Η επιστροφή του πυρηνικού τρόμου στην παγκόσμια ατζέντα φαίνεται να μην αποτελεί πλέον απλή ιστορική ανάμνηση του Ψυχρού Πολέμου. Η Βρετανία, σε μια κίνηση που θυμίζει την εποχή των καταφυγίων και των πολιτικών ασκήσεων έκτακτης ανάγκης, ενεργοποιεί και εκσυγχρονίζει ένα ευρύ σχέδιο ετοιμότητας, το οποίο φέρει την ονομασία «Prepare». Το πρόγραμμα, το οποίο βρίσκεται υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εσωτερικών και της Εθνικής Υπηρεσίας Ασφάλειας (Home Office & Cabinet Office), αποσκοπεί στην ενίσχυση της πολιτικής προστασίας και την προετοιμασία του πληθυσμού για το ενδεχόμενο μιας πυρηνικής επίθεσης, με κυριότερη πιθανή πηγή απειλής τη Ρωσία.
Ιστορικό και κίνητρα
Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022 και μετά τις συχνές δηλώσεις του Κρεμλίνου περί “στρατηγικής αποτροπής”, η Δύση έχει εκφράσει ανησυχία για τη ρητορική χρήσης πυρηνικών όπλων. Ο πρόεδρος Πούτιν και ανώτεροι Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένως αφήσει να εννοηθεί πως η Μόσχα διατηρεί την πιθανότητα “απάντησης με πυρηνικά” σε περίπτωση “υπαρξιακής απειλής”.
Σε αυτό το πλαίσιο, το πρόγραμμα “Prepare” δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική ή ακαδημαϊκή πρωτοβουλία. Αντιθέτως, πρόκειται για πρακτικό σχέδιο κρίσης, που περιλαμβάνει εκστρατείες ενημέρωσης του κοινού, συνεργασία με το NHS (Εθνικό Σύστημα Υγείας), πρωτόκολλα επικοινωνίας, διανομή οδηγιών για καταφύγια, καθώς και ειδικές ασκήσεις σε σχολεία, δημόσιες υπηρεσίες και στρατιωτικές μονάδες.
Τι προβλέπει το πρόγραμμα “Prepare”;
Το πρόγραμμα “Prepare” είναι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που έχει σχεδιαστεί από το Βρετανικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (National Security Council) και περιλαμβάνει τέσσερις βασικούς άξονες:
Ενημέρωση και Επικοινωνία με τον πληθυσμό
Οι βρετανικές αρχές έχουν αναπτύξει ένα ψηφιακό σύστημα ειδοποιήσεων, το οποίο μπορεί να στείλει άμεσα μηνύματα σε όλα τα κινητά τηλέφωνα σε περίπτωση απειλής. Παράλληλα, έχει εκδοθεί ενημερωτικό υλικό με τίτλο “Stay Safe, Stay Informed”, (μείνε ασφαλής, μείνε ενημερωμένος) το οποίο καθοδηγεί τους πολίτες για το τι πρέπει να κάνουν σε περίπτωση επίθεσης π.χ. να καταφύγουν σε εσωτερικούς χώρους, να σφραγίσουν παράθυρα και να αποφύγουν την κατανάλωση νερού ή τροφής που πιθανόν έχει εκτεθεί στη ραδιενέργεια.
Εκπαίδευση και Πολιτική Προστασία
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει πρακτική εκπαίδευση δημόσιων υπαλλήλων, αστυνομικών, υγειονομικών και εθελοντών, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν σε σενάρια μαζικών θυμάτων ή καταρρεύσεων δικτύων. Οι ασκήσεις κρίσης διεξάγονται πλέον όχι μόνο σε στρατιωτικές βάσεις αλλά και σε αστικά κέντρα.
Υγειονομική Ετοιμότητα
Σε συνεργασία με το NHS και τη Δημόσια Υγεία Αγγλίας, το πρόγραμμα προβλέπει τη δημιουργία αποθεμάτων ιωδίου, ραδιοπροστατευτικού εξοπλισμού και κινητών μονάδων απολύμανσης. Παράλληλα, έχει αυξηθεί η εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού για την αντιμετώπιση ακτινοβολημένων ασθενών.
Διαβαθμισμένα Σενάρια και Στρατιωτικός Συντονισμός
Το πρόγραμμα “Prepare” συνεργάζεται στενά με το υπουργείο Άμυνας και τον στρατηγικό σχεδιασμό του NATO. Σε περίπτωση απειλής, ενεργοποιούνται “κόκκινα σενάρια”, που περιλαμβάνουν τη μεταφορά κυβερνητικών αξιωματούχων σε υπόγειες εγκαταστάσεις (όπως το ιστορικό καταφύγιο στο Box, Wiltshire) και τη λειτουργία της κυβέρνησης υπό καθεστώς έκτακτης ανάγκης.
Η δημόσια αντίδραση και οι προβληματισμοί
Η ανακοίνωση και σταδιακή υλοποίηση του “Prepare” έχει προκαλέσει ανάμεικτες αντιδράσεις. Πολλοί αναγνωρίζουν την ανάγκη προετοιμασίας και τη σημασία της διαφάνειας και πρόληψης, όμως υπάρχουν και εκείνοι που εκφράζουν ανησυχία για την καλλιέργεια φόβου και ψυχροπολεμικής ρητορικής.
Ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν πως τέτοια μέτρα, αν δεν συνοδεύονται από αντίστοιχες διπλωματικές πρωτοβουλίες, ενδέχεται να εντείνουν την ένταση με τη Ρωσία και να ενισχύσουν την πολεμική προπαγάνδα και των δύο πλευρών. Παράλληλα, ανθρωπιστικές οργανώσεις ζητούν καλύτερη προστασία των ευάλωτων πληθυσμών, ιδίως των παιδιών, των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρία, σε σενάρια καταστροφής.
Συμπερασματικά το πρόγραμμα “Prepare” αποτελεί σαφή ένδειξη ότι η Βρετανία λαμβάνει σοβαρά υπόψη το ενδεχόμενο κρίσεων μεγάλης κλίμακας, είτε από πυρηνική επίθεση, είτε από “βρόμικη βόμβα”, είτε από κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές. Αν και η πιθανότητα ενός πυρηνικού πλήγματος παραμένει χαμηλή, το Λονδίνο θεωρεί ότι η πρόληψη και η ετοιμότητα είναι το κλειδί για την επιβίωση σε έναν κόσμο αβέβαιο, όπου η στρατηγική αποτροπή συνυπάρχει με την αστάθεια της γεωπολιτικής.
Η αναβίωση των πολιτικών σχεδίων κρίσης υπογραμμίζει τη μετατόπιση του κόσμου προς μια νέα, πιο επικίνδυνη εποχή, όπου η τεχνολογία, η πληροφορία και η απειλή συνυπάρχουν σε ένα ευαίσθητο οικοδόμημα ασφάλειας. Το “Prepare” είναι το πρώτο βήμα. Το δεύτερο θα είναι να μη χρειαστεί ποτέ να εφαρμοστεί.
