Από ένα προσχέδιο για “έξοδο” από τα ορυκτά καύσιμα, τελικά είπανε: «Ας σκοπεύσουμε να απομακρυνθούμε από τα ορυκτά καύσιμα». Τάδε έφη COP28. Ακόμα ένα βήμα “μετάβασης” διάρκειας δύο εβδομάδων. Όμως ο γραμμικός περίπατος μεταξύ 1,5 και 2 βαθμών Κελσίου δε λύνει το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις εκλύσεις διοξειδίου του άνθρακα (CO2) και μεθανίου (CH4), ούτε της συνδεόμενης υγειονομικής μόλυνσης.
Και τα δύο αυτά μόρια του άνθρακα ήταν, είναι και θα παραμείνουν χρήσιμα για την καθημερινότητα. Είναι άκρως εμπορικά για να ελπίζουμε ότι γρήγορα θα επέλθει δραστική μείωση εκλύσεων βιομηχανικής προέλευσης.
Οικονομική μετάβαση
Το 2023 ο πλανήτης έχει μπει στη φάση οικοδόμησης των ισορροπιών του μοντέλου της νέας οικονομικής μετάβασης, που πραγματοποιείται σε παγκόσμιο επίπεδο και έχει επιπτώσεις στο ενεργειακό μείγμα, στο επισιτιστικό καθεστώς και στις γεωπολιτικές/στρατιωτικές ανακατανομές. Η πανδημία, ο πόλεμος και οι εκατέρωθεν κυρώσεις προσδιόρισαν την περίμετρο των μεγάλων οικονομικών μπλοκ.
Υπάρχουν τουλάχιστον 12 σημεία αλήθειας
- Οι BRICS θα ενσωματώσουν 15 τουλάχιστον γράμματα στο ακρωνύμιό τους.
- Κατευθυνόμαστε προς αυξανόμενες εντάσεις των μεγάλων κρατών να επεκτείνουν ή να υπερασπιστούν τις σφαίρες επιρροής τους.
- Ο κίνδυνος συρρίκνωσης της οικονομίας πολλών αναπτυγμένων χωρών παραμένει.
- Η ενέργεια δεν παράγεται από τον άνθρωπο, αλλά μετασχηματίζεται από τον άνθρωπο.
- Ο πληθυσμός και το βιοτικό επίπεδο των λαών αναπτύσσονται, εντούτοις η διάμετρος της γης παραμένει η ίδια.
- Για να έχει όλος ο πληθυσμός της γης τις συνθήκες ζωής του δυτικού κόσμου, θα χρειαστούν 1,7 πλανήτες Γη.
- Θα χρειαστούν τόσα μέταλλα όσο χρειάστηκαν οι προηγούμενες 2.500 γενιές, δηλαδή από την εποχή του Homo Sapiens!
- Το ανθρωπογενές CO2 δε λαμβάνει υπόψη την εκπνοή 8 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, πληθυσμός που αυξήθηκε τα τελευταία 300 χρόνια.
- H άνοδος της θερμοκρασίας και οι επιπτώσεις της δεν αντιμετωπίζονται με την κατασκευή ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.
- Η εξάρτηση της κοινωνίας από τους υδρογονάνθρακες σχετίζεται με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη φαρμακοβιομηχανία, τα συστήματα Υγείας, την πετροχημεία, τις βιομηχανικές κατασκευές, τη βιοτεχνία, αλλά και την τέχνη και την παιδεία.
- Χώρες με υψηλή βιομηχανική δραστηριότητα στην Ευρώπη, Αμερική και ιδιαίτερα Ασία συνεχίζουν να καταναλώνουν και να επενδύουν στην καύση του γαιάνθρακα, επεκτείνοντας το χρονικό όριο απελευθέρωσης από τον γαιάνθρακα έως το 2038 ή ακόμα το 2050. Το αδιέξοδο των COP σχετίζεται με αυτούς τους λόγους.
