Δεν είναι “Ενιαίος αμυντικός χώρος” Ελλάδας και Κύπρου, είναι ενιαίος χώρος διευκόλυνσης ΗΠΑ, Ισραήλ και νατοϊκών δυνάμεων, όπου η Ελλάδα είναι μέλος του ΝΑΤΟ, η Κύπρος όχι αλλά ήδη μετατρέπεται με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράν, στο “αβύθιστο” αεροπλανοφόρο του ΝΑΤΟ, την ώρα που στο βόρειο τμήμα του η νατοϊκή Τουρκία, μετά από εισβολή το 1974, κατέχει επί 52 χρόνια πολύτιμα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας, χώρας-μέλους της Ε.Ε., δηλαδή και ευρωπαϊκό έδαφος.
Επί σαράντα χρόνια ακούμε για τον “Ενιαίο αμυντικό χώρο” Ελλάδας-Κύπρου. Στην πράξη, όμως, αυτό που διαμορφώθηκε δεν ήταν ενιαία στρατηγική αποτροπής (με εξαίρεση τον επίτιμο αρχηγό ΓΕΕΘΑ Μανούσο Παραγιουδάκη, τον μόνο που τον εφάρμοσε σε στεριά, αέρα και θάλασσα, και μετά όλοι τον “ξέχασαν”), αλλά επί της ουσίας ενιαίος χώρος διευκολύνσεων προς το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Η διαφορά δεν είναι λεκτική, είναι υπαρξιακή.
Ενιαίος αμυντικός χώρος σημαίνει κοινό δόγμα, μόνιμες δομές, διαρκή ανάπτυξη μέσων, σαφείς “κόκκινες γραμμές”. Σημαίνει κυριαρχία στη λήψη αποφάσεων. Αντί γι’ αυτό, βλέπουμε αποσπασματικές αποστολές φρεγατών, έκτακτες μετασταθμεύσεις αεροσκαφών, επικοινωνιακές διαρροές και, κυρίως, πλήρη ευθυγράμμιση με επιχειρησιακούς σχεδιασμούς τρίτων.
Η Κύπρος σήμερα μετατρέπεται σε προκεχωρημένο ορμητήριο των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και του Ισραήλ στη σύγκρουση με το Ιράν. Και η Κρήτη, με τη Ναυτική Βάση Σούδας, ακολουθεί ως δεύτερος κρίκος; Όχι γιατί αυτό επιβάλλεται από μια ελληνοκυπριακή στρατηγική, αλλά γιατί εξυπηρετεί μια δυτική επιχειρησιακή αρχιτεκτονική των ΗΠΑ, του Ισραήλ και της διοίκησης του ΝΑΤΟ, που μετατοπίζεται ανατολικότερα.
Σαράντα χρόνια ΑΟΖ που δεν οριοθετείται
Αν υπήρχε πράγματι ενιαίος αμυντικός χώρος, το πρώτο που θα είχε γίνει εδώ και δεκαετίες θα ήταν η οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας-Κύπρου. Σαράντα χρόνια τώρα δεν έχει πραγματοποιηθεί.
Δεν έχει χαραχθεί θαλάσσια γραμμή που να ενσωματώνει πλήρως το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου στον ενιαίο θαλάσσιο χώρο του Ελληνισμού. Δεν έχει διασφαλιστεί νομικά και χωροθετικά η σύνδεση των θαλάσσιων ζωνών Ελλάδας και Κύπρου. Αντιθέτως, επιλέχθηκαν τμηματικές οριοθετήσεις με τρίτους (Αίγυπτος), αφήνοντας κενό ακριβώς εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχει στρατηγική σύγκλιση.
Ακόμη και το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης - το καλώδιο ανατολικά της Κάσου, που θα εδραίωνε έμπρακτα τη γεωοικονομική σύζευξη - σέρνεται ανάμεσα σε πιέσεις, επιφυλάξεις, τουρκικές προειδοποιήσεις και γεωπολιτικές ισορροπίες. Ούτε ενεργειακή θωράκιση, ούτε θαλάσσια ενοποίηση. Μόνο δηλώσεις περί «αναβάθμισης».
