iphone app
android app
iphone app android app
Πέμπτη 21 Σεπτεμβρίου 2017

άρθρο Δαφέρμου μέρος Α'


(μέρος Α' )

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΑΦΕΡΜΟΣ*

Α
Επειδή υπηρετώ 23 συναπτά έτη το Ελληνικό Πανεπιστήμιο, επειδή έχω πιστώσει 20.000 ώρες εργαζόμενος με τα παιδιά του ελληνικού λαού, κι επειδή, τέλος, μόλις επέστρεψα από το καλύτερο Πανεπιστήμιο του κόσμου, από το Cambridge University της Αγγλίας, μετά από 7 μήνες παραμονής (sabbatical), επιτρέψτε μου δυο λόγια για τα δυο αυτά πνευματικά Ιδρύματα, καθώς επίσης και για το νέο νόμο για τα ελληνικά ΑΕΙ.
Για δεύτερη χρονιά το Cambridge University κατέχει την πρώτη θέση στην παγκόσμια κατάταξη των Πανεπιστημίων του πλανήτη, και θα ήθελα να αναφερθώ στους λόγους που κατά την προσωπική μου άποψη του προσδίδουν αυτή την τεράστια ακτινοβολία και αίγλη.
Ο πρώτος λόγος, αναμφίβολα, είναι η υψηλή ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού, στην οποία παραδοσιακά αυτό το πανεπιστήμιο έχει επενδύσει. Εντοπίζει με καταπληκτική ταχύτητα και διαύγεια ό,τι καλύτερο αναδεικνύει η παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα και έρευνα, και κινεί αμέσως τις διαδικασίες για να το εντάξει, μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, στις οργανωτικές του δομές. Απαραίτητη προϋπόθεση για να προσληφθεί κάποιος επιστήμονας στο Cambridge είναι να κομίζει επιστημονικά κάτι πολύ πρωτότυπο, κάτι πολύ ιδιαίτερο, κάτι πολύ σπάνιο. Και ανάλογα με το πόσο καλό και σπάνιο είναι αυτό που κάνει, θα λάβει και αμοιβή. Επομένως, είναι προφανές ότι, αναφορικά με το μισθολόγιο, λειτουργεί με νόμους αγοράς. Κι ακόμη είναι σίγουρο πως εκεί τα Πανεπιστήμια μεταξύ τους βρίσκονται σε ανταγωνισμό για το ποιο θα εξασφαλίσει τους καλύτερους καθηγητές, και ερευνητές. Για παράδειγμα, το Cambridge University με το Oxford University είναι σε μόνιμο ανταγωνισμό, με το πρώτο να υπερέχει τα δυο τελευταία χρόνια σταθερά. Ειδικότερα, στο Κέντρο Μαθηματικών αυτού του Πανεπιστημίου (Centre of Pure and Applied Mathematics), χωρίς υπερβολή, μπορεί κάποιος να ακούσει, να συναντήσει και να συνομιλήσει με τους μεγαλύτερους μαθηματικούς του καιρού μας. Στο Cambridge παρατήρησα μια συνεχή καθημερινή κοσμογονία. Δεν υπάρχει εβδομάδα που να μη διεξάγεται συνέδριο σε διάφορα επιστημονικά αντικείμενα. Το 2004 έφεραν από την Αμερική, από το Princeton University, ένα νεαρό μαθηματικό ο οποίος στα 23 του χρόνια έκανε την απόδειξη ενός μεγάλου κομματιού από τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αλβέρτου Αϊνστάιν! Είναι ο καθηγητής Μιχάλης Δαφέρμος, από την Αξό Μυλοποτάμου. Δε γνωρίζω τους λόγους για τους οποίους αυτό το Ουράνιο Σώμα (ναι, έτσι, Heavenly Body τον αποκαλούν στο Cambridge) δεν είναι καθηγητής ελληνικού Πανεπιστημίου, παρά το γεγονός ότι αγαπά πολύ την Ελλάδα.
