Λίγο πριν πέσει το σκοτάδι και το Ηράκλειο αρχίσει να αδειάζει από τον παλμό της ημέρας, ένα άλλο ρολόι αρχίζει να χτυπά. Είναι το ρολόι του Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών του ΠΑΓΝΗ, εκεί όπου ο χρόνος δεν κυλά γραμμικά αλλά σπαστά, με διακοπές, με εκρήξεις έντασης, με αναμονή που διαρκεί αιώνες και παρεμβολές που κρατούν δευτερόλεπτα, αλλά καθορίζουν ζωές. Η νύχτα στα ΤΕΠ δε μοιάζει με καμία άλλη στιγμή μέσα στο 24ωρο ενός νοσοκομείου. Είναι μια μικρή, κλειστή κοινωνία, που λειτουργεί στο όριο, με ανθρώπους που έχουν μάθει να παλεύουν χωρίς να ξέρουν αν θα κερδίσουν, αλλά γνωρίζουν απόλυτα ότι δεν έχουν το δικαίωμα να χάσουν.
Στο ΠΑΓΝΗ, τη μεγαλύτερη υγειονομική μονάδα της Κρήτης και ένα από τα σημαντικότερα νοσοκομεία της χώρας, τα ΤΕΠ δεν κοιμούνται ποτέ. Η εφημερία ξεκινά πριν καν ολοκληρωθεί η προηγούμενη. Οι διάδρομοι γεμίζουν από μια μείξη ήχων: τροχήλατα φορεία, φωνές συγγενών, αναστεναγμούς, τον χαρακτηριστικό ήχο των σειρήνων που φτάνουν στην είσοδο και τις κοφτές οδηγίες των γιατρών, που παλεύουν να κάνουν τη δουλειά τους μέσα σε καταιγισμό πίεσης. Αλλά πάνω απ’ όλα, ακούγεται η σιωπή, η σιωπή της συγκέντρωσης, της αγωνίας, της ευθύνης. Οι γιατροί και οι νοσηλευτές των ΤΕΠ συχνά περιγράφουν τη νύχτα σαν ένα πείραμα αντοχής. Όχι όμως της δικής τους.
Μιλούν για την αντοχή του συστήματος, ενός ΕΣΥ που έχει “γονατίσει”, αλλά συνεχίζει να ανασαίνει χάρη σε αυτούς που το στηρίζουν. Κάθε βάρδια είναι μια μάχη με τον χρόνο, με τις ελλείψεις, με τον φόρτο, αλλά και ολοένα και συχνότερα με τη συμπεριφορά ορισμένων πολιτών που φτάνουν στα ΤΕΠ θεωρώντας ότι έχουν απέναντί τους υπαλλήλους και όχι ανθρώπους που προσπαθούν να σώσουν ζωές.
Για να αντιληφθεί κανείς την πραγματικότητα των ΤΕΠ του ΠΑΓΝΗ, πρέπει πρώτα να περάσει το κατώφλι. Να ζήσει έστω και για λίγες ώρες αυτό που για τους υγειονομικούς είναι καθημερινότητα. Η νύχτα ξεκινά συνήθως με έναν καταιγισμό περιστατικών: ένα παιδί με υψηλό πυρετό, μια ηλικιωμένη με κρίση δύσπνοιας, ένας άνδρας με θωρακικό άλγος, που μπορεί να είναι απλή δυσπεψία ή έμφραγμα έτοιμο να εκδηλωθεί. Ενδιάμεσα, σχεδόν πάντα, τροχαία.
Η ομάδα των Επειγόντων κινείται σαν καλοκουρδισμένο μηχάνημα. Ο ειδικευόμενος εξετάζει, οι νοσηλεύτριες προχωρούν στις πρώτες παρεμβάσεις, ο ειδικός αποφασίζει. Από τις 3 μέχρι τις 5 τα ξημερώματα, η πίεση κορυφώνεται. Είναι η ώρα που φτάνουν περιστατικά από τη νυχτερινή ζωή της πόλης, από την άσφαλτο, από ανθρώπους που βρίσκονται ξαφνικά σε κρίση και όμως, μέσα σε αυτό το χαοτικό περιβάλλον, ο επαγγελματισμός είναι απόλυτος. Δεν υπάρχει φωνή πανικού, δεν υπάρχει κίνηση χαμένη. Οι γιατροί και οι νοσηλευτές δεν έχουν την πολυτέλεια να λυγίσουν. Δεν έχουν την επιλογή να σταματήσουν. Η νύχτα στα ΤΕΠ δε συγχωρεί παύσεις, ένα λεπτό καθυστέρησης μπορεί να αλλάξει τη μοίρα ενός ανθρώπου.