Πώς, λοιπόν, μιλάμε για ενιαίο αμυντικό χώρο όταν δεν έχουμε καν ενιαίο θαλάσσιο χώρο;
Η Κύπρος ως προκεχωρημένη πλατφόρμα
Η σημερινή εμπλοκή δεν περιορίζεται στις βρετανικές βάσεις. Βεβαίως, το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια αποτελούν κυρίαρχο έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου. Είναι αποικιακά κατάλοιπα της δεκαετίας του ’50, των Συμφωνιών του Λονδίνου της κολοβής ανεξαρτησίας της Κύπρου μας, με πλήρη επιχειρησιακή ένταξη σε νατοϊκούς σχεδιασμούς. Όταν πλήττονται, η Λευκωσία δεν έχει λόγο στις αποστολές που εκκινούν από εκεί - αλλά φέρει το γεωπολιτικό ρίσκο. Άρα, ήρθε η ώρα ο Ελληνισμός και ειδικά οι Κύπριοι να θέσουν θέμα εξόδου των βάσεων και απόδοσης των εδαφών τους από τη Βρετανία, που ποτέ δεν παρείχε καμία ασφάλεια στους Κυπρίους, με τη γνωστή πάντοτε φιλοτουρκική πολιτική των συμφερόντων της.
Όμως, η νέα πραγματικότητα επεκτείνεται και πέραν των βρετανικών εδαφών. Η Αεροπορική Βάση “Ανδρέας Παπανδρέου” στην Πάφο, ελληνοκυπριακή στρατιωτική εγκατάσταση και με λειτουργίες πολιτικών πτήσεων, μετατρέπεται σε κρίσιμο κόμβο για ισραηλινές και δυτικές διευκολύνσεις, ιδίως αμερικανικών μαχητικών. Η παρουσία ισραηλινών συστημάτων, οι συνεκπαιδεύσεις, η αυξημένη κινητικότητα αεροσκαφών δεν είναι θεωρίες, είναι γεγονότα που εντάσσουν την Κυπριακή Δημοκρατία στον επιχειρησιακό κύκλο της σύγκρουσης.
Με δεδομένη την υπολειτουργία αμερικανικών βάσεων σε μοναρχίες του Κόλπου, η μετατόπιση προς την Ιορδανία και την Κύπρο είναι εμφανής. Έτσι εξηγείται η συσσώρευση ναυτικών και αεροπορικών μέσων στην Ανατολική Μεσόγειο. Έτσι εξηγείται γιατί η Κύπρος παύει να είναι “παρατηρητής” και καθίσταται πλατφόρμα. Δε φτάνουν τα ελληνικά φτερά και ναυτικό που μόνο για το ενιαίο αμυντικό δόγμα δεν κατέφτασαν στο νησί, είναι και οι γαλλικές φρεγάτες και το υπερσύγχρονο βρετανικό πλοίο, άρα εμφανής νατοϊκή κάλυψη στις αμερικανοϊσραηλινές εφορμήσεις προς το Ιράν.
Πόλεμος που δεν αποφασίσαμε - ρίσκο που αναλαμβάνουμε
Η σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν βαθαίνει. Πλήγματα σε Τελ Αβίβ και Ιερουσαλήμ, στις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, που όλες διαθέτουν αμερικανικές βάσεις που σε τίποτα δε λειτούργησαν για την ασφάλειά τους, αλλά για τη στόχευσή τους, κλιμάκωση στη Βηρυτό, ενεργοποίηση της Χεζμπολάχ. Το Ιράν λειτουργεί ως “σκαντζόχοιρος”: δέχεται πλήγματα αλλά ανταποδίδει. Η περιφερειακή ανάφλεξη δεν είναι υποθετική, είναι εξελισσόμενη.
Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε βάση που εντάσσεται σε επιχειρήσεις καθίσταται δυνητικός στόχος. Η Κύπρος δεν αποφασίζει τις επιχειρήσεις, αλλά εκτίθεται στα αντίποινα. Και όταν πλήττεται βρετανική εγκατάσταση στο νησί, το μήνυμα είναι σαφές: όλη η επικράτεια εισέρχεται στη σφαίρα κινδύνου.
Η Ελλάδα, με την αποστολή φρεγατών και αεροσκαφών δε μένει ουδέτερη. Όμως, ας είμαστε ειλικρινείς: δεν υπάρχει ρητή, αμοιβαία αμυντική συμφωνία Ελλάδας-Κύπρου που να θεμελιώνει αυτόματα κοινή στρατηγική δράση. Υπάρχει το καθεστώς εγγυήτριας δύναμης της Συνθήκης του Λονδίνου - το ίδιο καθεστώς που διαθέτει και η Τουρκία. Αν δηλαδή αποφασίσει και η Τουρκία να πράξει το ίδιο στα παρανόμως Κατεχόμενα εδάφη της Κύπρου (περιέργως σιωπά για τις ελληνικές φρεγάτες και μαχητικά που μετασταθμεύουν στην Κύπρο), τι θα έχουμε ακριβώς;
Πενήντα δύο χρόνια μετά την εισβολή, δε συγκροτήθηκε πλήρες, δεσμευτικό πλαίσιο αμυντικής συνδρομής. Αντί γι’ αυτό, βλέπουμε γρήγορες επιχειρησιακές προσαρμογές στις ανάγκες του ΝΑΤΟ.