Άμεσα, προκύπτει το συμπέρασμα ότι υπάρχουν σημαντικές απώλειες σε επίπεδο επιστημονικού δυναμικού για το ελληνικό Πανεπιστήμιο, που μέχρι τώρα δεν έχει κάνει τίποτα για να προσελκύσει στελέχη τέτοιας επιστημονικής στάθμης. Αντίθετα, διώχνει με διάφορους τρόπους και πολλά από τα καλύτερα στελέχη που διαθέτει, τα οποία αναγκαστικά κατευθύνονται προς την αλλοδαπή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο νέο νόμο για ΑΕΙ παρουσιάζει η αναφορά του τελευταίου στα «Αριστεία Γνώσης». Το ερώτημα που τίθεται άμεσα είναι πώς είναι δυνατόν να επιτευχθούν αυτά τα αριστεία, χωρίς την προσέλκυση των άριστων, και χωρίς την απαραίτητη οικονομική δαπάνη. Στις μέρες μας, είναι τελείως αδύνατο να φτιάξεις ένα καλό Πανεπιστήμιο με πένητες καθηγητές και με απουσία τεχνικών υποδομών και πάθους.
Ο δεύτερος λόγος που μεγαλουργεί το Πανεπιστήμιο του Cambridge είναι το υψηλό επίπεδο των σπουδών, το οποίο αναγκαστικά συνδυάζεται με υψηλό ρυθμό παροχής της γνώσης και με τις αδιάφθορες διαδικασίες εξέλιξης του διδακτικού προσωπικού. Οι προπτυχιακές σπουδές διαρκούν 3 χρόνια, οι μεταπτυχιακές 1 και οι διδακτορικές 3. Αντίστοιχα, στην πατρίδα μας για να πάρει ένας φοιτητής πανεπιστημιακό πτυχίο χρειάζεται από 4 χρόνια και πάνω, για να αποκτήσει μεταπτυχιακό τουλάχιστον 2, και για να γίνει διδάκτορας από 5 χρόνια και πάνω. Εδώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που ο χρόνος απόκτησης διδακτορικού διπλώματος ξεπερνά τα 8 χρόνια. Αυτά τα πράγματα είναι αδιανόητα στο εξωτερικό. Αναφορικά με το ρυθμό παροχής της γνώσης θα πρέπει να σημειωθεί ότι, για παράδειγμα, το μάθημα της Γραμμικής Άλγεβρας I, στο Κέντρο Μαθηματικών του Cambridge, γίνεται σε 4 διδακτικές εβδομάδες, ενώ εδώ, δηλ. σε οποιοδήποτε Μαθηματικό Τμήμα της πατρίδας μας (και δεν έχω καθόλου κακή άποψη για τα Μαθηματικά μας Τμήματα) απαιτούνται για την ίδια διδακτέα ύλη 13 διδακτικές εβδομάδες. Και πού να τις βρούμε τις 13 διδακτικές εβδομάδες; Από το 1979 που ήμουν προπτυχιακός φοιτητής δεν έχω καταγράψει καμία περίπτωση εκτέλεσης ολόκληρου διδακτικού εξαμήνου, όπως προβλέπεται από το Πρόγραμμα των Σπουδών. Πάντα, δηλ., σε κάθε εξάμηνο χάνονταν και χάνονται λόγω εορτών, αποχών, καταλήψεων ή απουσίας του διδάσκοντος το λιγότερο 3 διδακτικές εβδομάδες.
Αναφορικά με τις διαδικασίες εξέλιξης του διδακτικού προσωπικού η απόσταση μεταξύ του ελληνικού Πανεπιστημίου και του Cambridge είναι πολύ μεγάλη. Πρώτα-πρώτα, όταν θα πάρεις το διδακτορικό σου, το βαθμό πάνω στο δίπλωμα δε θα τον βάλει ο καθηγητής σου, αυτός δηλ. που σε παρακολουθούσε στη διάρκεια της διατριβής, αλλά ο εξωτερικός κριτής. Ένας άλλος, δηλ., καθηγητής που ούτε τον είδες ούτε τον ξέρεις. Ύστερα, αφού πάρεις το διδακτορικό σου, πρέπει να πας σε άλλο Πανεπιστήμιο να γίνεις καθηγητής. Θεωρούν, και πολύ σωστά, ότι με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται σε μεγάλο βαθμό η αξιοκρατία και η ανανέωση της γνώσης. Εδώ, πολύ συχνά, γίνεται το αντίθετο. Ο επόπτης καθηγητής στη διατριβή βάζει το βαθμό, και στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και τα υπόλοιπα 6 μέλη της διατριβής, διότι ο ίδιος ο επόπτης τους κουβάλησε, όχι τυχαία, για να ομονοήσουν. Και δεν είναι επίσης λίγες οι περιπτώσεις που ο καθηγητής φροντίζει να κάνει το μαθητή του καθηγητή, στο ίδιο ή σε άλλο ελληνικό Πανεπιστήμιο ή Τμήμα.