Στη διάρκεια αυτής της νυχτερινής “μάχης”, οι υγειονομικοί αντιμετωπίζουν όχι μόνο την ασθένεια, αλλά και την ανθρώπινη συμπεριφορά. Οι περισσότεροι ασθενείς και συγγενείς δείχνουν κατανόηση, σεβασμό, φόβο, που μετατρέπεται σε ευγνωμοσύνη. Υπάρχουν όμως κι εκείνοι που φωνάζουν, απαιτούν, εξοργίζονται. Που νομίζουν ότι μπορούν να απαιτήσουν προτεραιότητα ή να υψώσουν φωνή σε ανθρώπους που βρίσκονται στη δέκατη ώρα αδιάλειπτης βάρδιας. Αυτά τα περιστατικά πονάνε τους υγειονομικούς περισσότερο από την κούραση. Γιατί όταν έχεις δώσει τα πάντα, το τελευταίο που χρειάζεσαι είναι να αμφισβητούν την πρόθεσή σου. Οι υγειονομικοί απαντούν με αξιοπρέπεια, με ψυχραιμία, με επαγγελματισμό. Γιατί ξέρουν ότι ακόμη κι εκείνος που φωνάζει, φοβάται. Και στα ΤΕΠ ο φόβος είναι ανθρώπινος.
Καθώς πλησιάζει το ξημέρωμα, η ένταση δε μειώνεται πάντα. Συχνά οι τελευταίες ώρες της εφημερίας είναι οι πιο απαιτητικές, η μεταφορά περιστατικών στις κλινικές, η αποσυμφόρηση του χώρου, ο προγραμματισμός εξετάσεων, οι ενημερώσεις συγγενών. Όλα αυτά σε ένα σύστημα που λειτουργεί χρόνια στα όρια. Στο ΠΑΓΝΗ, όπως σε πολλά νοσοκομεία της χώρας, λείπει προσωπικό, λείπουν υποδομές, λείπει χρόνος, κι όμως, η νύχτα τελειώνει και μαζί της αποκαλύπτεται η απόλυτη αλήθεια: αυτοί οι άνθρωποι κράτησαν το νοσοκομείο όρθιο για ακόμη ένα 24ωρο.
Εκεί, στις 6 το πρωί, οι πρώτοι εργαζόμενοι της πρωινής βάρδιας συναντούν τους εξαντλημένους συναδέλφους τους, που φεύγουν. Στο βλέμμα τους υπάρχει κάτι που δε λέγεται συχνά υπερηφάνεια. Κανείς δεν το διαφημίζει, κανείς δεν το περιγράφει μεγαλόφωνα, αλλά όλοι το νιώθουν. Η μεγαλύτερη ανταμοιβή είναι να δουν ανθρώπους που ήρθαν φοβισμένοι και φεύγουν ασφαλείς. Να δουν ένα παιδί που χθες έκλαιγε, σήμερα να χαμογελά. Να δουν έναν άνθρωπο που λίγες ώρες πριν κινδύνευε, τώρα να σταθεροποιείται.
Το ΕΣΥ δε θα έπρεπε να στηρίζεται αποκλειστικά στο φιλότιμο και την υπεραντοχή των εργαζομένων του. Χρειάζεται ενίσχυση, επενδύσεις, προσωπικό. Χρειάζεται πολιτικές αποφάσεις, που να βλέπουν πέρα από αριθμούς και να ακούν τις ανάγκες αυτών που κρατούν την πρώτη γραμμή. Χρειάζεται αυτοί οι άνθρωποι να πληρώνονται καλά. Δεν είμαι μηδενιστής, έχουν γίνει πράγματα, όμως για την Υγεία χρειάζονται ακόμα περισσότερα. Ευτυχώς που κάποιοι που είναι σε θέσεις αποφάσεων αναγνωρίζουν αυτή τη “μάχη” των υγειονομικών. Οι γιατροί, οι νοσηλευτές, οι διασώστες, οι διοικητικοί, όλοι όσοι κρατούν τα ΤΕΠ ζωντανά, αξίζουν κάτι περισσότερο από λόγια θαυμασμού. Αξίζουν πράξεις. Αξίζουν ένα σύστημα που να τους προστατεύει όπως εκείνοι προστατεύουν εμάς. Αξίζουν πολίτες που αναγνωρίζουν τον αγώνα τους. Αξίζουν σεβασμό και μάλιστα τον απόλυτο σεβασμό. Γιατί κάθε νύχτα στα ΤΕΠ του ΠΑΓΝΗ είναι ένας άθλος. Ένας άθλος αόρατος στους περισσότερους, αλλά καθοριστικός για όλους.
Κάθε φορά που περνάμε την πόρτα του νοσοκομείου, καλό είναι να θυμόμαστε ότι εκεί μέσα δεν εκτυλίσσονται απλώς ιατρικές πράξεις. Εκεί μέσα δίνεται μια μάχη που μας αφορά όλους. Αυτή η μάχη κερδίζεται γιατί κάποιοι άνθρωποι δε φοβήθηκαν ποτέ να σταθούν στην πρώτη γραμμή. Αυτοί οι άνθρωποι αξίζουν ένα τεράστιο μπράβο. Γιατί έτσι είναι μία νύχτα στα ΤΕΠ.
