Η απόφαση του Συμβουλίου Εφετών Λάρισας να κλείσει την ανάκριση χωρίς περαιτέρω διερεύνηση αφήνει ανοιχτές “πληγές” στη Δικαιοσύνη και στις οικογένειες των θυμάτων.
Αιτία θανάτου: “απανθράκωση”
Για πρώτη φορά στα παγκόσμια ιατροδικαστικά χρονικά, 27 άνθρωποι καταγράφονται με αιτία θανάτου την “απανθράκωση”. Όμως η “απανθράκωση” δεν είναι αιτία, είναι διαπίστωση κατάστασης ως μεταθανάτιο εύρημα. Η αιτία θανάτου (και όχι εξαφάνισης) αγνοούμενης ως διάλυση των οργάνων αυτής (χωρίς νεκροτομή σώματος) δεν είναι μόνο ιατρικό άτοπο.
Οι πραγματικές αιτίες θανάτου διεθνώς προσδιορίζονται: εισπνοή καπνού, δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα, τοξικά αέρια, θερμικά εγκαύματα. Το να γράφεται “απανθράκωση” στη θέση της αιτίας είναι ιατρικά αδόκιμο και ηθικά προσβλητικό.
Εξετάσεις που δεν έγιναν ποτέ
Παρά τα διεθνή πρωτόκολλα (INTERPOL DVI, ISO), στα θύματα δεν έγιναν οι απολύτως αναγκαίες τοξικολογικές, βιολογικές και ιστολογικές εξετάσεις.
Έγιναν μόνο στους μηχανοδηγούς, και μάλιστα περιορισμένα για αλκοόλ.
Ακόμη και εκεί βρέθηκε ένδειξη ανθρακοκυλαιμοσφαιρίνης (HbCO), χωρίς να διερευνηθεί περαιτέρω.
Σε απανθρακωμένους επιβάτες βρέθηκε αιθάλη στην τραχεία και τους βρόγχους, καθώς και πνευμονικό οίδημα - αποδείξεις ότι υπήρξε εισπνοή καυσίμου υλικού.
Κι όμως, ούτε αυτά στάθηκαν αρκετά για να επιβληθεί ο στοιχειώδης ιατροδικαστικός περαιτέρω έλεγχος.
Η λογική και δικονομική αντίφαση
Το Συμβούλιο αποφάσισε ότι «αφού δεν προέκυψε ύποπτο φορτίο, δε χρειάζονται τοξικολογικές κ.λπ. εξετάσεις». Μα, πώς μπορεί να αποκλειστεί ύποπτο φορτίο χωρίς να γίνουν πρώτα οι ίδιες οι εξετάσεις; Πρόκειται για φαύλο κύκλο που αποσιωπά την αλήθεια.
Μήπως η απόφαση παραβιάζει βασικές διατάξεις του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, που επιβάλλουν την πλήρη διερεύνηση των αποδεικτικών μέσων πριν από την παραπομπή σε δίκη;
Διαγραφές αποδεικτικών στοιχείων
Ακόμη πιο σοβαρό: H υπόθεση έκλεισε χωρίς να εξεταστούν οι διαπιστωμένες και αδιαμφισβήτητες παραβάσεις για τη διαγραφή αρχείων από τα συστήματα καταγραφής - παραβάσεις που, αν είχαν ελεγχθεί, θα μπορούσαν να ανατρέψουν το συνολικό συμπέρασμα της ανάκρισης.
Από την 1η Μαρτίου 2023 διαγράφονταν συστηματικά τα βίντεο της εμπορικής αμαξοστοιχίας.
Βίντεο εμφανίζονται ξαφνικά στους σκληρούς δίσκους και εξαφανίζονται, για να επανεμφανιστούν λίγες ημέρες πριν την έφοδο της ΕΛ.ΑΣ., σχεδόν δύο χρόνια μετά.
Βίντεο παραδίδονται ως προερχόμενα από τον εμπορικό σταθμό, ενώ αποδείχθηκε ότι ήταν από άλλο σημείο. Όταν ξαναζητήθηκαν, η απάντηση ήταν πως είχαν «αυτομάτως διαγραφεί». Στην πραγματικότητα αποδείχθηκε ότι τα διέγραψαν οι ίδιοι που είχαν υποχρέωση να τα διατηρούν.
Τα επικαλούμενα από το βούλευμα βίντεο προέρχονται από καταγραφικά που δεν περιλαμβάνονται στη δικογραφία γιατί δεν υπάρχουν.