- Όσο για την Ελλάδα, θα ήτανε ανοησία να αγοράζει φυσικό αέριο για να παράγει μπλε υδρογόνο ή να δανείζεται κεφάλαια για να κατασκευάσει ΑΠΕ ώστε να υποστηρίξει την ηλεκτρόλυση, προσβλέποντας στην παραγωγή πράσινου υδρογόνου, ενώ το υπέδαφός της και ιδιαίτερα το θαλάσσιο είναι 3,5 φορές μεγαλύτερο από το χερσαίο (το συνολικό είναι 630.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το χερσαίο είναι 132.00), με σημαντικές πιθανότητες ύπαρξης κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, όπως αυτά, ήδη εκμεταλλεύσιμα, της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Ανταγωνισμοί και διαγωνισμοί
Την ημέρα ολοκλήρωσης της συμφωνίας του COP28, η Βραζιλία άνοιξε καινούργιο διαγωνισμό για καινούργια μπλοκ έρευνας υδρογονανθράκων, ενώ η Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο συνέχιζαν να “τρέχουν” τους πρόσφατους διαγωνισμούς. Ιδιαίτερο γεγονός μικρότερης κλίμακας, ο Νίγηρας ίσως εισέλθει το 2024 στο κλαμπ των πετρελαιοπαραγωγών, διοχετεύοντας πετρέλαιο στο Μπενίν μέσω αγωγού με κινεζικά συμφέροντα, παρά τις οικονομικές κυρώσεις που επέβαλε η ECOWAS (Economic Community of West African States).
Τα ανωτέρω εντάσσονται στα πλαίσια του ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι τιμές του πετρελαίου βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιούνιο του 2023, λόγω της προοπτικής υπερπροσφοράς και των ανησυχιών για την υγεία της κινεζικής οικονομίας εξαιτίας επιταχυνόμενου αποπληθωρισμού που πραγματοποιείται στη χώρα. Την ίδια στιγμή, ο εβδομαδιαίος μέσος όρος των εξαγωγών πετρελαίου της Ρωσίας έχει φτάσει σε υψηλά επίπεδα και διατηρεί την πώληση φυσικού αερίου στην Ε.Ε. μέσω αγωγών από την ανατολή και LNG από τον Βορρά της Ε.Ε.
Υπάρχει σήμερα μια κούρσα μεταξύ των ΗΠΑ και της Σαουδικής Αραβίας για την παραγωγή πετρελαίου. Εκτιμάται ότι η παραγωγή των ΗΠΑ το 2024 θα είναι κατά μέσο όρο 13,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ ο μέσος όρος του 2023 ήταν 13 εκατομμύρια βαρέλια. Η προσφορά-ρεκόρ πετρελαίου των ΗΠΑ συνέπεσε με τις περικοπές παραγωγής από χώρες του ΟΠΕΚ+, όπως η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία, οι οποίες προσπάθησαν να ωθήσουν τις τιμές του πετρελαίου προς τα άνω. Ορισμένοι ειδικοί βλέπουν ότι η Σαουδική Αραβία, με στόχο να ανακτήσει τον έλεγχο των τιμών του πετρελαίου, θα κάνει μια μεταστροφή και θα πλημμυρίσει την αγορά πετρελαίου με άφθονη προσφορά, όπως έκανε το 2014, όταν προσπάθησε να απομονώσει τους παραγωγούς των ΗΠΑ από την αγορά, μειώνοντας τις τιμές και καθιστώντας την παραγωγή λιγότερο κερδοφόρα.
Υπό αυτό το αβέβαιο καθεστώς ανταγωνισμού, οι εταιρείες ExxonMobil και Chevron προχωρούν σε αυξήσεις στους προϋπολογισμούς δαπανών για το 2024, ιδιαίτερα στη λεκάνη Permian (Τέξας και Νέο Μεξικό), το επίκεντρο της δραστηριότητας σχιστολιθικού πετρελαίου και προχώρησαν σε αγορές μικρότερων παραγωγών σχιστολιθικού πετρελαίου.
Άνθρακας
Το τελικό κείμενο της Συνόδου Κορυφής του Ντουμπάι για το κλίμα επαινεί τη δέσμευση του CO2. Είναι μια επιδοκιμασία αυτής της τεχνολογίας, που χρησιμοποιείται ευθέως από τους παραγωγούς ορυκτών καυσίμων, αν και δαπανηρή, κυρίως για την εξόρυξη περισσότερου πετρελαίου.