Ο τρίτος λόγος για την απίστευτη αίγλη του Πανεπιστημίου του Cambridge είναι η καταπληκτική του οργάνωση και εν γένει λειτουργία. Όλα είναι στη θέση τους και όλοι, καθηγητές και φοιτητές, είναι στις θέσεις τους και στην ώρα τους. Μόλις πήγα εκεί μού έβγαλαν μια ηλεκτρονική ταυτότητα, την ταυτότητα του μέλους του Πανεπιστημίου του Cambridge, σχεδόν παντοδύναμη. Αρκεί να την πλησιάσεις σε ένα αισθητήρα για να μπεις στο γραφείο σου, σε οποιοδήποτε εργαστήριο, στη βιβλιοθήκη, οποιαδήποτε ώρα του εικοσιτετραώρου, ακόμη και τα σαββατοκύριακα. Με αυτήν αγόρασα από το βιβλιοπωλείο του Πανεπιστημίου 123 βιβλία με έκπτωση από 20-40 %. Δεν ταλαιπωρήθηκα να βρω πηγές, βιβλιογραφικές αναφορές ή λογισμικό που μου χρειάστηκε για να συγγράψω τα δυο καινούργια μου βιβλία. Όσα βιβλία δεν υπήρχαν στην Αγγλία μου τα έφεραν από την Αμερική μέσα σε 5-6 μέρες. Στο Πανεπιστήμιο του Cambridge το παραγόμενο διδακτικό και ερευνητικό έργο των διδασκόντων δε διακόπτεται από καμιά ενδογενή ή εξωγενή αιτία. Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση της Βρετανίας τριπλασίασε τα δίδακτρα, τους 7 μήνες που ήμουν εκεί δεν παρατήρησα καμία φοιτητική κινητοποίηση. Μου είπαν ότι όταν εξαγγέλθηκε το μέτρο σημειώθηκε κάποια αναταραχή στο κέντρο της πόλης, αλλά ο ίδιος δεν παρατήρησα καμία κίνηση στο χώρο του Πανεπιστημίου. Τέλος, οι εσωτερικοί και εξωτερικοί χώροι του Πανεπιστημίου είναι πεντακάθαροι. Δεν υπάρχουν συνθήματα στους τοίχους. Είναι ποινικό αδίκημα.
Ο τέταρτος λόγος που μεσουρανεί το Πανεπιστήμιο του Cambridge είναι το ασίγαστο πάθος των ανθρώπων του να φτάσουν ψηλότερα, να διακριθούν, να φτάσουν οπωσδήποτε στην κορυφή. Για να γράψω τα βιβλία που προανέφερα χρειάστηκα εξειδικευμένο στατιστικό λογισμικό. Απλόχερα μου έδωσαν ό,τι το ελληνικό Πανεπιστήμιο μου αρνήθηκε πεισματικά με το γραφειοκρατικό του βραχίονα. Αναπόφευκτα, το πάθος πάντα συνοδεύεται από σκληρή δουλειά και απόλυτη συνέπεια. Οι αίθουσες διδασκαλίας, τα αμφιθέατρα και τα εργαστήρια είναι κατάμεστα από μαθητευόμενα άτομα. Η παρακολούθηση είναι συνεχής. Όχι μόνο δεν απουσιάζει κανένας, αλλά όλοι οι φοιτητές είναι στην ώρα τους. Σήμερα, στο ελληνικό Πανεπιστήμιο, ξέρουμε καλά όλοι ότι οι αίθουσες διδασκαλίας είναι άδειες, η παρακολούθηση φυλλορροεί καθημερινά, τα παιδιά στην πλειοψηφία τους είναι αδιάφορα. Για παράδειγμα, ενώ το εργαστηριακό μάθημα έχει ξεκινήσει, αρκετοί φοιτητές προσέρχονται στο εργαστήριο όταν το μάθημα έχει φτάσει στη μέση, και σε μερικές περιπτώσεις όταν τελειώνει.

