Δεν είναι η “απειλή” που καταφτάνει στις ακτές της Κρήτης, είναι άνθρωποι. Άνθρωποι που εγκαταλείπουν πολέμους, φτώχια και αστάθεια, όχι από επιλογή, αλλά από ανάγκη. Άνθρωποι που στοιβάζονται σε σαπιοκάραβα, έρμαια κυκλωμάτων διακινητών, χωρίς καμία εγγύηση ότι θα φτάσουν ζωντανοί. Κι όμως, αντί η δημόσια συζήτηση να εστιάζει στην ανθρώπινη διάσταση αυτής της τραγωδίας, κυριαρχεί η τρομολαγνεία, ο φόβος και ο ρατσιστικός λόγος, που μεταμφιέζει την επιβίωση σε “εισβολή” και τον ξεριζωμό σε έγκλημα.
Ένα ευρωπαϊκό ζήτημα, όχι τοπικό βάρος
Μπορεί η Κρήτη να επωμίζεται σήμερα το μεταναστευτικό “κύμα” - όχι με την ένταση της Μυτιλήνης ή της Σάμου, αλλά με “δόσεις” καθημερινές. Όμως δεν είναι πρόβλημα της Κρήτης το Μεταναστευτικό, ούτε αποκλειστικά της Ελλάδας. Είναι ένα καθαρά ευρωπαϊκό ζήτημα, με δεδομένο άλλωστε ότι η Κρήτη λειτουργεί ως πύλη εισόδου στην Ευρώπη. Χώρια που οι άνθρωποι που φτάνουν στις κρητικές ακτές δεν έχουν ως τελικό προορισμό τα χωριά ή τις πόλεις της Κρήτης, αλλά ονειρεύονται - γενικά κι αόριστα; - την Ευρώπη, την οποία αντιλαμβάνονται ως τόπο όπου θα ζουν με ασφάλεια, δικαιώματα και προοπτική.
Η Κρήτη λειτουργεί ως πύλη λοιπόν, όχι ως προορισμός. Και μια πύλη δεν μπορεί να σηκώνει μόνη της το βάρος μιας ολόκληρης ηπείρου. Η έλλειψη ενιαίας ευρωπαϊκής πολιτικής, δίκαιης κατανομής και ασφαλών οδών μετακίνησης μετατρέπει τα σύνορα σε υδάτινα νεκροταφεία και τα νησιά σε αποθήκες ανθρώπινων ψυχών.
Το μόνο πραγματικό ζήτημα ασφάλειας είναι οι ζωές που χάνονται
Μαζί με τη λέξη “μεταναστευτικό” συχνά “κολλάει” και η “ασφάλεια”. Μόνο που όσοι την επικαλούνται, το κάνουν υπονοώντας μια απειλή προς την κοινωνική συνοχή ή τη δημόσια τάξη. Τι βλέπουμε όμως στην Κρήτη; Ανθρώπους από άλλες χώρες που παλεύουν να βγάλουν χαρτιά, να κάνουν την ελληνική γραφειοκρατία... φίλη τους και να καταφέρουν να εξασφαλίσουν ότι θα ζήσουν νόμιμα, με την πολυπόθητη ασφάλεια για την οποία άλλωστε ξεριζώθηκαν από τον τόπο τους. Βλέπουμε ανθρώπους από τις λεγόμενες “τρίτες χώρες” που δουλεύουν στον κατασκευαστικό κλάδο, που κερδίζουν την εκτίμηση και την εμπιστοσύνη των συναδέλφων τους. Βλέπουμε ξεριζωμένους ανθρώπους που καλύπτουν ανάγκες στην ύπαιθρο, καλλιεργώντας τη γη. Στην περίπτωση της Κρήτης, το μοναδικό υπαρκτό πρόβλημα ασφάλειας είναι οι άνθρωποι που πνίγονται στη θάλασσα, εξαναγκάζονται να φύγουν από τον τόπο τους “όπως όπως” - φυσικά παράνομα - που ταξιδεύουν με σαπιοκάραβα, που στοιβάζονται χωρίς σωσίβια, που χάνονται χωρίς όνομα και χωρίς καταγραφή.
