Για πολλές δεκαετίες η Ελλάδα ακολουθούσε το δόγμα της πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής. Τι προέβλεπε; Ότι είμαστε αγκυροβολημένοι στη Δύση, με στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ για λόγους ασφαλείας, “αγκαλιά” με την Ε.Ε. και με ανοίγματα, όπου ήταν δυνατόν, προς τη Ρωσία ή την Κίνα. Η πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική στις μέρες μας, όμως, είναι μια πάρα πολύ δύσκολη υπόθεση, αν όχι ακατόρθωτη.
Τα διλήμματα που μπαίνουν από τις ΗΠΑ επί Τραμπ είναι αδυσώπητα και δε χωρούν πολλή διαπραγμάτευση - είσαι “από εδώ ή από εκεί”. Η Ευρώπη είναι κάτι μεταξύ think tank και μη κυβερνητικής οργάνωσης. Η γνώμη της δεν έχει ιδιαίτερη σημασία για κανέναν. Ζούμε σε μια εποχή σκληρών διλημμάτων και αποφάσεων.
Έχει κανείς την εντύπωση πως κεντρικό “μυαλό” και μαέστρος δεν υπάρχουν στη χάραξη και άσκηση πολιτικής και πως διάφοροι υπουργοί κάνουν το δικό τους παιχνίδι.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν κάποιος ή κάποιοι σκέπτονται ή και σχεδιάζουν α) τι συμφέρει και β) τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα σε αυτό το περιβάλλον.
Οι σχέσεις με τη Μόσχα είναι ένα καλό παράδειγμα. Έχουν φτάσει στα άκρα και το ερώτημα είναι αν, πέρα από τα ζητήματα αρχής που οδήγησαν σε αυτήν την επιλογή, αυτό έγινε για να εξασφαλισθούν κάποια ανταλλάγματα, γιατί η αλήθεια είναι ότι τέτοια ορατά ανταλλάγματα επί κυβέρνησης Μπάιντεν δεν υπήρξαν. Και το δεύτερο συναφές ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν η Ουάσινγκτον επιβάλει μια συμφωνία στο Κίεβο και η Μόσχα επιστρέψει στο τραπέζι ως ισότιμος συνομιλητής της Δύσης. Είναι πιθανό Ζελένσκι να μην υπάρχει, ούτε και “κακή” Μόσχα.
Πώς θα χειριστεί η Αθήνα αυτό το σενάριο και τι σημαίνει για την ελληνική ενεργειακή εξίσωση; Όσοι γνωρίζουν εις βάθος την αγορά ενέργειας θεωρούν ότι οι κάνουλες του ρωσικού φυσικού αερίου θα ανοίξουν και πάλι προς την Ευρώπη, ενδεχομένως με τις αμερικανικές “ευλογίες”.
Διλήμματα, όμως, θα τεθούν και σε ό,τι αφορά την πολιτική έναντι της Κίνας. Οι σχέσεις με την Ινδία έχουν τεράστια προοπτική, αλλά δυστυχώς δεν υπάρχει ένας αξιωματούχος-χειριστής και το ελληνικό κράτος από μόνο του δεν μπορεί να τις προχωρήσει αποτελεσματικά.
Γενικά δε θα είναι εύκολες οι αποφάσεις της κυβέρνησης στο άμεσο μέλλον. Η Αθήνα θέλει να σφυρηλατήσει τη σχέση της με την κυβέρνηση Τραμπ χωρίς να κόψει εντελώς γέφυρες με τους άλλους μεγάλους “παίκτες”. Έχει, ωστόσο, κανείς την εντύπωση πως κεντρικό “μυαλό” και μαέστρος δεν υπάρχουν στη χάραξη και άσκηση πολιτικής, και πως διάφοροι υπουργοί κάνουν το δικό τους παιχνίδι. Γεγονός που ενέχει έναν ακόμη κίνδυνο, να υποσχεθεί η Αθήνα στην Ουάσινγκτον πράγματα που απλώς δεν μπορούν να γίνουν πράξη. Χρειάζεται μεθοδικότητα και προσοχή, όχι βιασύνη, διότι στο σημερινό απρόβλεπτο περιβάλλον το χειρότερο που μπορεί να πάθει μια χώρα είναι να “τρώει ξύλο από παντού”...
* Πρώτη δημοσίευση “Καθημερινή”.
