Περισσότερο από ποτέ, οι σημερινές προκλήσεις είναι παγκόσμιες.
Στην εποχή της αλληλεξάρτησης, η προσκόλληση στην εθνική κυριαρχία και στον διακυβερνητισμό όχι μόνο υποσκάπτει το ευρωπαϊκό πνεύμα, αλλά παγιώνει τις συνθήκες που οδηγούν στην πολιτική ανικανότητα. Τα κράτη-μέλη επιτρέπουν στο βραχυπρόθεσμο εθνικό συμφέρον να σκιάζει το κοινό όραμα. Ευνοούν διακυβερνητικές αντί για ευρωπαϊκές λύσεις.
Στη σφαίρα της οικονομίας, η άρνηση της πολιτικής ενοποίησης μας οδήγησε στην παραδοξότητα να ζούμε μια οικονομική Ευρώπη δίχως πολιτική εξουσία, παράλληλα με τις εθνικές διακυβερνήσεις χωρίς οικονομική ισχύ.
Οι Ευρωπαίοι πολίτες δεν έχουν αντιληφθεί πως έχουμε τόσο ισχυρή Ένωση όσο οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών επιθυμούν. Η πολιτική αδυναμία των Ευρωπαίων ηγετών να δουν μακριά επέτεινε την παρακμή της Ευρώπης. Η κρίση ικανότητας της Ένωσης να ανταποκριθεί στις ανάγκες και στα οράματα των νέων αποτελεί τον πρώτο λόγο αποξένωσης της Ευρώπης από τους πολίτες της.
Η διεύρυνση των ανισοτήτων αποδιαρθρώνει την κοινωνική συνοχή, εξωθεί όλο και ευρύτερες κοινωνικές ομάδες στο περιθώριο, απονομιμοποιώντας την πολιτική.
Συγχέουν οι πολίτες την ευρωπαϊκή πολιτική κατασκευή με τις ασκούμενες σήμερα αδιέξοδες και ατελέσφορες πολιτικές. Πολιτικές που απορρέουν από συγκεκριμένους πολιτικούς συσχετισμούς και εκφράζουν συγκεκριμένες πολιτικές βουλήσεις. Ένωση όμως χωρίς τη βούληση των πολιτών της δε νοείται. Όσο ουτοπικό κι αν φαίνεται στις παρούσες συνθήκες να μιλάει κανείς για φεντεραλισμό, μην ξεχνάμε πως οι μεγάλες κρίσεις λειτούργησαν ως επιταχυντές στην εξέλιξη της Ε.Ε.
Η ουσιαστική ευρωπαϊκή ενοποίηση αποτελεί τον μόνο δρόμο άρσης του δημοκρατικού ελλείμματος στη λειτουργία της Ένωσης, όπως και την ουσιαστική διασφάλιση της κυριαρχίας όλων των κρατών-μελών, κυρίως των πιο αδύναμων.
Η κυβερνησιμότητα της Ε.Ε., πόσω δε μάλλον της Ένωσης των 35 αύριο, όσο μακρινή κι αν είναι, επιβάλλει την κατάργηση της ομοφωνίας στο Συμβούλιο. Το τόσο φιλόδοξο, πρωτόγνωρα συμμετοχικό και γι’ αυτό ελπιδοφόρο εγχείρημα της Διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης δείχνει τον δρόμο.
Οι ίδιοι οι πολίτες έθεσαν την ατζέντα με πληθώρα προτάσεων. Πολλές από τις προτάσεις απαιτούν την αναθεώρηση των Συνθηκών της Ένωσης. Καθόλου τυχαίο πως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από την πρώτη στιγμή, με ψήφισμά του ζητά τη σύγκληση Συνέλευσης για την ενεργοποίηση της διαδικασίας αναθεώρησης των συνθηκών που προβλέπεται στο άρθρο 48 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ζούμε μάλλον το τέλος μιας εποχής που συνοδεύεται από μεγάλες ανακατατάξεις, τεράστια αβεβαιότητα και πολλαπλούς κινδύνους.
Το μείζον ζήτημα για τις ευρωπαϊστικές δυνάμεις σήμερα είναι πως θα αποκόψουν το “τσουνάμι” του ακροδεξιού λαϊκισμού που σαρώνει την Ευρώπη. Με λάβαρο το Προσφυγικό, οι ακροδεξιές δυνάμεις εκμεταλλεύονται τον φόβο, την ανασφάλεια, τη δυσαρέσκεια όλο και περισσότερων κοινωνικών στρωμάτων, που νιώθουν πως απειλούνται από τις ταχύτατα διευρυνόμενες ανισότητες που η αρρύθμιστη οικονομική παγκοσμιοποίηση επιβάλλει, ενώ οι κοινωνικές παροχές και η ποιότητα ζωής συνεχώς ξεφτίζουν.
Το πρόταγμα της πολιτικής ωρίμανσης της Ευρώπης είναι πλέον υπαρξιακού χαρακτήρα. Αν δεν προχωρήσει γρήγορα στην ουσιαστική ενοποίηση, δε θα μείνουμε απλώς αμήχανοι παρατηρητές των διεθνών ανακατατάξεων, αλλά θα συνειδητοποιούμε επώδυνα πως Ειρήνη, Δημοκρατία, Δικαιώματα και Ελευθερίες κάθε άλλο παρά εγγυημένα είναι.
* Ο Σπύρος Δανέλλης είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., πρώην βουλευτής και ευρωβουλευτής.
