Στην Αλάσκα, οι μεγάλοι παίκτες της διεθνούς σκηνής έστησαν ακόμη ένα θεατρικό παιχνίδι, όπου οι ζωές των Ουκρανών χρησιμοποιούνται σαν πιόνια σ’ ένα τραπέζι συμφερόντων. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιδεικνύει την “ισχύ” του και υπόσχεται ειρήνη με αόριστες εγγυήσεις, ο Πούτιν μιλά για “βάσεις επίλυσης” χωρίς να υποχωρεί ούτε σπιθαμή, και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι παρακολουθεί από το περιθώριο, καλούμενος να υπερασπιστεί τη χώρα του απέναντι σε συμφωνίες που δεν συζητήθηκαν ποτέ στο Κίεβο. Το κόκκινο χαλί δεν σώζει ζωές, και το θέατρο της Αλάσκας αφήνει πίσω του μόνο την αίσθηση προδοσίας και αβεβαιότητας.
«Βλέπουμε πως η Ρωσία απορρίπτει επανειλημμένα τις εκκλήσεις για κατάπαυση του πυρός και δεν έχει αποφασίσει πότε θα σταματήσει τις δολοφονίες. Αυτό περιπλέκει την κατάσταση», τόνισε ο Ζελένσκι. Η φράση ακούγεται σχεδόν αυτονόητη, κι όμως πρέπει να επαναλαμβάνεται. Η Μόσχα δεν δείχνει την παραμικρή διάθεση να σταματήσει το μακελειό. Για τον Πούτιν, κάθε μέρα πολέμου είναι και μια μέρα διαπραγματευτικού κέρδους, μια μέρα που μπορεί να παίζει τον “ισχυρό άνδρα” με θύματα αμάχους.
Κι ενώ συμβαίνουν αυτά, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται ως ο “σωτήρας” που θα λύσει τον πόλεμο με μια και μόνη υπογραφή. Ο ίδιος ομολόγησε ότι δεν ενδιαφέρεται για κατάπαυση του πυρός, θέλει να πάει κατευθείαν σε μια μόνιμη “ειρηνευτική συμφωνία”. Ειρήνη με όρους ποιου όμως; Του Πούτιν; Γιατί μέχρι στιγμής, οι μόνες “παραχωρήσεις” που οραματίζεται ο Ρώσος πρόεδρος είναι εκείνες που θα μονιμοποιήσουν τα κέρδη του στο πεδίο.
«Η καλύτερη λύση»
Από το Truth Social, ο Τραμπ έσπευσε να μας πει ότι αυτή είναι «η καλύτερη λύση». Εύκολο να μοιράζεις συμβουλές τύπου “Make a deal” από την ασφάλεια της Ουάσιγκτον, όταν δεν πέφτουν ρωσικοί πύραυλοι πάνω από το κεφάλι σου. Αλλά η Ουκρανία δεν είναι η προσωπική σκακιέρα κανενός μεγιστάνα της πολιτικής. Δεν είναι «deal» για real estate. Είναι χώρα, είναι λαός, είναι αίμα.
Ο Ζελένσκι, τουλάχιστον, βάζει το δάχτυλο στον τύπο των ήλων. Μιλά για πραγματική, διαρκή ειρήνη, θέτει ως όρους τις εγγυήσεις ασφάλειας και την επιστροφή των παιδιών που απήχθησαν από τα κατεχόμενα εδάφη. Αν μη τι άλλο, υπενθυμίζει ότι η ουκρανική ηγεσία δεν είναι διατεθειμένη να μετατραπεί σε κομπάρσο στο θέατρο που στήνουν Ουάσιγκτον και Μόσχα.
Γιατί, κακά τα ψέματα: ο Πούτιν θέλει να βγει νικητής και ο Τραμπ θέλει να βγει θριαμβευτής. Ο πρώτος με νέα εδάφη, ο δεύτερος με φωτογραφίες και χειροκροτήματα και τον τίτλο του ειρηνοποιού. Ανάμεσά τους, όμως, βρίσκεται μια χώρα που ματώνει. Και αν αυτός είναι ο δρόμος προς την “ειρήνη” που ονειρεύονται οι δύο ηγέτες, τότε δεν πρόκειται για ειρήνη, είναι απλώς μια συμφωνία συγκάλυψης ενός εγκλήματος.
