Ο ακτιβισμός δεν ήταν ποτέ εύκολη υπόθεση. Ήταν και παραμένει στάση ζωής, προσωπικό ρίσκο, σύγκρουση με κατεστημένα, κόστος κοινωνικό και πολλές φορές επαγγελματικό. Σήμερα όμως, στην εποχή των social media, ο ακτιβισμός έχει μετατραπεί σε κάτι εντελώς διαφορετικό, σε μια επιφανειακή μόδα, σε ένα ψηφιακό πυροτέχνημα που λάμπει για λίγα λεπτά στην οθόνη και μετά σβήνει χωρίς να αφήνει πίσω του ούτε ουσία, ούτε αποτέλεσμα. Δυστυχώς, αυτή η παθογένεια δεν άργησε να φτάσει και στην Κρήτη.
Ένα νησί με βαριά ιστορία αγώνων, αντίστασης και πραγματικής κοινωνικής δράσης, βλέπει πλέον τον όρο ακτιβιστής να ευτελίζεται καθημερινά από άσχετους χρήστες, πρόχειρες αναρτήσεις και απόψεις-αντιγραφές που δε βασίζονται ούτε σε γνώση, ούτε σε βιωμένη εμπειρία. Άνθρωποι που δεν έχουν πατήσει ποτέ σε συνέλευση, δεν έχουν βρεθεί ποτέ στην πρώτη γραμμή ενός προβλήματος, δεν έχουν συγκρουστεί με εξουσία, μιλούν ξαφνικά εκ μέρους όλων από την ασφάλεια του καναπέ τους. Τα social media γέμισαν με κραυγές χωρίς περιεχόμενο. Με hashtags χωρίς σκέψη. Με “άποψη” για τα πάντα, από ανθρώπους που δε γνωρίζουν καν το βασικό πλαίσιο του θέματος που σχολιάζουν και κάπως έτσι, ο ακτιβισμός έγινε θέαμα, έγινε like, έγινε κοινοποίηση. Έγινε κάτι εύκολο, γρήγορο και ακίνδυνο. Ακριβώς το αντίθετο από αυτό που ήταν και πρέπει να είναι.
Στην Κρήτη, το φαινόμενο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Γιατί εδώ ο τόπος έχει μνήμη. Έχει ανθρώπους που πάλεψαν για τα εργασιακά, για το περιβάλλον, για την υγεία, για τις υποδομές, για την αξιοπρέπεια των τοπικών κοινωνιών. Αγώνες που δεν έγιναν με stories στο Instagram, αλλά με παρουσίες, με κόστος, με στοχοποίηση και όμως σήμερα βλέπουμε να εξισώνεται ο άνθρωπος που βγαίνει μπροστά με εκείνον που απλώς αναπαράγει ένα viral κείμενο, χωρίς να ξέρει καν ποιος το έγραψε.
Ο ψεύτικος ακτιβισμός έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Πρώτον, είναι ασφαλής. Δεν ενοχλεί κανέναν πραγματικά. Δε θίγει πρόσωπα, δε συγκρούεται με συμφέροντα, δεν κατονομάζει ευθύνες. Μιλά γενικά και αόριστα, γιατί έτσι δεν κινδυνεύει. Δεύτερον, είναι μαζικός αλλά απρόσωπος. Όλοι λένε τα ίδια λόγια, με τις ίδιες φράσεις, τα ίδια συνθήματα, σαν να βγήκαν από το ίδιο καλούπι και, τρίτον, είναι εφήμερος. Σήμερα φωνάζει για το ένα θέμα, αύριο για το άλλο, μεθαύριο για κάτι τελείως διαφορετικό, χωρίς συνέχεια, χωρίς συνέπεια. Απλά για να είναι μέσα στην επικαιρότητα. Μόνο που ο χρήστης εκτίθεται γιατί πολύ απλά ανεβάζει κάτι που ούτε καν ξέρει τι λέει. Αλήθεια, έχετε ρίξει μια ματιά στα “φασομπούκια” για να κατανοήσετε τον ευτελισμό σε όλο του το μεγαλείο; Σε αυτή τη χώρα είναι γνωστό πως είσαι ό,τι δηλώσεις, μόνο που ο κόσμος και αντιλαμβάνεται και αρκετές φορές γελά με τις “αρλούμπες”.
Το πιο επικίνδυνο όμως δεν είναι η ύπαρξη αυτής της fake λογικής. Είναι το γεγονός ότι κανονικοποιείται. Ότι αρχίζουμε να πιστεύουμε πως αυτός είναι ο ακτιβισμός. Ότι αρκεί να γράψεις κάτι “σωστό”, να το ανεβάσεις την κατάλληλη στιγμή και να νιώσεις πως έκανες το καθήκον σου. Έτσι όμως δεν αλλάζει τίποτα. Αντίθετα, απονευρώνεται κάθε σοβαρή προσπάθεια, γιατί όλοι μπαίνουν στο ίδιο τσουβάλι, δηλαδή ο πραγματικός αγωνιστής και ο διαδικτυακός σχολιαστής.
