iphone app
android app
iphone app android app
Τετάρτη 20 Σεπτεμβρίου 2017

ΜΠΑΛΑΦΑΣ-ΖΕΡΒΟΣ


O Κώστας Μπαλάφας, ο σπουδαιότερος Έλληνας φωτογράφος, έφυγε από τη ζωή στις 9/10 πλήρης ημερών, όπως πια λέμε για όσους αξιώθηκαν βίο μακρύ. Ο ίδιος δεν είχε μόνο βίο μακρύ, είχε βίο άξιο, με έργο πολύτιμο που πιστεύω ότι ζέσταινε την καρδιά του και φλόγιζε το βλέμμα του...
Στις φωτογραφίες του Κώστα Μπαλάφα υπάρχει το γλυκό ίχνος μιας γενναίας εποχής και νιώθεις ένα βάρος αβάσταχτο στη σκέψη όλων αυτών των ηττημένων ανθρώπων που προσπάθησαν έκτοτε να ζήσουν με πείσμα, περηφάνια και σεμνότητα.
Μια γενιά σβήνει (η γενιά της ήττας), που δε χώρεσε ποτέ στη μεταπολεμική Ελλάδα. Ακόμη και στα μικροαστικά διαμερίσματα δε συμφιλιώθηκε ποτέ με το μικροαστισμό. Πασχίζει να ανασύρει από τη διστακτική της μνήμη τις τελευταίες σκόρπιες μαρτυρίες, θυμάται τις εποχές που έζησε, την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Αραιώνει στα μνημόσυνα και αφήνει μια δυσβάσταχτη κληρονομιά που προκαλεί τη δυσπιστία, αν όχι την αδιαφορία. Ξεχάσαμε τι πέρασε αυτός ο τόπος. Ανιστόρητες οι εποχές μας. Αλλά, αν κοιτάξεις λίγες δεκαετίες πίσω, θα θυμηθείς την Ελλάδα που ζούσε με την "αξιοπρέπεια της φτώχιας", με φιλότιμο και πάθος για ζωή. Η Ελλάδα αυτή ήταν η Ελλάδα των παππούδων μας, η Ελλάδα της Εθνικής Αντίστασης, η Ελλάδα του Κ. Μπαλάφα που "στοίχειωσε" μέσα στα ασπρόμαυρα κάδρα των φωτογραφιών του.
Φτωχόπαιδο από ένα ορεινό χωριό της Άρτας, αυτοδίδακτος φωτογράφος τα χρόνια της Κατοχής ανέβηκε στο βουνό. Πολέμησε και κατέγραψε φωτογραφίζοντας το αντάρτικο. Μετά τον πόλεμο δούλεψε στη ΔΕΗ, αλλά φωτογράφιζε πάντα. Όχι ρομαντικά τοπία και τουριστικά καρτ-ποστάλ, αλλά ρεαλιστικά πορτρέτα ανθρώπων του μόχθου και της βιοπάλης. Κατέγραφε μικρές καθημερινές ιστορίες ανθρώπων.
Σαν μια άλλη χαμένη Ατλαντίδα, η Ελλάδα που υπερασπίστηκε και όχι απλώς αποτύπωσε ο Κώστας Μπαλάφας στα βουνά της Ηπείρου, η δική του αναγεννημένη Ελλάδα, κατέρρευσε κα εξαφανίστηκε, ξεσκισμένη από μικρές και μεγάλες ύαινες, που μεταπολεμικά πήραν τις τύχες της χώρας στα χέρια τους. Πώς να απορείς που πέρασαν τριάντα ολόκληρα χρόνια πριν αναζητήσει ο ίδιος ο Κώστας Μπαλάφας το αρχείο του από το αντάρτικο, φυλαγμένο και κρυμμένο σ' ένα γιαννιώτικο σπίτι επιταγμένο από τους Γερμανούς! Το βάρος της ήττας (τόσες απανωτές και συντριπτικές ήττες), αλλά και η κρυφή περηφάνια και η σεμνότητα όσων συνέχισαν μια αλλόκοτη ζωή σε έναν κόσμο εχθρικό και ξένο, σε μια χώρα που ζαλίστηκε από τη χλιδή και το life style, που για χρόνια ζούσε με δανεικά και τώρα σκύβει το κεφάλι στου δανειστές της... Στέρησαν και από μας, τα παιδιά τους, τη γνώση των πραγμάτων αλλά και τη διάθεση να μοιραστούμε μια υπόθεση χαμένη. Νομίσαμε ότι θα μπορούσαμε εύκολα ν' απαλλαγούμε από τα λάθη και τον εκφυλισμό, από το πλάκωμα της συντριβής, γυρίζοντας την πλάτη στην ιστορία και τη ζωή εντέλει των γονιών μας. Κανείς δε θέλει να ζει μέσα στη φτώχια. Κανείς δε νοσταλγεί την πείνα και την εξαθλίωση της μεταπολεμικής Ελλάδας. Δεν ήταν εγκληματικό το όνειρο του Νεοέλληνα για καλύτερη δουλειά και ένα ζεστό διαμέρισμα. Για ένα αυτοκινητάκι και καλές σπουδές για τα παιδιά του. Αλλά το όνειρο ξέφτισε τα τελευταία χρόνια, που τα λαμόγια της εξουσίας υποθήκευαν το μέλλον του τόπου κλέβοντας δημόσιο χρήμα. Και εκπαίδευσε τις νέες γενιές να ξεπουλήσουν τα όνειρά τους για να βολευτούν στο Δημόσιο.
Χάθηκε το φιλότιμο. Ξεχάσαμε το ήθος της γενιάς του Μπαλάφα. Μας παρέσυρε και μας συνεπήρε ένας άλλος άνεμος, μια νέα κοσμογονία, που υποσχόταν ριζικές ανατροπές. Το καταδικασμένο παρελθόν δε θέλαμε να το ξέρουμε, ακόμη και αν βρισκόταν κάτω από το πάτωμα του ίδιου του σπιτιού μας. Τώρα το ανακαλύπτουμε εκ νέου και μαζί μ' αυτό τις αληθινές ζωές των ανθρώπων που μας μεγάλωσαν.
Οι φωτογραφίες του Κώστα Μπαλάφα, ακριβώς επειδή δηλώνουν με τον πιο άμεσο και γλυκό - ούτε λυρικό, ούτε ελεγειακό - τρόπο ότι έτσι ήταν τα πράγματα στην Κατοχή και το αντάρτικο, γιατί απλώς έτσι έπρεπε να είναι, χωρίς το παραμικρό ίχνος μιας οποιασδήποτε πόζας απέναντι στην Ιστορία από τους γενναίους που την αναποδογύρισαν, μου προκαλούν πάντα για όση ώρα τις κοιτάζω - δεν μπορώ για πολύ - μια οδύνη και μια απελπισία. Και αναρωτιέμαι, τώρα που ο τόπος μας ζει ένα νέο εφιάλτη, υπάρχει βαθιά μέσα μας φιλότιμο και θάρρος για να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων;
Σημειώνεται ότι στη Βασιλική του Αγ. Μάρκου, στο Ηράκλειο, ως μεθαύριο Τετάρτη το Μουσείο Μπενάκη και ο Δήμος Ηρακλείου παρουσιάζουν την έκθεση φωτογραφίας του Κ. Μπαλάφα "Αντάρτικο-1941-1944".

Κοινοποιήστε

  Εκτύπωση