Η αυξημένη βία και οι συχνοί ξυλοδαρμοί που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα δεν αποτελούν ένα μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά μία πολυπαραγοντική κοινωνική πραγματικότητα. Δεν πρόκειται μόνο για περιστατικά μεταξύ ανηλίκων, για επεισόδια οπαδικής βίας, για ενδοοικογενειακή κακοποίηση ή για βίαιες συμπεριφορές στον δρόμο. Αντίθετα, όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους και αντανακλούν βαθύτερες παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας, οι οποίες έχουν ενταθεί από οικονομικές, πολιτικές και πολιτισμικές συνθήκες.
Αφορμή για το άρθρο στέκονται όλα εκείνα τα περισταστικά βίας μεταξύ ενηλίκων αλλά και ανηλίκων, που δυστυχώς παρουσιάζουν έξαρση το τελευταίο διάστημα τόσο στην Κρήτη όσο και σε πολλά ακόμα μέρη της Ελλάδας, με αποκορύφωμα τον ξυλοδαρμό μέχρι θανάτου του 30χρονου σε νυχτερινό κέντρο στην Πάτρα, τα ξημερώματα της 4ης Ιανουαρίου, αλλά και η είδηση θανάτου ενός 17χρονου, ο οποίος βρέθηκε νεκρός ανήμερα των Θεοφανίων στις Σέρρες. Σύμφωνα με πληροφορίες, τον 17χρονο εντόπισε στο υπόγειο του σπιτιού τους η αδερφή του ώρες μετά και ενώ ήταν ήδη νεκρός μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός του. Ο 17χρονος έφερε σοβαρά σημάδια από ξυλοδαρμό και κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, με το άτομο που εξετάζεται ως ύποπτο, επίσης ανήλικος, να φέρεται να ανεβαίνει τον δικό του “Γολγοθά”, καθώς σύμφωνα με τις πληροφορίες είναι παιδί οικογένειας με πολύ σοβαρά προβλήματα.
Και το ερώτημα που γεννάται σε όλους μας είναι: ποιοι είναι οι λόγοι εκείνοι που προκαλούν τέτοια άγρια ένστικτα και σε τόσο μεγάλο βαθμό βιαιότητα, που οδηγούν όπως δυστυχώς φαίνεται αρκετούς στο να λύσουν τις διαφορές τους όχι με έναν πολιτισμένο διάλογο όπως θα έπρεπε, αλλά με το να πιαστούν στα χέρια και να “οργανώσουν” μαζί με άλλους τον ξυλοδαρμό κάποιου, αδιαφορώντας αν θα του στερήσουν τη ζωή ή αν θα του προκαλέσουν σοβαρό πρόβλημα υγείας; Τόσο πια έχει ξεπέσει η αξία της ανθρώπινης ζωής στις μέρες μας;
Σύμφωνα πάντως με έρευνες που έχουν γίνει από ειδικούς, πρώτος σημαντικός παράγοντας αυτής της απίστευτης βιαιότητας, που “ανθεί” ανησυχητικά γύρω μας, φαίνεται να είναι η μακροχρόνια οικονομική ανασφάλεια. Η κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, η ανεργία, οι χαμηλοί μισθοί και η κοινωνική ανισότητα έφεραν μια γενικευμένη απογοήτευση και θυμό. Όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι αγωνίζονται διαρκώς χωρίς να βλέπουν προοπτική, η πίεση αυτή μετατρέπεται εύκολα σε επιθετικότητα. Η καθημερινή ένταση εκτονώνεται συχνά σε μικροκαβγάδες, σε τσακωμούς στον δρόμο, ακόμη και σε ακραία βίαιες αντιδράσεις.
Την ίδια ώρα, η αποδόμηση της εμπιστοσύνης σε θεσμούς και η αίσθηση ότι «κανείς δε μας προστατεύει» συμβάλλουν στην κανονικοποίηση της βίας ως μέσο διεκδίκησης ή επιβολής.
Ένας δεύτερος κρίσιμος τομέας είναι ο ρόλος των Μέσων Ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων. Η συνεχής προβολή βίαιων περιστατικών, πολλές φορές με τρόπο υπερβολικό ή sensationalist, δημιουργεί μια κουλτούρα φόβου αλλά και εξοικείωσης. Όταν η βία προβάλλεται καθημερινά, παύει να σοκάρει. Παράλληλα, στα social media η ανωνυμία και η λεκτική τοξικότητα ανοίγουν τον δρόμο για πραγματικές συγκρούσεις. Δημιουργείται μίσος, όπου οι αντιπαραθέσεις δε βασίζονται στον διάλογο, αλλά στη στοχοποίηση. Η βία, έτσι σε μια μερίδα ανθρώπων που δε σκέφτεται πριν πράξει, μοιάζει πιο εύκολη, πιο “νόμιμη”...