Β
Χωρίς έλεγχο...
Τα ισχυρά παρα-διοικητικά κυκλώματα

Θα ήθελα, τέλος, να σημειώσω ένα γεγονός που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, αναφορικά με τη συμπεριφορά των διοικητικών υπαλλήλων. Οι τελευταίοι αντιλαμβάνονται το ρόλο τους, αυστηρά και μόνο ως εκτελεστικών οργάνων, που υποβοηθούν το παραγόμενο διδακτικό, ερευνητικό και διοικητικό έργο, και δε χρησιμοποιούν το πόστο τους σαν πηγή εξουσίας ή σαν μέσο άντλησης προσωπικής δύναμης. Στον πανεπιστημιακό χώρο της πατρίδας μας υπάρχουν αρκετά και άξια διοικητικά στελέχη. Ωστόσο, μέσα στον ίδιο χώρο έχουν αναπτυχθεί ισχυρότατα παρα-διοικητικά κυκλώματα, που ασκούν παράταιρη και παράνομη εξουσία, και που καμιά Πρυτανεία δεν μπόρεσε ποτέ να ελέγξει. Τα στελέχη αυτά φαίνεται να πιστεύουν ότι, όταν εξυπηρετούν κάποιο καθηγητή ή φοιτητή, ο τελευταίος θα πρέπει να τους χρωστάει αιώνια ευγνωμοσύνη. Αν είσαι αρεστός σε αυτά τα κυκλώματα, τα χαρτιά του διορισμού σου θα πάνε στο υπουργείο πολύ γρήγορα, και επίσης θα πληρωθείς ταχύτατα, αν έχεις οικονομικές εκκρεμότητες με το Πανεπιστήμιο. Σαν καθηγητής έλαβα εκπαιδευτική άδεια (sabbatical) από το Πανεπιστήμιό μου, για το εξωτερικό, και είχα νόμιμο δικαίωμα να πληρώνομαι με μισθό που απορρέει από αυτή μου την ιδιότητα (academic visitor). Όμως, τα παραπάνω κυκλώματα, ξαφνικά, παράνομα και αναίτια, σταμάτησαν τη μισθοδοσία μου από τον περασμένο Ιούνιο. Μετέφεραν, όπως είπαν, χωρίς εντολή του αρμόδιου επί των Οικονομικών αντιπρύτανη τα χρήματα σε άλλο κωδικό, και οι καθηγητές του εξωτερικού έμειναν στο ξένο κράτος οικονομικά μετέωροι. Ακόμα, περιμένω... Κι επίσης, δεν ήταν λίγες οι φορές που τα ίδια κυκλώματα προσπάθησαν να μου υποδείξουν τα ερευνητικά μου εργαλεία.

* Ο Βασίλης Δαφέρμος είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Κοινοποιήστε

  Εκτύπωση