Μέχρι δύο λεπτά πριν την κατάσχεση διεγράφησαν 1.800 περίπου αρχεία με τίτλο “ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ 28/2/2023”.
Μετά την κατάσχεση συνεχίστηκαν διαγραφές.
Κι όμως, η Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών, που είχε τα στοιχεία αυτά στα χέρια της, ουδέποτε τα κατήγγειλε ως όφειλε.
Κι όμως, η δικογραφία έκλεισε και το κατηγορητήριο συντάχθηκε χωρίς κανείς από τους “πρωταγωνιστές” να κληθεί να δώσει εξηγήσεις.
Η αντίφαση με τις τεχνικές εκθέσεις
Η απόφαση απορρίπτει τις τεχνικές εκθέσεις των ανεξάρτητων τεχνικών συμβούλων με το σκεπτικό ότι «δεν προσέφεραν διαφορετικά συμπεράσματα» σε σχέση με τις πραγματογνωμοσύνες του Δημοσίου, πλην του ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Αυτό όμως δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια.
Οι εκθέσεις της Ομάδας Κοκοτσάκη, Κωνσταντόπουλου, Chan, Χρυσού, Μιχόπουλου, Κάρναβου, αλλά και του πλέον αρμόδιου κατά νόμο και κρατικού ΕΟΔΑΣΑΑΜ, κατέδειξαν ύπαρξη πτητικών ουσιών μη δηλωμένων στα φορτία. Το πόρισμα του δημόσιου, και πλέον αρμόδιου κρατικού φορέα διερεύνησης δυστυχημάτων, αφού το αποδόμησαν, το αγνόησαν χωρίς να υπάρχει εξήγηση προς τούτο.
Όλοι οι παραπάνω:
- Υπολόγισαν τις ποσότητες υδρογονανθράκων που απαιτούνταν για το μέγεθος της φωτιάς.
- Κατέγραψαν θερμοκρασίες και διάρκεια καύσης (850-1.200°C για πάνω από 10-15 λεπτά) που δεν εξηγούνται από απλή ανάφλεξη συμβατικών υλικών βαγονιών.
- Ανέδειξαν την πιθανότητα ύπαρξης μη δηλωθέντος φορτίου ως κρίσιμο παράγοντα για το μέγεθος της καταστροφής.
Η άποψη των πραγματογνωμόνων του Δημοσίου ήταν μονοσήμαντη: H φωτιά ήταν «φυσική συνέπεια της σύγκρουσης».
Οι ανεξάρτητες εκθέσεις όμως, αλλά και αυτή του κρατικού αρμόδιου φορέα και του εκπροσώπου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού διερεύνησης ατυχημάτων σε αυτόν, απέδειξαν ότι αυτή η θέση είναι ανεπαρκής και επιστημονικά αστήρικτη.
Η εξίσωση “σύγκρουση = φωτιά τέτοιου μεγέθους” δεν έχει τεχνική βάση χωρίς την ύπαρξη πρόσθετου καύσιμου φορτίου.
Σε όλες τις μεγάλες διεθνείς τραγωδίες (σιδηροδρομικές, αεροπορικές), η διερεύνηση της αιτίας πυρκαγιάς και η ανίχνευση επικίνδυνου φορτίου αποτελεί υποχρεωτικό μέρος της έρευνας. Η παράλειψη αυτή στην υπόθεση των Τεμπών κατατάσσει την Ελλάδα σε θλιβερή εξαίρεση.
Η απουσία της κατηγορίας εμπρησμού
Η πιο εξόφθαλμη και επικίνδυνη νομική στρέβλωση είναι ότι η δικογραφία κλείνει και οδηγείται σε δίκη χωρίς να περιλαμβάνει καν την κατηγορία του εμπρησμού - ούτε εκ προθέσεως, ούτε από αμέλεια. Δηλαδή, ενώ δεκάδες άνθρωποι κάηκαν ζωντανοί, θεωρήθηκε ότι η φωτιά ήταν «φυσική συνέπεια της σύγκρουσης».
Αυτό δεν είναι απλώς νομικό παράδοξο, είναι θεσμική ακύρωση της αλήθειας.
Σε διεθνές επίπεδο, δεν υπάρχει γνωστό προηγούμενο μεγάλης φονικής πυρκαγιάς που να οδηγήθηκε σε δίκη χωρίς να συμπεριληφθεί το αδίκημα του εμπρησμού (arson, incendie criminel, Brandstiftung).