Η αγγλική λέξη abate (αμείωτη) ήταν παρούσα στις διαπραγματεύσεις για το κλίμα και αναφερόταν προφανώς στο γεγονός ότι οι εκλύσεις και η μέση θερμοκρασία δε μειώνονται, παρόλες τις προθέσεις των υπερασπιστών του κινήματος διαχείρισης μίας επερχόμενης κλιματικής αλλαγής.
Άλλοι λένε ότι πρόκειται για μια ιδιοφυή ιδέα για να συνεχίσουν να εξορύσσουν πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα.
Όμως, όπως ανακοίνωσε την Παρασκευή 15 Δεκεμβρίου ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια ζήτηση άνθρακα έχει φτάσει τους 8,53 δισεκατομμύρια τόνους φέτος, κάτι άνευ προηγουμένου.
Η δέσμευση και η αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα είναι εμπορικά προϊόντα
Αναμφισβήτητα η καύση ορυκτών καυσίμων παράγει CO2, που είναι 2-3 φορές η μάζα και 450 φορές ο όγκος των καυσίμων και αποτελεί το βασικό επιχείρημα ρύπανσης.
Από την άλλη, άνθρακας χρησιμοποιείται στην κλωστοϋφαντουργία, φυτικά προϊόντα, ανθρακούχα, ακόμη και για την ψύξη και τις αντλίες θερμότητας. Η χρήση του CO2 για την παραγωγή καφέ χωρίς καφεΐνη παρουσιάζει επίσης το πλεονέκτημα η καφεΐνη να τοποθετείται σε ποτά για μια άλλη αγορά καταναλωτών. Η ιατρική κάνναβης, τα φυτικά συμπληρώματα, αλλά και το στεγνό καθάρισμα.
Η ενέργεια και η βιομηχανία παράγουν κάθε χρόνο παγκοσμίως περίπου 37 δισεκατομμύρια τόνους CO2.
Οι τεχνολογίες δέσμευσης, χρήσης και αποθήκευσης άνθρακα, όπως η CCUS από καύση και το σύστημα DACS απευθείας δέσμευσης από την ατμόσφαιρα, εφαρμόζονται επί του παρόντος σε παγκόσμια κλίμακα από σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, θερμικές βιομηχανικές εγκαταστάσεις και σταθμούς επεξεργασίας διοξειδίου του άνθρακα.
Για την πετρελαιοβιομηχανία, εκτός από την εισπίεση CO2 σε εξαντλημένα κοιτάσματα πετρελαίου, η αποθήκευση έχει γίνει πια εμπορική δραστηριότητα με μεγάλες προοπτικές.
Το COP27 έγινε σε μια χώρα που τα έσοδά της από τους υδρογονάνθρακες ανέρχονται σε περίπου 37% των συνολικών εσόδων της. Το COP28 σε μια χώρα που τα έσοδά της από τους υδρογονάνθρακες ξεπερνάνε το 68%, και το επόμενο σε μια χώρα που τα έσοδά της από τους υδρογονάνθρακες ανέρχονται σε περίπου 90%
Πρόκειται για μία καινούργια στρατηγική των πετρελαϊκών εταιρειών να παρέχουν στους πελάτες τους υπηρεσίες απαλλαγής από τον άνθρακα και βοήθεια στην πίστωση φόρου με δεκαετή εγγύηση αμοιβαίων κερδών.
Οι πετρελαϊκές εταιρείες επενδύουν δισεκατομμύρια δολάρια και υπογράφουν με παραγωγούς αμμωνίας και χάλυβα μακροπρόθεσμες συμβάσεις για παροχή υπηρεσιών αποθήκευσης του CO2. Η ExxonMobil, για παράδειγμα, σχεδιάζει να θάβει κάθε χρόνο 5 δισεκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα (13,5% της παγκόσμιας αποθήκευσης) στα υπεράκτια μπλοκ του Κόλπου του Μεξικού, μέσω ενός δικτύου αγωγών μήκους 2.000 χιλιομέτρων (προς σύγκριση μεγεθών, οι συνολικές βιομηχανικές εκλύσεις CO2 στην Ελλάδα δεν αντιπροσωπεύουν παρά μόνο 1% των 5 δισεκατομμυρίων τόνων που θα θάβονται κάθε χρόνο στον Κόλπο του Μεξικού).
