iphone app
android app
iphone app android app
Τετάρτη 20 Σεπτεμβρίου 2017

Δαφέρμος μέρος Γ'


(μέρος Γ' - τελευταίο)


ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΔΑΦΕΡΜΟΥ

Σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση, που με τόση ένταση και πάθος αντιμάχεται μεγάλη μερίδα των καθηγητών και των φοιτητών, έχω να σημειώσω τα εξής: οι τοίχοι των ελληνικών Πανεπιστημίων είναι γεμάτοι από συνθήματα όπως "Η αξιολόγηση θα μείνει στα χαρτιά", "Η αξιολόγηση δε θα περάσει!". Και το πρώτο πράγμα που σκέφτεται κάποιος, βλέποντας αυτά τα συνθήματα, είναι τι σχέση μπορεί να έχει ένας φοιτητής με την αξιολόγηση, αφού αυτή, πρώτα και κύρια, αφορά τον καθηγητή και το Ίδρυμα. Προτείνει, για παράδειγμα, η αξιολόγηση να δημιουργηθούν κατάλογοι (Index), στους οποίους να αναγράφεται η ερευνητική δραστηριότητα κάθε Ιδρύματος, ποιες εργασίες ή ποια βιβλία έχει γράψει καθένας από μας, έτσι ώστε να δούμε πού βαδίζουμε σαν Πανεπιστήμιο, τι πρέπει να αλλάξουμε, τι πρέπει να βελτιώσουμε και τι να προσέξουμε για να γίνουμε καλύτεροι και ανταγωνιστικοί. Και παρά το γεγονός ότι ο κορυφαίος φιλόσοφος της αρχαιότητας, ο Σωκράτης, όταν έλεγε "γηράσκω αεί διδασκόμενος", προφανέστατα εννοούσε ότι "γηράσκω αεί αξιολογούμενος", οι παραπάνω μερίδες της ακαδημαϊκής κοινότητας αντιμάχονται χρόνια τώρα την αξιολόγηση, εκβάλλουν άναρθρες κραυγές εναντίον κάθε μορφής της, με το βασικό επιχείρημα ότι η αξιολόγηση θα συνδεθεί με τη χρηματοδότηση των Πανεπιστημίων, και δυστυχώς βάζουν ασπίδα στον πόλεμο αυτό τους παραπάνω άτυχους φοιτητές. Διότι, φοιτητές είναι εκείνοι που γράφουν τα συνθήματα στους τοίχους, ενάντια στην αξιολόγηση, δεν είναι καθηγητές. Ωστόσο, η σύνδεση αξιολόγησης και χρηματοδότησης είναι κάτι αναπόφευκτο. Το ελληνικό κράτος, είτε το θέλει είτε όχι, δε θα μπορέσει πλέον, χωρίς κάποιο σχέδιο, αδιακρίτως και ανεξέλεγκτα, χωρίς όραμα, προοπτική και σκοπιμότητα δαπάνης να χορηγεί ισόποσα κονδύλια σε όλα τα Τμήματα και τις Σχολές των ΑΕΙ, σαν να ήταν συνταγματική του υποχρέωση. Έχει παρέλθει οριστικά αυτή η περίοδος στην ιστορία του. Δεν είναι δυνατόν, πλέον, μια συγκεκριμένη ακαδημαϊκή μονάδα να λαμβάνει κρατικά χρήματα, χωρίς να παράγεται κανενός είδους ερευνητικό έργο στο εσωτερικό της. Κι ακόμη, αποκλείεται να συνεχιστεί η απίστευτη σπατάλη του κρατικού χρήματος.
Στη γενική συνέλευση κάποιου Τμήματος του Πανεπιστημίου Κρήτης είδα, στο παρελθόν, το εξής απίστευτο: Ψηφίστηκε η αντικατάσταση όλων των επίπλων της γραμματείας, επειδή, όπως ειπώθηκε, «οι γωνίες των γραφείων δεν ήταν στρογγυλές!».
Τα προαναφερθέντα συνθήματα συνοδεύονται επίσης με τα παρακάτω ηχηρά: «Δε θα υποταχθούμε στον καπιταλισμό’, "Όχι στην υποταγή του Πανεπιστημίου στην αγορά εργασίας». Ούτε λίγο ούτε πολύ, οι οπαδοί αυτών των αντιλήψεων θεωρούν την αγορά εργασίας, την παραγωγή, στην καλύτερη περίπτωση τακτικό εχθρό, ή μίασμα, από το οποίο θα πρέπει να κρατάμε, πάντα, αποστάσεις ασφαλείας.