Αυτή είναι η αληθινή ανασφάλεια... η ανασφάλεια του ανθρώπου που δεν ξέρει αν θα ζήσει μέχρι το επόμενο κύμα.
Και όσα λέγονται περί “απειλής”; Η ακροδεξιά λογική δεν είναι δυνατόν να γίνεται πολιτική πράξη. Είναι αδιανόητο ο πρόσφυγας να βαπτίζεται “εχθρός”, σε μία απάνθρωπη επίδειξη αδιαφορίας για την ανθρώπινη ζωή, αλλά και παραβίαση βασικών αρχών του διεθνούς δικαίου.
Η ποινικοποίηση της μετανάστευσης - θέλω να πιστεύω ότι - είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Γιατί ούτε η αυστηροποίηση των ποινών, ούτε οι φυλακίσεις έχουν αποδειχθεί ότι πτοούν τους διακινητές, αλλά ούτε μετριάζουν την αγωνιώδη προσπάθεια των ανθρώπων να ζήσουν! Οι μετακινήσεις των πληθυσμών για μια καλύτερη ζωή δε θα σταματήσουν. Όσο υπάρχει ανασφάλεια, οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να αναζητούν ασφάλεια, δουλειά και αξιοπρέπεια.
Δεν επιτρέπεται να παραδώσουμε την ιστορία της χώρας στην ακροδεξιά, διαγράφοντας το παρελθόν μας, τσουβαλιάζοντας τους Έλληνες ξεριζωμένους, αποπροσανατολίζοντας από το ουσιώδες: κάθε ναυάγιο είναι μια αποτυχία - πολιτική, ηθική, συλλογική.
Η Κρήτη απέναντι στο ανθρώπινο πρόσωπο της κρίσης
Η τοπική κοινωνία της Κρήτης, παρά τις δυσκολίες, έχει δείξει επανειλημμένα αντανακλαστικά αλληλεγγύης. Λιμενικοί, διασώστες, εθελοντές και απλοί πολίτες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, σώζοντας ανθρώπους που δε γνώριζαν μέχρι χθες.
Κι όμως, η ευθύνη δεν μπορεί να βαραίνει μόνο όσους βρίσκονται στο σημείο άφιξης. Χωρίς ευρωπαϊκή στήριξη, χωρίς υποδομές, χωρίς πολιτική πρόληψης, η Κρήτη κινδυνεύει να μετατραπεί σε σύμβολο εγκατάλειψης - όχι μόνο για τους μετανάστες, αλλά και για τους κατοίκους της.
Η Ελλάδα έχει ανάγκη τη χάραξη στρατηγικής ένταξης προσφύγων και μεταναστών, μιας πολιτικής που θα λάβει υπόψη της το δημογραφικό πρόβλημα, το σοβαρό έλλειμμα εργατικής ανθρωποδύναμης και παράλληλα θα δώσει ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη.
Όλα αυτά, διεκδικώντας φυσικά το παράλληλο χρέος μας: ίσα δικαιώματα για τους μετανάστες, στην καθημερινότητα και στην πράξη - χωρίς διακρίσεις, χωρίς διοικητικές καθυστερήσεις που κρατούν ανθρώπους αποκλεισμένους από την κοινωνία.
Η “βάρκα της ελπίδας” και η κοινή μας μοίρα
Σε αυτή τη βάρκα της ελπίδας, κανείς δεν ανεβαίνει από επιλογή. Ανεβαίνει από ανάγκη. Και όσο μακρινή κι αν φαίνεται αυτή η πραγματικότητα, η ιστορία δείχνει ότι κανείς μας δεν έχει υπογράψει συμβόλαιο... ασφάλειας.
Πόλεμοι, κλιματική κρίση, φτώχια, πολιτική αστάθεια, τίποτα δε γνωρίζει σύνορα. Αύριο, σε αυτή τη βάρκα μπορεί να βρεθεί ο «άλλος». Μεθαύριο, ίσως ο καθένας μας.
