Μιλάμε - και δικαίως - για δικαιοσύνη, ισότητα, αξιοπρέπεια, αδελφοσύνη κι άλλες αξίες ζωής, οι οποίες καταπατώνται απροκάλυπτα από τους ισχυρούς της γειτονιάς, της χώρας, του πλανήτη. Αλλά ξεχνάμε το πλέον ουσιώδες, την ελευθερία.
Αν αναλογιστούμε πόσο ελεύθεροι είμαστε, πόσο ελεύθερα λειτουργούμε στην καθημερινότητά μας, εντός ποιων πλαισίων, το αιτούμενο για ελευθερία αναδεικνύεται πρώτιστο. Τα πλαίσια που μας ορίζουν οι ισχυροί του κόσμου και αναγκαστικά επιβιώνουμε μέσα σε αυτά σήμερα, απέχουν παρασάγγας από τον πυρήνα της έννοιας ελευθερία.
Όσα κάποιοι προγενέστεροι, σοφά σκεπτόμενοι, όρισαν ώστε στοιχειωδώς να προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν αναιρεθεί στην πράξη προ πολλού, με αποκορύφωμα όσα ζει σήμερα η ανθρωπότητα, προεξάρχοντος ως πρωταγωνιστή του ακραίως εγωπαθούς προέδρου των ΗΠΑ.
Μια μικρή ιστορική αναδρομή δείχνει τη διαπιστωμένη ως αυτονόητη ανάγκη προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που καταπατούνται με πρωτοφανή κυνισμό σήμερα.
Η Μάγκνα Κάρτα (1215) αποτελεί προοίμιο των μεταγενέστερων διακηρύξεων και ήταν ο αγγλικός χάρτης δικαιωμάτων των υπηκόων του βασιλιά Ιωάννη του Ακτήμονα.
Η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη (1789) ψηφίστηκε κατά τη Γαλλική Επανάσταση με βάση τις ιδέες του Διαφωτισμού και κατοχύρωνε θεμελιώδη δικαιώματα, όπως της ελευθερίας, της ισότητας, της ανεξιθρησκείας.
Η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Πολίτη των ΗΠΑ Αμερικής (1791) κάνει τροποποιήσεις του συντάγματος, με περιορισμό των εξουσιών της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.
Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ (1948) θέτει ως πρωταρχικά σημεία την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την ειρήνη στον κόσμο, μετά τη λαίλαπα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που κόστισε τη ζωή σε 60 εκατομμύρια ανθρώπους.
Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (2009) κατοχυρώνει τα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναφέρεται σε αξιοπρέπεια, ελευθερίες, ισότητα, αλληλεγγύη και δικαιοσύνη.
Όταν τα δικαιώματα όχι μόνον των πολιτών, αλλά ολόκληρων λαών καταπατούνται βάναυσα, η έννοια της ελευθερίας απεμπολείται κατά πρωτοφανή τρόπο στη σύγχρονη ιστορία του ανθρώπου.
Όταν ο ηγέτης μιας υπερδύναμης δηλώνει ότι θα κυβερνήσει κατά βούληση μια άλλη χώρα (Βενεζουέλα), στην οποία επεμβαίνει στρατιωτικά, ότι μια άλλη χώρα του ανήκει (Γροιλανδία), ότι δε θα υπάρξει ειρήνη αν δεν την εγκρίνει ο ίδιος (Ουκρανία), και πολλά άλλα νεοφανή, τότε σε ποιου είδους ελευθερία μπορούν να προσβλέπουν οι λαοί;
Όσο για το διακαές εσαεί λεγόμενο ότι πρέπει να ελπίζουμε πάντα για έναν καλύτερο κόσμο, παραθέτω τη ρήση του Αλμπέρ Καμύ, την οποία και προσυπογράφω: «Από το κουτί της Πανδώρας, όπου κρύβονταν όλα τα δεινά του κόσμου, οι Έλληνες έβγαλαν την ελπίδα τελευταία, σαν να ’ταν το χειρότερο απ’ όλα. Δεν έχω γνωρίσει πιο συναρπαστικό σύμβολο. Γιατί η ελπίδα, αντίθετα απ’ ό,τι λέγεται, αντιστοιχεί στην παραίτηση. Και το να ζεις σημαίνει ακριβώς το να μην παραιτείσαι».
Τελούμε υπό παραίτηση σε ό,τι αφορά το δικαίωμα στην ελευθερία; Το ερώτημα, τραγικό στις διαστάσεις του, απαντάται εύγλωττα από τη στάση των Ευρωπαίων ηγετίσκων, από τη σιωπηρή συναίνεση των άλλων ισχυρών του πλανήτη (Ρωσίας και Κίνας) στα Τραμπικά ανομήματα, από τον επικυρίαρχο νόμο του ισχυρού, από τις γονυκλισίες στον βωμό του κέρδους και τέλος, από το βύθισμά μας στον καναπέ της αδιαφορίας.
Για τη μικρή πατρίδα μας, δυστυχώς, ισχύει η έκφραση της λαϊκής σοφίας με την παροιμία «Όταν μαλώνουν τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια»...