Ο Τραμπ είχε δηλώσει πριν από τη σύνοδο της Παρασκευής ότι ήθελε μια “γρήγορη” κατάπαυση του πυρός, απειλώντας μάλιστα τη Ρωσία με οικονομικές κυρώσεις αν δεν υπήρχε συμφωνία, έχοντας στείλει μάλιστα και πυρηνικά υποβρύχια. Φυσικά, η απειλή του ακούστηκε περισσότερο σαν πυροτέχνημα επικοινωνίας παρά ως πραγματική στρατηγική πίεση.
Κατάπαυση του πυρός
Η βασική απαίτηση της Ουκρανίας ήταν, και παραμένει, μια άμεση κατάπαυση του πυρός, πριν καν αρχίσουν οι συνομιλίες για μια πιο μακροπρόθεσμη διευθέτηση. Και ο ίδιος ο Τραμπ έλεγε σε Ευρωπαίους ηγέτες ότι στόχος του στη σύνοδο ήταν να εξασφαλίσει μια τέτοια συμφωνία. Στόχος ή πρόφαση; Γιατί, όπως φάνηκε, η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο περίπλοκη.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Πούτιν παρουσίασε στον Τραμπ μια “πρόταση ειρήνης” που προέβλεπε την αποχώρηση της Ουκρανίας από την περιφέρεια του Ντονέτσκ στο Ντονμπάς, με αντάλλαγμα το πάγωμα των μετώπων στη Ζαπορίζια και στη Χερσώνα. Με απλά λόγια: «δώστε μας γη για να σταματήσουμε προσωρινά να σας σκοτώνουμε». Ένα παζάρι ωμής ισχύος, καμουφλαρισμένο ως διπλωματική λύση.
Η Ρωσία εξακολουθεί να ισχυρίζεται ότι το Ντονμπάς είναι «ρωσικό έδαφος». Ελέγχει σχεδόν όλη την περιφέρεια Λουγκάνσκ και περίπου το 70% του Ντονέτσκ. Και βέβαια, μην ξεχνάμε, το Κρεμλίνο είχε ήδη προχωρήσει στην παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, οκτώ χρόνια πριν εξαπολύσει τη σημερινή του ολοκληρωτική εισβολή. Η Μόσχα δεν διεκδικεί απλώς εδάφη, χτίζει βήμα-βήμα μια νέα “κανονικότητα” κατοχής.
Το ερώτημα είναι απλό. Θα αφήσει η Δύση τον Πούτιν να ορίζει τους όρους του παιχνιδιού και τον Τραμπ να παριστάνει τον μεσολαβητή; Ή θα θυμηθούμε ότι η Ουκρανία δεν είναι πιόνι, αλλά ένα κυρίαρχο κράτος που αιμορραγεί καθημερινά;
Ο Τραμπ, που δεν δίστασε στο παρελθόν να δηλώσει ότι κάθε ειρηνευτική συμφωνία θα περιλάμβανε «κάποια ανταλλαγή εδαφών», λέγεται ότι μετέφερε την ίδια πρόταση στον Ζελένσκι κατά την τηλεφωνική τους επικοινωνία μετά τη σύνοδο. Με άλλα λόγια, ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να πιέζει τον Ουκρανό ηγέτη να μπει σε ένα παζάρι όπου ο μόνος πραγματικός κερδισμένος θα ήταν το Κρεμλίνο.
Και όμως, μόλις λίγες ημέρες πριν, ο Ζελένσκι είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να παραδώσει τον έλεγχο του Ντονμπάς, δηλαδή των περιφερειών Λουγκάνσκ και Ντονέτσκ. Δεν είναι μόνο θέμα τιμής ή εθνικής υπερηφάνειας, είναι στρατηγικό ζήτημα. Όπως είπε, η παράδοση αυτών των εδαφών θα αποτελούσε απλώς εφαλτήριο για νέες ρωσικές επιθέσεις. Μόνο κάποιος που βλέπει την Ουκρανία ως πιόνι σε μια γεωπολιτική σκακιέρα θα αγνοούσε αυτόν τον κίνδυνο.
