Η Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα βιώνει τα τελευταία χρόνια μια πρωτοφανή απαξίωση, μια συστηματική προσπάθεια περιθωριοποίησης από το αθηνοκεντρικό κράτος, που επιμένει να αντιμετωπίζει τους Δήμους ως διοικητικά παραρτήματα και όχι ως ζωντανούς θεσμούς δημοκρατίας. Ό,τι χτίστηκε με κόπο, εμπιστοσύνη και πολιτική ωριμότητα μετά τη μεταπολίτευση, γκρεμίζεται μεθοδικά μέσα από πολιτικές συγκεντρωτισμού, αποκλεισμού και οικονομικής ασφυξίας κι αν κάπου η αντίδραση σε αυτήν την απαξίωση είναι πιο έντονη, αυτό είναι στην Κρήτη, όπου η Αυτοδιοίκηση δεν είναι απλώς θεσμός αλλά στάση ζωής, υπόθεση τιμής, συνέχεια της ίδιας της κοινωνικής συνοχής του νησιού.
Οι δήμαρχοι της Κρήτης βρίσκονται στα χαρακώματα. Όχι από ιδεοληψία, αλλά από ανάγκη. Γιατί κάθε μέρα καλούνται να κάνουν έργο χωρίς εργαλεία, να απαντούν σε κρίσεις χωρίς μέσα, να κρατούν όρθιους τους δήμους τους με “ψίχουλα” και την ίδια στιγμή, η Αθήνα επιδεικνύει έναν αφοπλιστικό κυνισμό, αποκλείοντας τους ΟΤΑ από βασικά χρηματοδοτικά εργαλεία, λες και η ανάπτυξη είναι προνόμιο για λίγους. Το Ταμείο Ανάκαμψης, τα νέα ΕΣΠΑ, οι χρηματοδοτήσεις των υπουργείων, όλα αυτά μοιάζουν σχεδιασμένα από ανθρώπους που δεν έχουν ιδέα τι σημαίνει να διοικείς έναν δήμο στο Ηράκλειο, στο Ρέθυμνο, στη Σητεία, στα Ανώγεια.
Το γραφείο του υπουργού βλέπει νούμερα, όχι ανθρώπους. Βλέπει δείκτες, όχι ανάγκες και το αποτέλεσμα είναι δήμοι που φυτοζωούν, έργα που “παγώνουν”, υποδομές που καταρρέουν. Η Αυτοδιοίκηση δε ζητά ελεημοσύνη, ζητά δικαιοσύνη. Ζητά τα αυτονόητα, δηλαδή μια σταθερή χρηματοδότηση, θεσμική εμπιστοσύνη, τη δυνατότητα να σχεδιάζει το μέλλον της, χωρίς να ζητά άδεια από την πρωτεύουσα.
Ακυρώνεται στην πράξη
Η Αθήνα, όμως, εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν ιδιοκτήτης του κράτους. Διατάσσει, εγκρίνει, κατευθύνει, απορρίπτει. Κρατά για τον εαυτό της τη δύναμη και στέλνει στην περιφέρεια τα “ψίχουλα”. Μια σχέση εξουσίας, που θυμίζει αποικιοκρατία, δηλαδή το κέντρο καθορίζει και η περιφέρεια εκτελεί. Έτσι, το ίδιο το νόημα της Αυτοδιοίκησης ακυρώνεται στην πράξη. Αντί να αποτελεί πυλώνα δημοκρατίας και ανάπτυξης, μετατρέπεται σε μηχανισμό διαχείρισης φτώχιας. Οι Δήμοι καλούνται να διαχειριστούν κοινωνικές κρίσεις, φυσικές καταστροφές, υποστελεχωμένα σχολεία, χωρίς πόρους και χωρίς προσωπικό, και όταν αποτύχουν γιατί κάποια στιγμή δε γίνεται αλλιώς, το ίδιο το κράτος τούς δείχνει με το δάχτυλο, κατηγορώντας τους για ανεπάρκεια. Η Κρήτη δεν ανήκει σε αυτό το αφήγημα της υποταγής.
Οι δήμαρχοι της Κρήτης έχουν αποδείξει ξανά και ξανά ότι διαθέτουν όραμα, σχέδιο και πάνω απ’ όλα θάρρος. Δε φοβούνται να συγκρουστούν με το υπουργείο, δε διστάζουν να πουν τα πράγματα με το όνομά τους. Γιατί εδώ η Αυτοδιοίκηση είναι ζωντανός οργανισμός. Είναι ο άνθρωπος που χτυπά το τηλέφωνο του δημάρχου για μια βλάβη στο δίκτυο ύδρευσης, είναι ο εθελοντής που καθαρίζει τον δρόμο, είναι η δημοτική υπάλληλος που κρατά όρθια μια κοινωνική δομή με τον μισό μισθό της. Αυτή είναι η αληθινή Ελλάδα και όχι οι επιτελικοί σχεδιασμοί των υπουργείων.
