Υπήρχαν καλοκαίρια χωρίς μετεωρολόγους να βομβαρδίζουν τους πληθυσμούς με άσχημα μαντάτα για καύσωνες και για ακραίες θερμοκρασίες, ήταν καλοκαίρια που έπρεπε να νυμφευτείς τη θάλασσα, τον ήλιο που μαρτυρούσε με το άπλετο φως του την αλήθεια, καλοκαίρια πολύχρωμα από γεράνια, πετούνιες, αργυράνθεμα, οινοθήρες, που σε έκαναν να παραδοθείς στο παρόν, λησμονώντας έτσι τις τριβές του εργώδους χειμερινού βίου και τις τύρβες των μεγαλουπόλεων.
Τα καλοκαίρια πάντα ήταν μια νέα υπόσχεση με τον έρωτα, το νέο ή τον παλιό. Ήταν μια λαχτάρα για ενότητα με την αλμύρα και την άμμο με τις ανασαιμιές της γης. Ριχνόσουν μέσα στο τώρα χωρίς μύθους και παρηγοριές.
Εκείνα τα καλοκαίρια δεν είχαν τίποτε από τη σημερινή όψη της πλουμιστής θερινής εικόνας που απλώνεται στην προοπτική μιας βιομηχανίας της διασκέδασης, της επίδειξης για χλιδή και των ουρλιαχτών του “εγώ” στις παραλίες με τα γραμμωμένα σώματα που παρακαλούν για ένα θαυμασμό. Τότε μιλούσαμε για το διάφανο καλοκαιρινό φως, το οποίο χωμένο μέσα στα ύψη του ουρανού ξετυλιγόταν στις ευωδερές πλαγιές των λόφων, σαν θαύμα ωραιότητας, ενώ σήμερα αυτό το φως μετράει μόνο σε ώρες ηλιοθεραπείας και σε δειλινά ξέφρενης διασκέδασης.
Έτσι, εξάλλου, δεν είναι και η ζωή μας σήμερα; Μια πορεία χωρίς σαφές περίγραμμα. Όλα πρέπει να αφομοιωθούν στη νέα αντίληψη της ζωής. Ό έρωτας έγινε ένα “θα ήθελα να θέλω το θέλω του έρωτα” (Πεσσόα), η χαρά αγοραία ευεξία, το βίωμα εικόνα στα κινητά, η πράξη μια διαρκής αναβολή, η συγκίνηση στιγμιαία διέγερση.
Αλήθεια τι σχέση έχουν τα καλοκαίρια σήμερα με την ιλαρότητα των παθών των νεοπολιτών του κόσμου και τις βαλσαμωμένες ψυχές του κλειστού κυκλώματος της ζωής που σε καλεί (το κύκλωμα της ζωής) να κάνεις διακοπές για να δείξεις ότι υπάρχεις με εκείνα τα καλοκαίρια που υμνολογεί ο Ελύτης, με εκείνα που περιγράφει ο Ζακ Λακαριέρ, με εκείνα που φιλοσοφεί ο Αλμπέρ Καμύ, με τον αιώνιο συμβολισμό της ομορφιάς τους μέσα στον χρόνο; Δηλαδή με τις αψιθιές, τις καυτές πέτρες, τους παφλασμούς της θάλασσας, τα τζιτζίκια και τις σαύρες που γλιστρούν από τα βράχια για να κρυφτούν, με όλα εκείνα που δεν αφήνονται στην τυχαία διαδρομή τους μέσα στον χωροχρόνο τους, αλλά που γίνονται, σύμφωνα με τον Αλμπέρ Καμύ, μια αρχαία γιορτή έτοιμη να παίξει με τις ενστιγματικές συνειδητοποιήσεις της φιλοσοφίας του φωτός. Αυτά τα καλοκαίρια είναι εκείνα που τα βρίσκεις κατά τον Αλμπέρ Καμύ στην πιο φωτεινή θάλασσα του πλανήτη, στη Μεσόγειο.
Γράφει ο Ελύτης:
«Κοιμήθηκα κοιμήθηκα
στου γιασεμιού την ευωδιά
Στων φύλλων το μουρμουρητό
στων άστρων τον χρυσό γιαλό» (“Το τριζόνι”, “Τα ρω του έρωτα”).
«Ο Αύγουστος ελούζονταν μες στην αστροφεγγιά κι από τα γένια του έσταζαν άστρα και γιασεμιά» (“Ο Αύγουστος”, “Τα ρω του έρωτα”).
«Πρόσεχε να προφέρει καθαρά τη λέξη θάλασσα έτσι που να γυαλίσουν μέσα της όλα τα δελφίνια. Κι η ερημιά πολλή που να χωρά ο Θεός κι η κάθε μια σταγόνα σταθερή στον ήλιο ν’ ανεβαίνει» (“Θάνατος και Ανάστασις του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου”, “Τα Ετεροθαλή”).
«Τα παμπάλαια πράσινα και τα χρυσά κείνα που μέσα μας
Έχουν παντοτινές δεκαεφτά Ιουλίου
Ν’ ακουστεί και πάλι της Αγίας Μαρίνας το νερό στις πέτρες» (“Μύρισε το άριστον”, “Ο μικρός ναυτίλος”).
Πώς να υποψιαστεί ο μετανεωτερικός πολίτης του κόσμου (που σιδερώνεται από μια τρομοκρατική αντιποιητικότητα, που γίνεται ένα password, “ένας κωδικός πρόσβασης” από ποικίλες επιρροές - Νταβίντ Ρίσμαν, μια συλλογή από κλισέ, ή εκείνο το «δεν ξέρω προς τα πού να στραφώ, γιατί είμαι όλα αυτά που δε βρίσκουν διεξόδους”- Νίτσε “Ο Αντίχριστος”) ότι το καλοκαίρι αποτελεί μια φιλοσοφία και μια μυσταγωγία της διαύγειας; Τα καλοκαίρια δε θέλουν πολιτισμούς που μετατρέπουν τη Γαία σε γη, θέλουν τη Γαία ως μεταφυσική κατηγορία του φωτός και του “υπάρχειν”.
* Ο Απόστολος Αποστόλου είναι καθηγητής Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ρώμης.