Οι ανησυχίες των Ευρωπαίων
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ήδη ανησυχούν πως ο Τραμπ θα προσπαθήσει να εκβιάσει τον Ζελένσκι ώστε να αποδεχθεί όρους που πιθανόν συζητήθηκαν κεκλεισμένων των θυρών την Παρασκευή. Και έχουν κάθε λόγο να ανησυχούν. Ο πρώην επιχειρηματίας των deals φαίνεται πως μεταφέρει την ίδια λογική στο πεδίο της παγκόσμιας ασφάλειας, μια λογική “πάρε–δώσε” που μπορεί να φέρνει κέρδη σε real estate, αλλά όχι όταν μιλάμε για την ανεξαρτησία ενός έθνους.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι ο Τραμπ διαβεβαίωσε τους Ευρωπαίους πως ο Πούτιν θα προχωρούσε σε “κάποιες παραχωρήσεις”. Μόνο που δεν μπήκε στον κόπο να εξηγήσει ποιες ακριβώς. Εδώ λοιπόν γεννιέται το ερώτημα. Πρόκειται για ουσιαστικές κινήσεις ή για “ψίχουλα” ώστε να σερβιριστεί μια ψεύτικη ειρήνη;
Κι όταν, σε συνέντευξη, ρωτήθηκε τι συμβουλή θα έδινε στον Ζελένσκι μετά τη σύνοδο ΗΠΑ–Ρωσίας στην Αλάσκα, η απάντηση του Τραμπ ήταν κυνικά απλή. «Κάνε μια συμφωνία». Και σαν να μην έφτανε αυτό, πρόσθεσε. «Η Ρωσία είναι μια πολύ μεγάλη δύναμη κι εκείνοι δεν είναι». Ξεκάθαρη δήλωση υποταγής στη λογική του ισχυρού, που μεταφράζεται περίπου ως. «Αποδεχθείτε την ήττα σας, για να τελειώνουμε».
Με τέτοιες “συμβουλές”, ο Τραμπ αποδεικνύει ότι δεν βλέπει τον Ζελένσκι ως σύμμαχο, αλλά ως υποτελή που πρέπει να ξέρει τη θέση του απέναντι στη “μεγάλη δύναμη”. Μόνο που αυτή η νοοτροπία δεν φέρνει ειρήνη, φέρνει μονιμοποίηση της βίας και αναπαραγωγή της αδικίας.
Ο Τραμπ είχε απειλήσει στο παρελθόν με “πολύ σοβαρές συνέπειες” αν ο Πούτιν δεν συμφωνούσε να τερματίσει τον πόλεμο, φτάνοντας μάλιστα τον περασμένο μήνα στο σημείο να θέσει προθεσμία στη Μόσχα. Είτε κατάπαυση του πυρός, είτε σκληρές νέες κυρώσεις, ακόμη και δασμούς στους συμμάχους της. Κι όμως, μετά τη συνάντηση της Παρασκευής, οι δύο ηγέτες έφυγαν χωρίς καμία συμφωνία. Αρκέστηκαν να επαναλαμβάνουν, με το γνωστό τους ύφος, ότι «σημειώθηκε πρόοδος».
Η “πολύ χρήσιμη” σύνοδος
Το Σάββατο, ο Πούτιν χαρακτήρισε τη σύνοδο “πολύ χρήσιμη” και έσπευσε να πει ότι του δόθηκε η ευκαιρία να “εκθέσει τη θέση της Ρωσίας” στον Τραμπ. Στην πραγματικότητα, ο Ρώσος πρόεδρος αξιοποίησε το βήμα για να ξαναγράψει την ιστορία του πολέμου. «Είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε για τη γένεση, για τις αιτίες αυτής της κρίσης», είπε, προσθέτοντας ότι «η εξάλειψη αυτών των ριζικών αιτιών» θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση της διευθέτησης. Με άλλα λόγια, το γνωστό αφήγημα της Μόσχας. Ότι η Ουκρανία φταίει για την ίδια της την καταστροφή.