Η δαιμονοποίηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας είναι πάγια ιδεολογική πλατφόρμα. Προσοχή όμως. Σε αυτό ακριβώς το σημείο μάς περιμένουν ιδιαίτερα βασανιστικά ερωτήματα: Άμα τελειώσουν τα παιδιά το Πανεπιστήμιο, τι θα κάνουν; Προς τα πού θα πάνε; Δε θα κατευθυνθούν προς την παραγωγή; Δε θα πάνε στην αγορά εργασίας; Και πού ακριβώς θα αναζητήσουν δουλειά αφού ο δημόσιος τομέας και πνέει τα λοίσθια, και κάνει καθημερινά απολύσεις και εργασιακές εφεδρείες; Σε τελευταία ανάλυση γιατί επιδιώκουν άραγε οι νέοι να μπουν στο Πανεπιστήμιο; Τι το θέλουν; Και ποιος θα πληρώνει γι’ αυτούς μετά την αποφοίτησή τους, αφού οι γονείς δεν μπορούν πια; Πρέπει να βρουν ή όχι μια δουλειά; Επιτέλους, τι θα απογίνουν τα κοπάδια των ανέργων;
Η σύνδεση του Πανεπιστημίου με την παραγωγή προφανώς είναι μονόδρομος. Οι νέοι απόφοιτοι των Πανεπιστημίων μας θα πρέπει να ξέρουν ότι, βγαίνοντας από το Πανεπιστήμιο, είναι υποχρεωμένοι, πλέον, να ξέρουν να κάνουν κάτι πολύ συγκεκριμένο, μια συγκεκριμένη δουλειά. Να έχουν συγκεκριμένη επιστημονική και επαγγελματική ταυτότητα. Να είναι κάπου χρήσιμοι. «Ποιος είναι αυτός που θα σε προσλάβει, παιδί μου, όταν δεν ξέρεις να κάνεις τίποτα;», «Εμένα, παιδάκι μου, καθόλου δε με ενδιαφέρει ο βαθμός του πτυχίου σου, πες μας εδώ στην εταιρεία μας, στον οργανισμό μας, τι ακριβώς ξέρεις να διαχειριστείς», είναι οι μόνιμες ερωτήσεις από τα χείλη των διευθυντών των επιχειρήσεων.
Ο πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, καθηγητής Χρήστος Νικολάου, στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του, πριν πολλά χρόνια, απευθυνόμενος προς τους γονείς των αποφοίτων, είπε το εξής αξιοσημείωτο: «Αντιπαρέρχομαι τα ευχολόγια και τα διθυραμβικά, καθησυχαστικά λόγια που συνηθίζεται να λέγονται στις απονομές των πτυχίων. Οι νέοι καιροί θα είναι δύσκολοι... Για παράδειγμα, σας συνιστώ να μάθετε στα παιδιά σας Ινδικά ή Κινέζικα. Είναι δύο ραγδαία ανερχόμενες οικονομικές δυνάμεις που θα φτάσουν μια μέρα ως εδώ». Άδικο είχε; Πρωτίστως λοιπόν, απαιτείται επένδυση στη γνώση, σοβαρή εξειδίκευση, για να ξεφύγουν οι νέοι μας από το κοπάδι των ανέργων. Βέβαια, στην αρχαία Αθήνα, υπήρχαν 140.000 εξειδικευμένοι δούλοι. Αυτοί δούλευαν για να "...φιλοκαλούν μετ’ ευτελείας και να φιλοσοφούν..." οι Αθηναίοι άρχοντες. Σήμερα όμως ποιον θα βρούμε να μας ταΐζει για να φιλοσοφούμε με την άνεσή μας;
Πολύς αχός ακούγεται, πολλά ντουφέκια πέφτουν, βαρύγδουπες εκφράσεις και πομπώδεις αναφορές κατατίθενται αναφορικά με τη δήθεν πρόθεση του νέου νόμου να καταργήσει το δημόσιο χαρακτήρα της εκπαίδευσης.