Στην Κρήτη αυτό φαίνεται έντονα σε ζητήματα περιβάλλοντος, υποδομών, τουριστικής ανάπτυξης, υγείας. Πολλοί μιλούν με πάθος για καταστροφή, ξεπούλημα και αδικία, αλλά ελάχιστοι είναι αυτοί που έχουν μελετήσει μελέτες, έχουν παρακολουθήσει Δημοτικά Συμβούλια, έχουν διαβάσει αποφάσεις, έχουν καταλάβει πού ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Η άποψη γίνεται προϊόν κατανάλωσης, όχι αποτέλεσμα γνώσης. Ξαφνικά βγήκαν και οι υπερασπιστές των πάντων, που μέσα από την άσχετη γραφή τους κάνουν ένα θόρυβο που απλά μαζεύει τα likes από τα φιλαράκια.
Ο πραγματικός ακτιβισμός, αντίθετα, είναι μοναχικός. Δε χρειάζεται στρατό από κοινοποιήσεις. Χρειάζεται θάρρος. Χρειάζεται να υπογράφεις αυτά που λες. Να τα γράφεις και να τα λες με το όνομά σου, αναλαμβάνοντας το κόστος. Να ξέρεις ότι μπορεί να στοχοποιηθείς, να παρεξηγηθείς, να δεχτείς επιθέσεις. Να μην κρύβεσαι πίσω από γενικότητες και ατάκες που πουλάνε.
Ο αληθινός ακτιβιστής δεν προσπαθεί να γίνει αρεστός. Προσπαθεί να είναι χρήσιμος. Δεν αλλάζει άποψη ανάλογα με το ρεύμα. Δε φοβάται να πάει κόντρα ακόμη και με ανθρώπους του ίδιου χώρου και κυρίως, δε μιλά για όλα. Επιλέγει. Στοχεύει. Γνωρίζει. Γιατί έχει δουλέψει το θέμα του.
Σήμερα όμως ζούμε το αντίθετο. Ζούμε μια εποχή όπου ο θόρυβος αντικαθιστά την ουσία. Όπου η ηθική ανωτερότητα δηλώνεται με emojis και όχι με πράξεις. Όπου η κριτική γίνεται χωρίς προτάσεις και η αγανάκτηση χωρίς ευθύνη, και όσο συνεχίζεται αυτό, τόσο πιο εύκολα το σύστημα που υποτίθεται πως πολεμούν οι διαδικτυακοί ακτιβιστές παραμένει άθικτο. Κυρίοι αλλά και κυρίες, που δεν είστε και λίγοι, ας κατανοήσετε πως η εξουσία δε φοβάται τα likes. Φοβάται τους ανθρώπους που ξέρουν, επιμένουν και δεν κουράζονται. Φοβάται εκείνους που δε σιωπούν όταν τα φώτα σβήνουν. Υποκλίνομαι στον ακτιβισμό που γίνεται με πράξεις και δε διαφημίζεται. Που γίνεται με ουσία και με απόψεις που υπογράφονται με λόγια δικά τους.
Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να ειπωθούν μερικές αλήθειες. Να κατανοήσουν κάποιοι πως δεν είναι όλοι ακτιβιστές επειδή έχουν λογαριασμό στα social media. Πως δεν είναι άποψη η αντιγραφή. Πως δεν είναι αγώνας η ευκολία και πως η κοινωνία και ειδικά η κρητική κοινωνία δεν αλλάζει με ψηφιακά πυροτεχνήματα, αλλά με ανθρώπους που στέκονται όρθιοι, μόνοι τους αν χρειαστεί.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, ο πραγματικός ακτιβισμός δε μετριέται σε κοινοποιήσεις. Μετριέται σε συνέπεια, σε γνώση και σε προσωπικό κόστος, και όσο συνεχίζουμε να κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας, βαφτίζοντας την επιφανειακή φλυαρία ως δράση, τόσο θα απομακρυνόμαστε από τις λύσεις που τόσο έχουμε ανάγκη. Αν θέλουμε κάτι να αλλάξει, ας ξεκινήσουμε από τα βασικά: λιγότερος θόρυβος, περισσότερη ουσία. Λιγότερη πόζα, περισσότερη ευθύνη και πάνω απ’ όλα σεβασμός στην έννοια του ακτιβισμού, που δεν είναι μόδα, αλλά στάση ζωής.