Ιδιαίτερα ανησυχητική η βία μεταξύ νέων
Τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού, οι οργανωμένες συμπλοκές και η υιοθέτηση βίαιων προτύπων δείχνουν ότι κάτι λείπει από το σχολείο και την οικογένεια. Η έλλειψη ουσιαστικής παιδείας γύρω από τον σεβασμό, τη διαφορετικότητα, την επίλυση συγκρούσεων χωρίς φωνές, λογομαχία και βία δημιουργεί έδαφος για μίμηση παραβατικών συμπεριφορών. Επιπλέον, οι νέοι συχνά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον που τους μαθαίνει ότι «ισχύς είναι να επιβάλλεσαι». Όταν δεν υπάρχουν σταθερά θετικά πρότυπα και ουσιαστική υποστήριξη, η βία γίνεται τρόπος απόδειξης «δύναμης» και επιβολής κακώς μεν, αλλά έτσι συμβαίνει στην κοινωνία μας σήμερα, δυστυχώς.
Όταν η βία προβάλλεται καθημερινά, παύει να σοκάρει. Παράλληλα, στα social media η ανωνυμία και η λεκτική τοξικότητα ανοίγουν τον δρόμο για πραγματικές συγκρούσεις
Στη χώρα μας σαφώς σημαντικό ρόλο παίζει και η οπαδική βία. Το ποδόσφαιρο και ο αθλητισμός, αντί να λειτουργούν ως πεδίο υγιούς έκφρασης, έχουν συχνά μετατραπεί σε χώρο σύγκρουσης ταυτότητας και υπεροψίας. Οι οργανωμένοι σύνδεσμοι, η έλλειψη αποτελεσματικού ελέγχου, αλλά και η ανοχή που για χρόνια υπήρξε από την Πολιτεία και τις ίδιες τις ομάδες καλλιέργησαν μια κουλτούρα όπου η βία θεωρείται “φυσικό κομμάτι του πάθους για την ομάδα”.
Θέμα πολιτισμού και ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Δεν μπορούμε, επίσης, να αγνοήσουμε την ενδοοικογενειακή βία. Η πατριαρχική νοοτροπία, ο εφησυχασμός απέναντι σε βίαιες συμπεριφορές μέσα στο σπίτι και ο φόβος καταγγελίας οδηγούν σε καταστάσεις που, δυστυχώς, πολλές φορές αποκαλύπτονται μόνο όταν είναι ήδη αργά. Η βία εδώ δεν είναι απλώς κοινωνικό φαινόμενο, αλλά θέμα πολιτισμού και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ωστόσο, παρόλο που τα αίτια είναι σοβαρά και πολυσύνθετα, δεν πρέπει να καταλήγουμε σε μοιρολατρία. Υπάρχουν δρόμοι αντιμετώπισης. Η ενίσχυση της παιδείας σε επίπεδο αξιών, η ψυχολογική υποστήριξη σε σχολεία και κοινότητες, η αποφασιστική αλλά δίκαιη λειτουργία της Δικαιοσύνης και η ουσιαστική παρουσία κοινωνικών δομών μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά. Εξίσου σημαντικός είναι ο ρόλος της ενημέρωσης: λιγότερη δραματοποίηση, περισσότερη υπεύθυνη παρουσίαση, έμφαση όχι μόνο στα περιστατικά, αλλά και στις λύσεις.
Τέλος, χρειάζεται μια συλλογική αλλαγή νοοτροπίας. Και επειδή μπήκαμε στη νέα χρονιά, καλό θα ήταν, έχοντας υπόψη μας τα γεγονότα που “μαύρισαν” το 2025, αλλά και όσα συνέβησαν τα προηγούμενα χρόνια, επιτέλους μικροί και μεγάλοι να καταλάβουμε πως η βία δεν είναι “μαγκιά”, δεν είναι λύση. Είναι σύμπτωμα μιας κοινωνίας που πονάει, αλλά μπορεί να θεραπευτεί εάν αποφασίσει να κοιτάξει τον εαυτό της με ειλικρίνεια. Χρειάζεται διάλογος, αλληλεγγύη, εμπιστοσύνη στους θεσμούς και ενεργοί πολίτες που δε μένουν απλοί θεατές. Μόνο τότε η Ελλάδα θα μπορέσει να μετατρέψει την οργή σε δύναμη δημιουργίας και όχι σε καταστροφική βία, διότι είναι σίγουρο πως, αν αυτή η βία συνεχιστεί, θα μας καταστρέψει...