Η αποικιοκρατία του 21ου αιώνα
Η αποικιοκρατία δεν εξαφανίστηκε. Μεταλλάχθηκε. Δε φέρει πλέον σημαίες αυτοκρατοριών με κανονιοφόρους. Φέρει σημαίες “σταθερότητας” και “συμμαχίας”.
Η Κύπρος συμμετέχει σε δυτικούς σχεδιασμούς χωρίς να έχει επιλύσει το βασικό ζήτημα κυριαρχίας της. Βρετανικά κυρίαρχα εδάφη λειτουργούν επιχειρησιακά. Ελληνοκυπριακή βάση εντάσσεται σε περιφερειακό πόλεμο. Και η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το πόσο “αναβαθμισμένος” είναι ο ρόλος της χώρας.
Αναβαθμισμένος για ποιον; Για την κοινωνία που ζει από τον τουρισμό και τις υπηρεσίες; Για την οικονομία που εξαρτάται από τη σταθερότητα; Ή για τα στρατηγικά επιτελεία που αναζητούν εναλλακτικά ορμητήρια;
Κύπρος πρωτίστως - Κρήτη δευτερευόντως
Η Κύπρος και η Κρήτη δεν μπορεί να είναι συνώνυμα της στρατιωτικοποίησης. Η πρωταρχική μετατόπιση των αμερικανικών δυνάμεων που επιχειρούν στο Ιράν, ενδεχομένως και του Ισραήλ, λαμβάνει χώρα στην Κύπρο. Εκεί συμπυκνώνεται η εμπλοκή: βρετανικές βάσεις, ελληνοκυπριακές εγκαταστάσεις, ισραηλινές διευκολύνσεις, νατοϊκή διασύνδεση.
Η Κρήτη, όμως, ακολουθεί ως κρίσιμος κόμβος υποστήριξης. Η Σούδα αποτελεί βασικό επιχειρησιακό σημείο για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Αν η Κύπρος είναι το προκεχωρημένο φυλάκιο, η Κρήτη είναι ο ασφαλής ενδιάμεσος σταθμός. Και αυτό ακριβώς την εντάσσει στον κύκλο κινδύνου. Η γεωγραφία δεν είναι ιδεολογία. Είναι δεδομένο. Το ερώτημα είναι πώς τη χρησιμοποιείς. Ως μοχλό εθνικής στρατηγικής ή ως εργαλείο διευκόλυνσης τρίτων;
Εθνική ανεξαρτησία ή αυτόματη ευθυγράμμιση;
Η εθνική ανεξαρτησία δεν είναι ρητορικό σχήμα. Σημαίνει δυνατότητα επιλογής. Σημαίνει να μη μετατρέπεται μια χώρα αυτομάτως σε κρίκο επιχειρησιακής αλυσίδας για τα συμφέροντα των άλλων, κάθε φορά που κλιμακώνεται μια περιφερειακή σύγκρουση. Σημαίνει επίσης συνέπεια: αν μιλάς για ενιαίο χώρο, τον θεμελιώνεις με ΑΟΖ, με ενεργειακή διασύνδεση, με μόνιμες δομές. Δεν τον επικαλείσαι μόνο όταν χρειάζεται να στηρίξεις νατοϊκή ανάπτυξη δυνάμεων.
Η Κύπρος σήμερα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας σύγκρουσης που δεν αποφάσισε. Η Κρήτη βρίσκεται στη δεύτερη. Και η Ελλάδα οφείλει να απαντήσει αν αυτή η πορεία είναι αποτέλεσμα δικής της στρατηγικής ή αν είναι απλώς η φυσική συνέπεια της άνευ όρων διευκόλυνσης.
Σε έναν κόσμο που φλέγεται, η ψυχραιμία είναι αρετή. Αλλά η ψυχραιμία χωρίς στρατηγική γίνεται παθητικότητα. Και η παθητικότητα, σε γεωπολιτικά ρήγματα, πληρώνεται ακριβά.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα έχουμε συμμαχίες. Το ερώτημα είναι αν θα έχουμε λόγο. Και αυτό, σαράντα χρόνια μετά την ανεκπλήρωτη οριοθέτηση ΑΟΖ και πενήντα δύο μετά την εισβολή, παραμένει ανοιχτό ή για την ακρίβεια ανεφάρμοστο.
