (Σμύρνη, Βουρλά, Πόντος κ.α.) ως ένας παραδοσιακός τρόπος μέτρησης των επτά εβδομάδων της Μεγάλης Σαρακοστής μέχρι το Πάσχα.
Βασικά χαρακτηριστικά του εθίμου στη Μικρά Ασία:
Κατασκευή: Στη Μικρά Ασία, η κυρα-Σαρακοστή δεν ήταν μόνο χάρτινη. Συχνά οι νοικοκυρές τη ζύμωναν με αλεύρι, αλάτι και νερό (αζύμωτο ψωμί).
Μορφή: Απεικονιζόταν ως καλόγρια με σταυρωμένα χέρια (λόγω προσευχής), χωρίς στόμα (για να μην “τρώει” τις λιχουδιές της νηστείας) και με έναν σταυρό στο κεφάλι.
Τα 7 πόδια: Είχε επτά πόδια, ένα για κάθε εβδομάδα της νηστείας. Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι, μετρώντας αντίστροφα τις εβδομάδες μέχρι τη Λαμπρή.
Το έθιμο του κρυμμένου ποδιού: Το τελευταίο πόδι, που κοβόταν το Μεγάλο Σάββατο, το έκρυβαν συχνά μέσα σε ένα ξερό σύκο, ένα καρύδι ή στο ψωμί (λαγάνα). Όποιος το έβρισκε, θεωρούνταν τυχερός και γουρλής για την επόμενη χρονιά.
Παραλλαγές: Σε ορισμένες περιοχές της Μικράς Ασίας, η κυρα-Σαρακοστή ήταν πάνινη και γεμισμένη με πούπουλα, ενώ στον Πόντο υπήρχαν παραλλαγές του εθίμου.
Το έθιμο συνοδευόταν από τραγούδια, όπως το “Τώρα ’ν’ Αγιά Σαρακοστή”, που είναι γνωστό στη μικρασιατική παράδοση.
Το έθιμο αυτό λειτούργησε ως ημερολόγιο, αλλά και ως εκπαιδευτικό μέσο για τη νηστεία, και μεταφέρθηκε με τους πρόσφυγες στην Ελλάδα μετά το 1922, διατηρώντας τη σημασία του...
