Όμως αρκεί ένα συλλογικό τραύμα για μια μικρή κοινωνία, ώστε να δώσει στα παιδιά της μια άλλου είδους κληρονομιά;
Δεν είναι μόνο τα Βορίζια. Είναι κάθε μικρή περιοχή σε τούτο εδώ τον τόπο που λειτουργεί διαχρονικά ως εστία εγκληματικότητας. Οι εξαιρέσεις είναι λίγες, άγριες αλλά υπαρκτές στον χάρτη της Κρήτης.
Αμόλυντες ψυχές γαλουχούνται μέσα σε ένα σύστημα κακώς εννοούμενης “κουλτούρας”, ανομίας, με σχέσεις “ομερτά” που οικοδομούν την πεποίθηση περί ακαταδίωκτου, με συνένοχη την εξουσία. Έτσι οι στρεβλώσεις διαιωνίζονται από γενιά σε γενιά.
Με τις ευλογίες αυτού του συστήματος, εδραιώνεται στο παιδικό μυαλό η πεποίθηση πως το “δίκιο” δεν επιβάλλεται με τη δύναμη του νόμου, αλλά με καθαρόαιμη βία και καλάσνικοφ.
Πίσω από κάθε πυροβολισμό, πίσω από κάθε πράξη αυτοδικίας, κρύβονται ιστορίες παιδιών που μεγαλώνουν μέσα σε ένα πλαίσιο όπου η ανδρεία ταυτίζεται με την οπλοκατοχή. Βλέπουν τους πατεράδες τους να κουβαλούν όπλα, τα οποία θεωρούν προέκταση του εαυτού τους. Τους βλέπουν να πυροβολούν στον αέρα για χαρές και για λύπες. Μαθαίνουν, χωρίς κανείς να χρειαστεί να τους το πει ρητά, πως έτσι είναι η ζωή.
Μπορεί όμως ο άνθρωπος να ξεφύγει από τον δρόμο που του χάραξαν προτού καν μάθει να γράφει το όνομά του;
Οι πρώτες αξίες ενός παιδιού διαμορφώνονται στο σπίτι, μέσα από τις συμπεριφορές, τις αντιδράσεις και τους κανόνες που βλέπει και βιώνει. Κανένας γονέας, ωστόσο, δε μεγαλώνει το παιδί του σε κοινωνικό κενό. Οι αντιλήψεις, οι συνήθειες και τα πρότυπα που θεωρούνται “οικογενειακές αρχές”, στην πραγματικότητα είναι αντανάκλαση μιας ευρύτερης συλλογικής κουλτούρας.
Όταν μια κοινωνία ανέχεται ή ακόμη χειρότερα, θαυμάζει τη βία, την άτυπη επιβολή και τη λογική της αυτοδικίας, τότε αυτά τα χαρακτηριστικά μετουσιώνονται σε άγραφη κανονικότητα. Η ευθύνη των γονέων είναι δεδομένη, αλλά η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται βαθύτερα: Στις κοινωνικές αφηγήσεις που “χτίζουμε”, στις συμπεριφορές που επιβραβεύουμε και αφήνουμε ανεξέλεγκτα να κυριαρχούν.
Η αλλαγή δεν έρχεται από τις μάζες, γεννιέται μέσα από την ατομική ευθύνη. Από έναν άνθρωπο που θα πει «ως εδώ», από έναν ενήλικα που θα διαλέξει το παράδειγμα αντί για τη σιωπή, από κάποιον που θα αρνηθεί να βαδίσει στα ίδια ίχνη.
Η κοινωνία δεν είναι απλός θεατής, είναι αυτή που είτε σπάει είτε διαιωνίζει τους κύκλους και είμαστε συνυπεύθυνοι.
Δεν είναι μόνο τα Βορίζια. Υπάρχουν κι άλλα χωριά με τα ίδια τραύματα, τις ίδιες πληγές. Υπάρχουν παιδιά που κουβαλούν το βάρος μιας ιστορίας που δε διάλεξαν.
Ας μην τα καταδικάσουμε. Ας τους μάθουμε πως υπάρχει κι άλλος τρόπος να μεγαλώσουν, να διεκδικήσουν, να ζήσουν.