Όταν ένας μικρός δήμος της Κρήτης πρέπει να περάσει από δεκαπέντε εγκρίσεις για να αντικαταστήσει έναν αγωγό ύδρευσης, την ώρα που το υπουργείο μιλά για ψηφιακό μετασχηματισμό, απλά η ειρωνεία περισσεύει. Όταν οι ΚΑΠ παραμένουν στάσιμοι και οι Δήμοι καλούνται να συντηρήσουν σχολεία, δρόμους και κοινωνικές υπηρεσίες με τα ίδια χρήματα που είχαν πριν από 10 χρόνια, μιλάμε για συνειδητή εγκατάλειψη. Δυστυχώς, η χρηματοδότηση μοιράζεται με πολιτικά φίλτρα, όταν τα έργα εντάσσονται ανάλογα με το αν “αρέσει” ο δήμαρχος στο κέντρο, τότε η Δημοκρατία μετατρέπεται σε... θέατρο σκιών.
Η Κρήτη με τον δυναμισμό και την υπερηφάνεια της δε ζητά προνόμια. Ζητά ισοτιμία. Ζητά αυτό που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο, να μπορεί να καθορίζει το μέλλον της.
Ανάπτυξη = Αυτοδιοίκηση
Οι Δήμοι της δε χρειάζονται καθοδηγητές από την Αθήνα. Ξέρουν πολύ καλύτερα από οποιονδήποτε ποια είναι τα προβλήματα και ποιες είναι οι λύσεις. Η πραγματική ανάπτυξη δε σχεδιάζεται σε γραφεία της πρωτεύουσας, ξεκινά από τα χωριά, από τα Δημοτικά Συμβούλια, από τις τοπικές κοινωνίες, που παλεύουν να κρατήσουν νέους ανθρώπους στον τόπο τους. Η υποκρισία του “επιτελικού κράτους” έχει πλέον ξεπεράσει κάθε όριο. Το ίδιο κράτος που δε δίνει πόρους στους Δήμους, τους φορτώνει με νέες αρμοδιότητες. Το ίδιο κράτος που μιλά για αποκέντρωση, την ίδια στιγμή αποφασίζει κάθε λεπτομέρεια από το κέντρο. Το ίδιο κράτος που ζητά ευελιξία, εγκλωβίζει την Αυτοδιοίκηση σε ένα πλέγμα γραφειοκρατίας και καθυστερήσεων.
Το νησί, ωστόσο, δείχνει ότι υπάρχει άλλος δρόμος. Παρά τις αντιξοότητες, οι περισσότεροι από τους Δήμους του νησιού παράγουν έργο, στηρίζουν την κοινωνία, δίνουν λύσεις εκεί που το κράτος απουσιάζει. Επενδύουν στον πολιτισμό, στην καθαρή ενέργεια, στη διαχείριση των απορριμμάτων, στις κοινωνικές δομές και όλα αυτά με τα ελάχιστα. Φανταστείτε τι θα μπορούσαν να πετύχουν αν είχαν τα απαραίτητα μέσα. Αν το κράτος τούς έβλεπε ως εταίρους και όχι ως υπαλλήλους. Η Αυτοδιοίκηση απαιτεί σεβασμό. Όχι τιμητικές αναφορές σε ομιλίες, αλλά έμπρακτη στήριξη. Απαιτεί να σπάσει το πλέγμα της εξάρτησης, να αποκτήσει πραγματική οικονομικήαυτοτέλεια. Να μπορεί να διαχειρίζεται τους πόρους της, να σχεδιάζει στρατηγικά, να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των πολιτών της χωρίς να εξαρτάται από τις διαθέσεις των εκάστοτε υπουργών. Γιατί η Δημοκρατία χωρίς ισχυρή Αυτοδιοίκηση είναι κενό γράμμα.
Κάθε φορά που η Αθήνα επιλέγει να αγνοεί τους Δήμους, κάθε φορά που αποκλείει την περιφέρεια από τη χρηματοδότηση, το κάνει εις βάρος της ίδιας της χώρας. Γιατί οι Δήμοι είναι το κύτταρο της κοινωνίας, ο πρώτος θεσμός που βλέπει τον πολίτη, που ακούει, που λύνει, που παλεύει. Η ώρα της σιωπής τελείωσε. Η Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να είναι θεατής. Αν η Αθήνα δε θέλει να το καταλάβει, τότε η Κρήτη και όλη η ελληνική περιφέρεια πρέπει να παλέψει για το αυτονόητο, που σε αυτή τη χώρα δεν είναι δεδομένο. Γιατί χωρίς ισχυρούς Δήμους δεν υπάρχει ισχυρό κράτος και γιατί η πραγματική ανάπτυξη δεν έρχεται από πάνω προς τα κάτω, αλλά από τα κάτω προς τα πάνω, από τις γειτονιές, τα χωριά, τους ανθρώπους που νοιάζονται για τον τόπο τους. Η Αυτοδιοίκηση δε ζητά χάρη. Ζητά αυτό που δικαιούται, όπως είναι σεβασμός, εμπιστοσύνη και τα εργαλεία για να κάνει τη δουλειά της.
Όσο αυτά δε δίνονται, τόσο η φωνή της Κρήτης θα δυναμώνει. Γιατί εδώ η αξιοπρέπεια δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Εδώ η Αυτοδιοίκηση δε σκύβει το κεφάλι. Εδώ η Δημοκρατία έχει ρίζες και όσο χρειαστεί, θα μείνει στα χαρακώματα. Ας ελπίσουμε πως η Αυτοδιοίκηση δε θα υποταχθεί.