Ανώτερος Ρώσος διπλωμάτης, μιλώντας χαρακτήρισε τη σύνοδο «ένα πολύ σημαντικό δομικό βήμα» για τις μελλοντικές προσπάθειες τερματισμού του πολέμου. Ο αναπληρωτής μόνιμος εκπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, Ντμίτρι Πολιάνσκι, είπε ότι «όλοι όσοι θέλουν την ειρήνη πρέπει να είναι ικανοποιημένοι από το αποτέλεσμα». Φυσικά, απέφυγε να απαντήσει στο ερώτημα αν ο Πούτιν είναι διατεθειμένος να συναντήσει τον Ζελένσκι. Αλλά γιατί να το κάνει; Στο δικό του σενάριο, οι αποφάσεις παίρνονται ερήμην της Ουκρανίας.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, από την πλευρά τους, αντέδρασαν με προσεκτική σιωπή. Προσπαθούν να μην επικρίνουν ανοιχτά τη νέα “γραμμή” του Τραμπ, παρότι εδώ και μήνες στήριζαν την ιδέα της κατάπαυσης του πυρός. Η αμηχανία τους δείχνει τον φόβο ότι μπορεί να βρεθούν μπροστά σε τετελεσμένα, με την Ουάσιγκτον να κλείνει συμφωνίες απευθείας με τη Μόσχα.
Εγγυήσεις ασφαλείας
Κι όμως, μέσα στο θολό τοπίο υπήρξε μια δήλωση που ξεχώρισε. Ο Τραμπ είπε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να προσφέρουν εγγυήσεις ασφαλείας στην Ουκρανία, ένα πάγιο αίτημα του Ζελένσκι και της λεγόμενης “συμμαχίας των προθύμων”, δηλαδή του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Γερμανίας, που έχουν δεσμευτεί να προστατεύσουν την ειρήνη στην Ουκρανία μόλις αυτή επιτευχθεί. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς χαρακτήρισε αυτή την εξέλιξη “σημαντική πρόοδο”.
Η “συμμαχία των προθύμων” συνεδρίασε χθες Κυριακή μέσω τηλεδιάσκεψης, λίγες μόλις ώρες πριν ο Ζελένσκι βρεθεί στον Λευκό Οίκο.
Για τον Ουκρανό πρόεδρο, αυτή η συνάντηση - στην οποία θα λάβουν μέρος και Ευρωπαίοι ηγέτες - ίσως αποδειχθεί η πιο δύσκολη δοκιμασία. Πώς θα αποσπάσει δεσμεύσεις που δεν θα μετατραπούν αύριο σε άδειες υποσχέσεις ή, ακόμα χειρότερα, σε συμβιβασμούς πίσω από την πλάτη του;
Το ερώτημα είναι απλό. Θα αφήσει η Δύση τον Πούτιν να ορίζει τους όρους του παιχνιδιού και τον Τραμπ να παριστάνει τον μεσολαβητή; Ή θα θυμηθούμε ότι η Ουκρανία δεν είναι πιόνι, αλλά ένα κυρίαρχο κράτος που αιμορραγεί καθημερινά;
Από τα όσα συντελέστηκαν στην Αλάσκα διαφαίνεται μια στρατηγική βάθους εκ μέρους του Τραμπ. Θα προσπαθήσει με μεγάλες εμπορικές συμφωνίες και συνεργασία στο διάστημα να αποσπάσει τη Ρωσία από την σκιά της Κίνας, και σ αυτό το μεγαλεπήβολο εγχείρημά του η Ιφιγένεια θα είναι η Ουκρανία.
Γίνεται έτσι σαφές ότι η “δικαίωση” του Πούτιν γκρεμίζει το οικοδόμημα του διεθνούς δικαίου όπως καθορίστηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και επιβάλλεται πλέον το δίκαιο του ισχυρού. Μια νέα εποχή αρχίζει για ολόκληρο τον πλανήτη.