Το σύνθημα αυτό είναι μεγάλη πολιτική απάτη και τραγικό ψέμα σε βάρος των νέων παιδιών και των γονιών τους. Όχι μόνο γιατί ποτέ δεν είχαμε δωρεάν παιδεία, και αυτό το ξέρουν πολύ καλά οι γονείς, αλλά και γιατί αυτό το σύνθημα κρύβει ένα απίστευτο συντηρητισμό. Συχνά, πίσω από αυτό το σύνθημα, οχυρώνονται οι βολεμένοι, οι αρνητές των μεταρρυθμίσεων, εκείνοι που δε θέλουν να αλλάξει τίποτε στο πολύπαθο ελληνικό Πανεπιστήμιο. Εκείνοι που φοβούνται, και ορθά, πως θα απολέσουν την προσωπική τους εξουσία και ευμάρεια. Διέκρινα μέσα στη λίστα των καθηγητών που υποστηρίζουν το νέο νόμο για τα ΑΕΙ την αφρόκρεμα του επιστημονικού κόσμου της χώρας. Δυστυχώς, από τους περίπου 11.500 χιλιάδες καθηγητές της χώρας, μόνο 350 υποστηρίζουν το νέο νόμο. Υπάρχει και ένα μεγάλο ποσοστό καθηγητών οι οποίοι, ενώ βλέπουν ότι δεν πάει άλλο αυτή η κατάσταση στο χώρο της παιδείας, φοβούνται να εκφραστούν. Και θα ήταν άδικο να μην πω ότι όσα περιέχονται μέσα στο νέο νόμο, οι μεταρρυθμίσεις που έπρεπε εδώ και πολλά χρόνια να έχουν γίνει, δεν είναι καινοφανείς ιδέες που ξαφνικά πέρασαν από τα κεφάλια των ιθυνόντων του υπουργείου Παιδείας.
Ο Γιάννης Πανάρετος και η Άννα Διαμαντοπούλου, όσο κι αν καθυβρίζονται καθημερινά, είναι πρόσωπα της Ιστορίας. Τα έλεγαν και τα υποστήριζαν αυτά εδώ και πολλά χρόνια, με απόλυτη συνέπεια και τιμιότητα. Ωστόσο, είμαι σε θέση να ξέρω ότι οι φοιτητές μας, στη μεγάλη τους πλειονότητα, δεν έχουν διαβάσει και δε γνωρίζουν το νέο Νόμο.
Ο νέος νόμος προδιαγράφει και σωστά συντμήσεις, κατατμήσεις και συγχωνεύσεις Τμημάτων. Όσο κι αν πονάει τις τοπικές κοινωνίες, θα πρέπει όλοι οι Έλληνες πολίτες να καταλάβουν ότι δεν είναι δυνατόν κάθε κωμόπολη να διαθέτει το δικό της Πανεπιστήμιο. Διότι κάτι τέτοιο συνεπάγεται τεράστια οικονομική αιμορραγία, χαμηλή στάθμη σπουδών και ιδιαίτερα πενιχρά αποτελέσματα στο ερευνητικό και διδακτικό επίπεδο. Για παράδειγμα, το Πανεπιστήμιο Κρήτης, που είναι ένα καλό Πανεπιστήμιο, δε θα ’πρεπε, όπως έδειξα, εμμέσως πλην σαφώς στα παραπάνω, να στεγάζεται σε δυο ξέχωρες πολιτείες της Κρήτης. Τις αρνητικές συνέπειες αυτής της τμηματοποίησης τις πληρώνει και θα τις πληρώνει, για πολλά χρόνια, η ελληνική σπουδάζουσα νεολαία.
Καλώ τους απανταχού φοιτητές μου, κάθε πολιτικής απόχρωσης, δόγματος ή χρώματος, να αποκηρύξουν μια για πάντα τη λαθεμένη στις μέρες μας, παρακμιακή, οπισθοδρομική και αδιέξοδη λογική της κατάληψης, να συμβάλουν αποφασιστικά στο άνοιγμα και στην εύρυθμη λειτουργία του Πανεπιστημίου, να πυκνώσουν την παρακολούθηση των μαθημάτων και να στηρίξουν μαχητικά επιχειρούμενες, από το νέο νόμο, αλλαγές. Τους έχω δε και ένα δώρο. Στο πλαίσιο των 4 μαθημάτων μου περί τη Στατιστική Ανάλυση, στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Π.