Κάθε χρόνο δεκάδες πεζοί χάνουν τη ζωή τους σε τροχαία δυστυχήματα. Φέτος ειδικά, σύμφωνα με τα στοιχεία και μιας και η χρονιά κλείνει, είχαμε αρκετές παρασύρσεις πεζών, κάποιες από τις οποίες απέβησαν μοιραίες.
Παρά την πρόοδο στην οδική ασφάλεια, η κατηγορία των πεζών παραμένει από τις πιο ευάλωτες, με αριθμούς που σοκάρουν και φέρνουν στο επίκεντρο ερωτήματα για τις πραγματικές αιτίες, αλλά και τις ευθύνες της κοινωνίας και της Πολιτείας. Πρώτη στη λίστα με τις αιτίες που οδηγούν στην παράσυρση πεζού, η ελλιπής οδική παιδεία και επικίνδυνη οδηγική συμπεριφορά με την ταχύτητα, την απροσεξία και τη χρήση κινητού από τους οδηγούς να αποτελούν τους σημαντικότερους παράγοντες πρόκλησης θανατηφόρων παρασύρσεων.
Πολλοί οδηγοί δεν τηρούν τα όρια ταχύτητας εντός πόλεων, ούτε δίνουν προτεραιότητα σε διαβάσεις. Από την άλλη, και η έλλειψη κουλτούρας σεβασμού προς τον πεζό οδηγεί και αυτή με τη σειρά της σε τραγικές συνέπειες. Μη βγάζουμε όμως απέξω και τον παράγοντα “ανεπαρκείς υποδομές για πεζούς”. Σε πολλές πόλεις της Ελλάδας, οι διαβάσεις είναι ξεθωριασμένες ή κακοσχεδιασμένες. Τα πεζοδρόμια είναι στενά, κατεστραμμένα ή κατειλημμένα από οχήματα. Η φωτεινή σηματοδότηση δεν είναι σύγχρονη ή δε λειτουργεί καθόλου. Όλα αυτά αναγκάζουν τους πεζούς να κινούνται σε δρόμους ή να διασχίζουν οδοστρώματα χωρίς ασφάλεια. Η έλλειψη δε φωτισμού τη νύχτα εγκυμονεί νυχτερινούς κινδύνους, εξού και οι περισσότερες θανατηφόρες παρασύρσεις συμβαίνουν το βράδυ. Ο κακός φωτισμός, οι σκοτεινοί δρόμοι και τα σήματα που δε φαίνονται αυξάνουν ραγδαία τον κίνδυνο, ειδικά σε προάστια και επαρχιακές περιοχές.
Παραβίαση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας
Δε λείπουν βέβαια και οι φορές όπου η διάβαση πεζών συχνά αντιμετωπίζεται ως “προαιρετική”. Πολλοί οδηγοί δε σταματούν όταν κάποιος περιμένει να περάσει. Γκαζώνουν και όποιον πάρει ο χάρος ή στρίβουν χωρίς να ελέγξουν. Καλύπτουν διαβάσεις με τα οχήματά τους ή πολύ απλά από απροσεξία, βιασύνη ή μαγκιά απλά περνούν με κόκκινο και ιλιγγιώδεις ταχύτητες και δεν προλαβαίνουν να φρενάρουν όταν μπροστά τους πετάγεται ξαφνικά πεζός. Από την άλλη βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις πεζών που παραβιάζουν το πράσινο ή κινούνται απρόσεκτα, μολονότι οι ευθύνες δεν είναι ισόβαρες.
Για δεκαετίες πάντως στη χώρα μας επικρατεί μια νοοτροπία που δίνει προτεραιότητα στο αυτοκίνητο και όχι στον άνθρωπο. Σε αρκετά σημεία των μεγάλων πόλεων λείπουν διαδρομές ήπιας κυκλοφορίας, πεζόδρομοι, ζώνες 30 km/h, ή αν υπάρχουν όλα αυτά παραβιάζονται, με αποτέλεσμα οι πόλεις να μην είναι φιλόξενες για όσους κινούνται με τα πόδια. Ακόμη και όταν υπάρχουν σαφείς κανόνες, η μη εφαρμογή τους ακυρώνει την αποτελεσματικότητα. Η στάθμευση πάνω σε πεζοδρόμια, η υπερβολική ταχύτητα και η παραβίαση σηματοδότησης είναι καθημερινές παραβάσεις, που συχνά μένουν ατιμώρητες.
