Γυναίκες στον στίβο της ζωής

Είναι αποδεκτό πως το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για την ισότητα των φύλων είναι αρκετά ανεπτυγμένο και αποτελεί ένα από τα πιο προηγμένα παγκοσμίως. Περιλαμβάνει μια σειρά από νομοθεσίες, πολιτικές επίτευξης της ισότητας και μηχανισμούς παρακολούθησής της. Ωστόσο, τα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Στατιστικής υπηρεσίας (Eurostat)[3] και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE)[4] καταγράφουν επίμονα χάσματα: μισθολογικές ανισότητες, περιορισμένη παρουσία των γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων, στην έρευνα και στην καινοτομία, καθώς και δυσανάλογη επιβάρυνση με την άμισθη φροντίδα, παρά την πρόοδο στην εκπαίδευση και στην απασχόληση. Στον τομέα του αθλητισμού επίσης αν και έχουν γίνει σημαντικά βήματα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν κοινωνικοπολιτισμικά εμπόδια τόσο στην πρόσβαση όσο και στη συμμετοχή τους.

Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η ισότητα των φύλων, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρά την πρόοδο, έχει πολλά ακόμη να αντιπαλέψει για να επιτευχθεί. Στη χώρα μας αλήθεια τι συμβαίνει;

Η Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Δείκτη Ισότητας των Φύλων για το 2025[5], εξακολουθεί να κατατάσσεται χαμηλά μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με συνολική βαθμολογία περίπου 57/100 παραμένει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ο δείκτης αποτυπώνει έξι βασικούς τομείς της ισότητας – εργασία, οικονομία, εκπαίδευση, χρόνος, εξουσία και υγεία. Παρότι καταγράφεται σταδιακή πρόοδος σε σύγκριση με παλαιότερα έτη, κυρίως στην εκπαίδευση και στη συμμετοχή στην απασχόληση, τα έμφυλα χάσματα παραμένουν έντονα: οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε θέσεις λήψης αποφάσεων και να εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα οικονομικής ανεξαρτησίας, ενώ η άνιση κατανομή του χρόνου φροντίδας συνεχίζει να τις επιβαρύνει δυσανάλογα. Στον τομέα της υγείας, αν και η συνολική εικόνα είναι σχετικά καλύτερη, εξακολουθούν να υφίστανται ανισότητες στην πρόσβαση και στην ποιότητα των υπηρεσιών[6]. Η συνολική λοιπόν εικόνα δείχνει ότι, παρά το ότι έχουν γίνει βήματα προς τα εμπρός, οι γυναίκες, στην πατρίδα μας, αντιμετωπίζουν ακόμη πολλαπλές προκλήσεις σε αρκετούς τομείς.

Τελικά, ο στίβος της ζωής των γυναικών, όπου κι αν βρίσκονται, ακόμη και στις περιπτώσεις που υπάρχει ένα θεσμικά ανεπτυγμένο υποστηρικτικό πλαίσιο, εξακολουθεί να έχει πολλά εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν. Είναι εφικτό; Η «Στιγμιότυπη εικόνα της ισότητας των φύλων για το 2025» (Gender Snapshot 2025[7]) των Ενωμένων Εθνών, υποστηρίζει πως είναι, αρκεί να υπάρξει πραγματική πολιτική βούληση των κυβερνήσεων και στοχευμένες παρεμβάσεις και επενδύσεις.

Προσδιορίζει μάλιστα έξι τομείς προτεραιότητας όπου απαιτείται επείγουσα δράση: την ψηφιακή μετάβαση, την απαλλαγή από τη φτώχεια, τη μηδενική ανοχή στη βία, την πλήρη και ισότιμη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων, την ειρήνη και ασφάλεια και την κλιματική δικαιοσύνη[8]. Από όλους, θεωρεί το ψηφιακό χάσμα των φύλων ως κρίσιμο πεδίο παρέμβασης, καθώς η ενίσχυση της ψηφιακής ένταξης των γυναικών μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ενδυνάμωσης και πρόσβασής τους στην εκπαίδευση, στην εργασία και στην οικονομική ανεξαρτησία.

Μήπως, όμως, η ισότητα των φύλων δεν είναι μόνο υπόθεση των κυβερνήσεων, αλλά και της καθεμίας και του καθενός από εμάς; Πώς στεκόμαστε απέναντι στις καθημερινές εμπειρίες ανισότητας: στον τρόπο που μοιράζεται ο χρόνος των οικιακών εργασιών και της φροντίδας, στις επαγγελματικές επιλογές που θεωρούνται «κατάλληλες» για κάθε φύλο, στις προσδοκίες που συνοδεύουν τα κορίτσια και τα αγόρια από μικρή ηλικία; Αναπαράγουμε ή αμφισβητούμε τις βαθιά ριζωμένες έμφυλες αντιλήψεις που διαμορφώνουν τι θεωρείται «φυσιολογικό» ή «αναμενόμενο» για τις γυναίκες και τους άνδρες; Τόσο οι έρευνες όσο και η πραγματικότητα της ζωής δείχνουν πως υπάρχουν ακόμη πολλές στερεοτυπικές αντιλήψεις και συμπεριφορές στην οικογένεια[9], στο σχολείο[10], στα μέσα ενημέρωσης[11], στην κοινωνία γενικότερα. Γι’ αυτό και η ευρωπαϊκή καμπάνια «Ας βάλουμε τέλος στα έμφυλα στερεότυπα» (EndGenderStereotypes[12]) μάς καλεί να επανεξετάσουμε όσα θεωρούμε αυτονόητα για τα φύλα και να αναγνωρίσουμε πως οι προκαταλήψεις περιορίζουν τις επιλογές και τις δυνατότητες όλων μας.

Μόνο μέσα σε μια κοινωνία χωρίς διακρίσεις και περιορισμούς, οι γυναίκες δεν θα χρειάζεται ούτε να αποδεικνύουν διαρκώς ότι «αντέχουν» ούτε να αντέχουν περισσότερα από όσα αναλογούν σε αυτές. Ας είναι λοιπόν η Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας στις 8 Μαρτίου, ημέρα τιμής και ταυτόχρονα αφορμή συλλογικού αναστοχασμού: βλέπουμε τον στίβο της ζωής ως ατομική δοκιμασία αντοχής των γυναικών ή ως πεδίο όπου η ισότητα των φύλων κατακτάται μέσα από κοινή ευθύνη και δράση;

Ενδεικτικές βιβλιογραφικές πηγές:

• Αντωνιάδης, Α. (2020). Μελέτη έμφυλων στερεοτύπων στις διαφημίσεις. https://dspace.lib.uom.gr/bitstream/2159/24473/3/AntoniadisArchontisMsc2020.pdf, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, 18/2/2026.
• Περιφερειακό Κέντρο πληροφόρησης του ΟΗΕ. Ημέρα Γυναίκας- Αντόνιο Γκουτέρες: H νομική ισότητα απέχει περίπου 300 χρόνια. https://unric.org/el, 22/2/2026.