Κ., ιδρύεται άμεσα το "Πολιτικό Βαρόμετρο", μια μονάδα μέτρησης της κοινής γνώμης, η οποία θα απασχολήσει 80 φοιτητές, επ’ αμοιβή. Οι τελευταίοι συνεχώς θα εκπαιδεύονται. Η μονάδα αναλαμβάνει τη διεξαγωγή δειγματοληπτικών ερευνών, που θα μας αναθέτουν οι κοινωνικοί φορείς, όπως έγινε επιτυχημένα και στο παρελθόν, και περιλαμβάνει στη δραστηριότητά της τη συλλογή, στατιστική ανάλυση και ερμηνεία κοινωνικών δεδομένων. Οι δαπάνες της θα περνούν υποχρεωτικά, σήμερα από τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας του Πανεπιστημίου (ΕΛΚΕ), και αύριο από τους οικονομικούς θεσμούς που προβλέπει ο νέος νόμος-πλαίσιο.
Στους συναδέλφους μου των Κοινωνικών Επιστημών και της Στατιστικής Ανάλυσης Κοινωνικών Δεδομένων έχω επίσης ένα δώρο: Στο πλαίσιο του σεμιναριακού μαθήματός μου, με τίτλο "Στατιστικές διαδικασίες με τα προγράμματα SPSS, LISREL, EQS, AMOS και STATA", στο χειμερινό εξάμηνο του 2011-2012, στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Π.Κ., θα προσφέρω δωρεάν εκπαίδευση 5 διδακτικών εβδομάδων στη θεματική περιοχή “Structural Equation Modeling”, ώστε οι συνάδελφοι να διευκολυνθούν στο ερευνητικό τους έργο και να αντεπεξέλθουν ευκολότερα στις υποχρεώσεις τους προς τα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.
Θα τελειώσω με μια παρατήρηση για την υπέροχη πόλη του Cambridge: Οι παντός είδους δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες και τα καταστήματα, όπως φυσικά και το Πανεπιστήμιο, είναι κάθε μέρα ανοικτά. Ακόμη και την ώρα της Θείας Λειτουργίας, την Κυριακή. Στο μικρό μας τόπο δεν καταλαβαίνω γιατί τη μισή εβδομάδα οι αντίστοιχες υπηρεσίες και τα καταστήματα παραμένουν κλειστά. Πώς γίνεται να είναι οι ομάδες συμφερόντων και οι συντεχνίες τόσο δυνατές, ώστε να τα κρατούν όλα αυτά κλειστά; Γιατί εκεί, στο Cambridge, μπορούν και εμείς εδώ δεν μπορούμε; Έτσι ακριβώς θα επιτευχθεί η μείωση του χρέους και η οικονομική ανάπτυξη; Με κλειστές ολόγυρα πόρτες; Με κλειστά Πανεπιστήμια και φαρμακεία; Ή μήπως ποιότητα ζωής σημαίνει να έχουμε όλοι το ραχάτι μας;
Μάλλον πρέπει να αλλάξουμε νοοτροπία. Η οικοδόμηση της ποιότητας ποτέ δεν είχε προϋπόθεση τη χαλάρωση. Ούτε την ήσσονα προσπάθεια. Έτσι, τα λόγια του μεγάλου μας ποιητή Γιάννη Ρίτσου είναι πάντα επίκαιρα:
«Έφτασε η ώρα.
Να ’μαστε έτοιμοι.
Κάθε ώρα είναι και δικιά μας ώρα.
Μόνο, που δεν είναι η ώρα του ξεθεμελιώματος των πάντων, αλλά η ώρα της οικοδόμησης μιας άλλης αντίληψης και νοοτροπίας για την οικονομική και κοινωνική μας ζωή».

Με τιμή,
Βασίλης Δαφέρμος,
αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικής Στατιστικής
Πανεπιστημίου Κρήτης.
e-mail: dafermov@uoc.gr
κιν: 6976/438.067
Παν. 28310/55.071
Οικία: 28310/77.448.

Κοινοποιήστε

  Εκτύπωση