Για να καταστήσει τις επενδύσεις κερδοφόρες, η αμερικανική κυβέρνηση επιδοτεί έως και 85 δολάρια ανά τόνο αποθηκευόμενου CO2.
Η πρακτική αυτή ενδέχεται να εφαρμοστεί σε Βόρεια Αφρική, Αίγυπτο, Αλγερία και Τυνησία, σε εξαντλημένα κοιτάσματα με διαθέσιμο πορώδες. Είναι μία σημαντική ευκαιρία για την οικονομία της Αιγύπτου.
Στην Ευρώπη, μεταξύ των τριάντα προγραμμάτων κατακράτησης CO2, τα μισά είναι βασικά από παραγωγούς υδρογονανθράκων, όπως η Αγγλία και η Νορβηγία. Μέρος των υπολοίπων είναι περισσότερο ακαδημαϊκής φύσης. Εφόσον η Ε.Ε. χρηματοδοτεί την κατακράτηση και επεξεργασία του CO2 ακόμη και οι πετρελαϊκές λαμβάνουν επιχορηγήσεις μέσω συνεργασιών με τον ακαδημαϊκό κόσμο.
Πράσινο υδρογόνο - Οι κυψέλες, οι ΑΠΕ και το κόστος
Το κόστος παραγωγής μη επιδοτούμενου πράσινου υδρογόνου έχει αυξηθεί κατά 30-65%, φτάνοντας τα 4,50-6,50 δολάρια το κιλό, ενώ στα μέσα του 2022 κυμαίνονταν στα 2,50-4,50 δολάρια το κιλό. Δημιουργείται η εντύπωση ότι το πρόβλημα είναι η πρόσβαση στα μέταλλα σπάνιων γαιών και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Άλλοι σημαντικοί λόγοι συνδέονται με 1) την έλλειψη τεχνολογίας που θα επέτρεπε τη διατήρηση ισορροπίας λειτουργίας των μονάδων ηλεκτρολυτών, 2) την αύξηση κατά 30% του κόστους της ανανεώσιμης ενέργειας, 3) το υψηλότερο κόστος κεφαλαίου, δηλαδή των επιτοκίων, κατά 3 με 5%, και κατ’ επέκταση, 4) το υψηλότερο κόστος εργασίας εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.
Συμβούλιο Υδρογόνου, απαρτιζόμενο από τις περισσότερες από τις μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες, όπως η ExxonMobil, η Saudi Aramco, η BP, η Shell και η TotalEnergies, θεωρεί ότι το κόστος του μπλε υδρογόνου θα είναι ελαφρώς χαμηλότερο από αυτό του πράσινου υδρογόνου από το 2025 έως το 2050.
Μεγάλα έργα πράσινου υδρογόνου βρίσκονται υπό κατασκευή στην Κίνα. Ένα από τα προβλήματα της ηλεκτρόλυσης είναι ότι ο όγκος του οξυγόνου μειώνεται, ενώ η ποσότητα υδρογόνου που διασχίζει τη μεμβράνη παραμένει σχετικά υψηλή, με αποτέλεσμα μια έκρηξη. Και συνδέεται με την αστάθεια των ΑΠΕ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Φαίνεται ότι οι φθηνές κινεζικές κυψέλες ηλεκτρόλυσης θα χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο σε δυτικά έργα πράσινου υδρογόνου και αυτό έχει προκαλέσει πολλαπλές αντιδράσεις της Ε.Ε., που προσπαθεί να αποτρέψει την είσοδο κινεζικών ηλεκτρολυτικών κυψελών στην ευρωπαϊκή αγορά.