Πολλά τροχαία δυστυχήματα παρουσιάζονται ως «κακή στιγμή». Και όμως, δεν είναι μόνο η “κακιά στιγμή”. Η αφήγηση αυτή, αντί να αποδίδει τις πραγματικές αιτίες, δημιουργεί μια κουλτούρα μοιρολατρίας, που εμποδίζει την αλλαγή. Ο θάνατος ενός πεζού δεν είναι ατύχημα, είναι αποτέλεσμα επιλογών, παραλείψεων και ελλείψεων. Η οδική ασφάλεια δεν αφορά μόνο οδηγούς. Αφορά τις πόλεις που σχεδιάζουμε, τις συμπεριφορές που ανεχόμαστε και τις ζωές που θεωρούμε δεδομένες. Η μείωση των τροχαίων με θύματα πεζούς απαιτεί: αυστηρή αστυνόμευση, σύγχρονες υποδομές, παιδεία και σεβασμό, πολιτική βούληση και κοινωνική πίεση. Γιατί κανείς δεν πρέπει να χάνει τη ζωή του απλώς επειδή... περπατά.
Πώς μπορεί να αλλάξει η κατάσταση;
Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να μειώσει δραστικά τα δυστυχήματα με πεζούς, αρκεί να υιοθετήσει μέτρα που έχουν ήδη αποδώσει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
1. Ζώνες χαμηλής ταχύτητας (Zones 30)
Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, η θέσπιση περιοχών όπου η ταχύτητα δεν υπερβαίνει τα 30 km/h έχει μειώσει έως και 40% τα θανατηφόρα ατυχήματα. Η εφαρμογή τους: γύρω από σχολεία, σε γειτονιές κατοικίας, σε εμπορικά κέντρα, θα έκανε τις πόλεις πιο ασφαλείς και πιο ανθρώπινες.
2. Έξυπνες διαβάσεις και τεχνολογία
Τα “έξυπνα” συστήματα φωτισμού και ανίχνευσης κίνησης πεζών μπορούν να προειδοποιούν τους οδηγούς και να αυξάνουν την ορατότητα. Αντίστοιχα, φωτεινές διαβάσεις LED και ηχητικά σήματα για άτομα με αναπηρίες ενισχύουν σημαντικά την ασφάλεια.
3. Ανακατασκευή πεζοδρομίων
Ένα ευρύ πρόγραμμα ανακατασκευής πεζοδρομίων θα έλυνε ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα των ελληνικών πόλεων: τη δυσκολία μετακίνησης με τα πόδια. Χρειάζονται, λοιπόν, φαρδύτερα πεζοδρόμια, απρόσκοπτη επιφάνεια χωρίς λακκούβες, απομάκρυνση εμποδίων και παράνομων σταθμεύσεων.
4. Μηδενική ανοχή στις παραβάσεις
Η συστηματική αστυνόμευση με κάμερες, κινητές ομάδες και αυτόματα πρόστιμα αλλάζει σε βάθος χρόνου την οδηγική κουλτούρα. Όταν οι παραβάσεις έχουν συνέπειες, οι οδηγοί αλλάζουν συμπεριφορά.
5. Εκπαίδευση από το σχολείο
Η οδική παιδεία δεν πρέπει να περιορίζεται σε θεωρητικές αναφορές. Χρειάζονται πρακτικά μαθήματα κυκλοφοριακής αγωγής, βιωματικές δράσεις, ενημερωτικές καμπάνιες για γονείς και μαθητές.
6. Στήριξη της βιώσιμης κινητικότητας
Όσο περισσότεροι πολίτες περπατούν και χρησιμοποιούν ποδήλατο, τόσο περισσότερο ενισχύεται η κουλτούρα αλληλοσεβασμού. Η δημιουργία δικτύων ποδηλατοδρόμων, πεζοδρομήσεων και χώρων πρασίνου μειώνει την κυκλοφορία αυτοκινήτων και αυξάνει την ασφάλεια. Η οδική ασφάλεια δεν είναι υπόθεση μόνο της Πολιτείας. Απαιτεί την υπευθυνότητα των οδηγών, την προσοχή των πεζών, τον έλεγχο των Αρχών, την επιμονή των πολιτών να διεκδικούν καλύτερες υποδομές. Αρκεί λοιπόν να θυμόμαστε πως κάθε τροχαίο δυστύχημα με πεζό είναι μια ανθρώπινη τραγωδία που αφήνει πίσω της οικογένειες, φίλους και κοινότητες. Και κάθε φορά που λέμε “ήταν κακή στιγμή” αφήνουμε το επόμενο να συμβεί...
Ένα μήνυμα που δεν μπορούμε να αγνοούμε είναι ότι η ασφάλεια των πεζών δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δικαίωμα.
Οι πόλεις οφείλουν να προστατεύουν τους ανθρώπους που τις ζουν, όχι μόνο όσους οδηγούν. Όταν μια κοινωνία αρχίζει να σχεδιάζει με πρώτο κριτήριο τον άνθρωπο και όχι το όχημα, τότε μειώνονται τα δυστυχήματα, αυξάνεται η ποιότητα ζωής και η μετακίνηση γίνεται πραγματικά ανθρώπινη. Και σε αυτό το σημείο να προσθέσουμε και τα ζώα που πέφτουν θύματα της ασφάλτου, καθώς και αυτά ψυχές είναι και δυστυχώς ειδικά στην πόλη μας δεν είναι λίγα...