Η διεθνής υποχρέωση της Πολιτείας
Η Πολιτεία όφειλε, αν μη τι άλλο, να ενημερώσει τους διεθνείς οργανισμούς ασφαλείας των σιδηροδρόμων για τον κίνδυνο δημιουργίας πυρόσφαιρας σε περιπτώσεις συγκρούσεων τρένων που χρησιμοποιούν ως ψυκτικό μετασχηματιστών το έλαιο σιλικόνης, αφού επιμένει στην εκδοχή αυτή. Κι όμως, δεν το έπραξε.
Πρόκειται για παράλειψη με διεθνείς διαστάσεις, που εκθέτει τη χώρα σε ευθύνες για μη συμμόρφωση με κανόνες ασφαλείας.
Ηθικό και νομικό άδικο
Έτσι, η δικογραφία έκλεισε με ελλιπείς ιατροδικαστικές έρευνες, με αποδεικτικά μέσα αλλοιωμένα και με ανεξάρτητες τεχνικές εκθέσεις παραγνωρισμένες.
Η Πολιτεία δεν έκανε το ελάχιστο: Να πει στις οικογένειες πώς και από τι πέθαναν οι άνθρωποί τους.
Αντί για αιτίες, τους έδωσε μια λέξη: “απανθράκωση”.
Αντί για διαφάνεια, τους έδωσε σιωπή πάνω στις διαγραφές.
Τι ζητούν οι οικογένειες;
Να γίνουν οι εξετάσεις και οι έρευνες που ποτέ δεν έγιναν.
Να διερευνηθούν οι διαγραφές και οι ευθύνες για την αποσιώπησή τους.
Να αναγνωριστεί ότι οι ανεξάρτητες τεχνικές εκθέσεις όχι μόνο δεν επιβεβαιώνουν, αλλά αντιφάσκουν με την εκδοχή του Δημοσίου.
Να αποκατασταθεί το δίκαιο, γιατί η αλήθεια δεν μπορεί να καεί μαζί με τα θύματα.
Το ηθικό όριο
Αυτό δεν είναι απλώς λάθος. Είναι προσβολή απέναντι στους νεκρούς, στις οικογένειες και σε μια κοινωνία που βγήκε στους δρόμους φωνάζοντας το σύνθημα:
«Δεν ήταν ατύχημα - ήταν έγκλημα!».
Κάθε σιωπή της Πολιτείας είναι μια δεύτερη τραγωδία. Κάθε άρνηση ουσιαστικής έρευνας είναι μια νέα ευκαιρία ατιμωρησίας. Κάθε υποψία μη ορθής έρευνας είναι η ενίσχυση της άποψης των πολιτών, πως η ζωή τους μετρά λιγότερο από την εικόνα της εξουσίας.
Τι είναι τα Τέμπη;
Τα Τέμπη δεν είναι μια δικογραφία. Είναι μια πληγή που δεν κλείνει χωρίς την αίσθηση απονομής του δικαίου.
Είναι το πρόσωπο των παιδιών που χάθηκαν, γραμμένο στις πλατείες και στους τοίχους με το αίτημα: «Δικαιοσύνη».
Τα Τέμπη συμβολίζουν τη στιγμή που η κοινωνία λέει «ως εδώ». Συμβολίζουν την αλήθεια που καίει κάτω από τις στάχτες του θανάτου. Συμβολίζουν την απαίτηση μιας χώρας να μη ζει άλλο με τον φόβο ότι αύριο θα είναι η σειρά κάποιου άλλου.
Και η Πολιτεία; Με την επίμονη αδιαφορία και αναλγησία της, αντί οι υπεύθυνοι ηθικοί κυρίως, να ανοίξουν μόνοι τους την είσοδο των σωφρονιστικών καταστημάτων, αφού αυτοί είναι ουσιαστικά οι υπαίτιοι, επιμένουν να συμβολίζουν την αλαζονεία της εξουσίας απέναντι στον λαό της.
Συμβολίζουν την επιλογή της συσκότισης, της σύγχυσης, της δαιμονοποίησης συγγενών και συμβούλων τους, αντί της αλήθειας, στοχεύοντας στη λήθη αντί της μνήμης.
Υπάρχει δε διάχυτη η εντύπωση ότι η ζωή των πολιτών μετρά λιγότερο από την εικόνα της εξουσίας και των προσώπων που την εκπροσωπούν...
* Ο Βασίλης Κοκοτσάκης είναι τεχνικός σύμβουλος συγγενών θυμάτων των Τεμπών, ειδικός δικαστικός πραγματογνώμονας σε θέματα πυρκαγιάς-εμπρησμών.