Ο ρόλος των φωτοβολταϊκών στην ηλεκτρόλυση και η αποθήκευση
Η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποβλέπει μόνο στην ασφαλή διαχείριση των ηλεκτρικών δικτύων. Οι διακυμάνσεις απόδοσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας κατά την ηλεκτρόλυση για την παραγωγή πράσινου υδρογόνου, τα φωτοβολταϊκά πρέπει να αποθηκεύουν την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια σε μπαταρίες, διότι η μέγιστη θεωρητική απόδοσή τους σήμερα είναι περίπου 33% και είναι διαλείπουσα.
Τα φωτοβολταϊκά κύτταρα έχουν αρκετούς περιορισμούς που τους εμποδίζουν να επιτύχουν το θεωρητικό τους όριο.
Ένας πρώτος περιορισμός είναι ότι ένα ηλιακό κύτταρο πυριτίου δεν μπορεί ποτέ να παράγει περισσότερα από ένα ηλεκτρόνιο από ένα μόνο φωτόνιο. Εάν το φωτόνιο έχει πάρα πολλή ενέργεια, η περίσσεια σπαταλιέται ως θερμότητα.
Ένας άλλος περιορισμός είναι ότι οι ηλεκτρικές και οπτικές παράμετροι των μαζικών φωτοβολταϊκών κυττάρων επηρεάζονται τόσο από το εξωτερικό περιβάλλον. Πίσω από τα φωτοβολταϊκά υπάρχουν και οι μπαταρίες, που παρουσιάζουν οριακές αποδώσεις λόγω της θερμοκρασίας και της ταχύτητας φόρτισης και αποφόρτισης.
Το υδρογόνο του υπεδάφους
Θεωρείται ότι τα φυσικά αποθέματα υδρογόνου στο υπέδαφος, γνωστά ως «λευκό υδρογόνο», θα μπορούσαν να επιταχύνουν τη μείωση των εκλύσεων με την εξόρυξη μεγάλων ποσοτήτων, άλλων πανάκριβων με διαδικασίες ηλεκτρόλυσης, καταλυτών και ΑΠΕ.
Αν και η καθαρότητά του είναι συζητήσιμη, η παραγωγή του θα μπορούσε να είναι τρεις φορές φθηνότερη από αυτή του γκρίζου υδρογόνου. Τέλος, έχει το πλεονέκτημα ότι είναι διαθέσιμο στο ευρωπαϊκό υπέδαφος, αποφεύγοντας έτσι το κόστος και τη ρύπανση που συνδέονται με τη μεταφορά του. Ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, χορηγούνε άδειας έρευνας για εντοπισμό και εξόρυξη υδρογόνου.
Οι σημερινές μελέτες υποθέτουν ότι γεωτρήσεις βάθους μπορούν να αποδώσουν εκατομμύρια τόνους ετησίως για χιλιετηρίδες.
Μικρός επίλογος
Όλα εξαρτώνται από την πυρηνική σχάση και σύντηξη
Το COP27 έγινε σε μια χώρα που τα έσοδά της από τους υδρογονάνθρακες ανέρχονται σε περίπου 37% των συνολικών εσόδων της. Το COP28 σε μια χώρα που τα έσοδά της από τους υδρογονάνθρακες ξεπερνάνε το 68%, και το επόμενο σε μια χώρα που τα έσοδά της από τους υδρογονάνθρακες ανέρχονται σε περίπου 90%.
Από μεσοπρόθεσμη ενεργειακή σκοπιά, η Ευρώπη προσανατολίζεται προς το υδρογόνο εξόρυξης και είναι αλήθεια ότι πολλές γεωτρήσεις βρήκαν παλαιότερα υδρογόνο που θεωρείτο μη χρησιμοποιήσιμο, όπως τη δεκαετία του ’80 συνέβαινε για το φυσικό αέριο, που θεωρείτο ένας “πονοκέφαλος” από τεχνική και οικονομική πλευρά. Από περισσότερο βραχυπρόθεσμη ενεργειακή σκοπιά εάν επιτευχθεί μαζική οικονομική αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς περιβαλλοντικό αντίκτυπο τα επόμενα 10 χρόνια, οι σημερινές μη-καινοτόμες ΑΠΕ ίσως θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Αλλά σε τελική ανάλυση, όλα εξαρτώνται από την ταχύτητα ανάπτυξης και αποδοχής της πυρηνικής σχάσης και αργότερα της σύντηξης.
