iphone app
android app
iphone app android app
Κυριακή 21 Ιανουαρίου 2018
Χαρίλαος Τρικούπης

«Δυστυχώς… επτωχεύσαμεν»


Ημερομηνία δημοσίευσης:
Τελευταία ενημέρωση:

Είναι η πιο διάσημη ιστορική φράση της νεότερης Ελλάδας του 19ου αιώνα. Χρησιμοποιείται με αρνητικό πρόσημο και ερμηνεύεται ως αποτυχία ή ως χρεωκοπία. Η φράση συνδέεται με την ιστορική προσωπικότητα του Χαρίλαου Τρικούπη, ο οποίος προσπάθησε να αναμορφώσει την Ελλάδα «μεταρρυθμιστικά», αλλά το εγχείρημά του απέτυχε παταγωδώς.  Η φράση  ειπώθηκε, χωρίς βέβαια να είναι σίγουρο, στις 10 Δεκεμβρίου 1893. Είναι μία φράση που συνδέεται με τον πολιτικό βίο αλλά και τη φυσιογνωμία του πρώτου εκσυγχρονιστή Έλληνα πολιτικού, Χαρίλαου Τρικούπη.

Πολιτική του Τρικούπη 

Ο Χαρίλαος Τρικούπης είχε μία μεταρρυθμιστική ατζέντα. Θεωρούσε πως η Ελλάδα έχει ανάγκη από επενδύσεις, οι οποίες  θα επικεντρώνονται σε έργα υποδομής. Η Ελλάδα όφειλε ,για το Χαρίλαο Τρικούπη, να αποτελέσει σύγχρονο αστικό κέντρο της εποχής. Έπρεπε να καταργήσει τον παλαιοκομματικό της εαυτό αφ' ενός και αφ' ετέρου να αφήσει κατά μέρους την «αγροτική καταγωγή» της. Ακριβώς τα αντίθετα, υποστήριζε ο Θόδωρος Δηλιγιάννης. Πολιτικός αντίπαλος του Χαρίλαου Τρικούπη, στήριζε την αγροτική παραγωγή και θεωρούσε πως η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από μεγάλες επιχειρηματικές ιδέες. Οι Έλληνες όφειλαν να εμπιστευτούν τον πρωτογενή τομέα παραγωγής.

Πολιτική ρουλέτα …1879-1893

Τα πολιτικά πρόσωπα Τρικούπης- Δηλιγιάννης εναλλάσσονταν στην πρωθυπουργία διαδοχικά. Σταθερή κοινοβουλευτική και κοινωνική πλειοψηφία με την προοπτική εξασφάλισης της και στο μακροπρόθεσμο μέλλον, δεν εξασφάλισε κανένας.  Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Το 1880, ο Χαρίλαος Τρικούπης σχηματίζει την τρίτη του κυβέρνηση. Η κυβέρνηση είναι χαρακτηριστική  για την καθιέρωση της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας. Η κυβέρνηση του Τρικούπη θα πέσει τον Οκτώβριο του ίδιου έτους. Θα αναλάβει η κυβέρνηση Κουμουνδούρου, η οποία θα έχει διάρκεια ενάμισι έτους προτού παραιτηθεί.  Η κυβέρνηση αυτή καταφέρνει και ενσωματώνει στην ελληνική επικράτεια  περιοχές που ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως τμήμα της Θεσσαλίας και της Ηπείρου. Το Μάρτιο του 1882, ο Τρικούπης αναλαμβάνει τη διαχείριση της χώρας.  Η κυβέρνηση αυτή ξεκινάει μια προσπάθεια ελάφρυνσης τους δημόσιου χρέους, χωρίς να στεφθεί με επιτυχία. Επιβάλλει έμμεσους φόρους ( καπνός, οινοπνεύματα), προχωρώντας παράλληλα και στην υποτίμηση του νομίσματος. Νομισματική πλέον μονάδα δεν ορίζεται η ελληνική δραχμή. Η κυβέρνηση  εξαιτίας της διογκούμενης κοινωνικής δυσαρέσκειας, πράγμα που γίνεται αντιληπτό από τις αντιδράσεις της εποχής, χάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής το Φεβρουάριο του 1885. Ο Τρικούπης είχε ξεκινήσει ήδη τη συστηματική δανειοδότηση από το εξωτερικό. Επόμενος κυβερνήτης ορίστηκε ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης, ο οποίος είχε διατελέσει στην τελευταία κυβέρνηση του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου.

Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης αναλαμβάνει την πρωθυπουργία το 1885. Στην πρωθυπουργική καρέκλα, βρίσκεται κάτι παραπάνω από ένα χρόνο. Ο Δηλιγιάννης, εν αντιθέσει με τον Τρικούπη, δε είχε διπλωματικές εμπειρίες και πολλοί δημοσιογράφοι της εποχής θεωρούσαν πως δεν έχει τις καλύτερες σχέσεις με τις Μεγάλες Δυνάμεις. Ο Δηλιγιάννης δε μπόρεσε ν' ανταποκριθεί στους όρους των δανείων , που είχε υπογράψει η προηγούμενη κυβέρνηση και να εφαρμόσει την αντίστοιχη πολιτική,  με αποτέλεσμα να παραιτηθεί. Είναι αξιοσημείωτο πως ο Δηλιγιάννης κατάφερε στη διάρκεια της κυβερνητικής του θητείας να καταργήσει πολλούς νόμους  του Τρικούπη, αλλά και το νόμο που αφορούσε τα προσόντα των δημόσιων υπαλλήλων Ο Τρικούπης αρνείται χαρακτηριστικά να γίνει κυβερνήτης της χώρας χωρίς εκλογές . Έτσι, συγκροτείται μια προσωρινή κυβέρνηση για να εξασφαλιστεί πολιτική σταθερότητα, έστω και σύντομα.

Το 1886, ο Τρικούπης αναλαμβάνει εκ νέου της διακυβέρνηση της χώρας. Ο Τρικούπης «πέρασε» ένα νέο εκλογικό νόμο και καθιερώνει την ευρείας περιφέρεια αντί της στενής. Μειώνει τον αριθμό των βουλευτών από 245 σε 150. Στις 06 Νοεμβρίου 1886, προκηρύχθηκαν εκλογές για τις 4 Ιανουαρίου του 1887. Ο Τρικούπης νικάει κατά κράτος το μόνιμο αντίπαλό του, Θεόδωρο Δηλιγιάννη και πλέον είναι ελεύθερος να εφαρμόσει το μεταρρυθμιστικό έργο. Συγκέντρωσε 90 βουλευτές από τους 150. Η κυβέρνηση αυτή είναι μία από τις πιο σταθερές της στην ελληνική πολιτική ιστορία του 20ου αιώνα.

Στις 14 Οκτωβρίου 1890, ο Τρικούπης καταψηφίζεται και αναλαμβάνει ο πολιτικός του αντίπαλος, Θεόδωρος Δηλιγιάννης. Τα 1892 αναλαμβάνει πρωθυπουργός  εκ νέου ο Τρικούπης δια της ψήφου του ελληνικού λαού. Την περίοδο εκείνη, ο Τρικούπης υλοποιεί ένα δραστικό κούρεμα στις δημόσιες δαπάνες και η πολιτική του ταυτίζεται με μέτρα αυστηρής δημοσιονομικής λιτότητας. Τον Οκτώβριο του 1893 αναλαμβάνει για τελευταία φορά πρωθυπουργός και το Δεκέμβριο κηρύσσει επισήμως τη χρεοκοπία της Ελλάδας.

Ενάντια του Τρικούπη

Το δίπολο Τρικούπης- Δηλιγιάννης μονοπώλησε το πολιτικό ενδιαφέρον της νεότερης Ελλάδας. Τον Οκτώβριο του 1893, είχε γίνει πλέον αντιληπτό. Η χώρα είναι καταδικασμένη να χρεοκοπήσει. Είναι καταδικασμένη σε μια οικονομική πανωλεθρία. Ο Νοέμβριος και ο Δεκέμβριος του 1893 ήταν οι πιο τραγικοί μήνες του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα. Στις 10 Δεκεμβρίου 1893, ο Τρικούπης από το βήμα της Βουλής ανακοίνωσε και επισήμως τη χρεοκοπία του ελληνικού Κράτους με την ιστορική  φράση «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν». Η χρεοκοπία ήταν απτή πραγματικότητα.

Σε έντεκα χρόνια (1879-1890), η Ελλάδα έγινε αποδέκτης 8 εξωτερικών δανείων και πέντε εσωτερικών δανείων. Η εθνική οικονομία επιβαρύνθηκε αρκετά. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν πως εάν ο βασιλιάς Γεώργιος ενέκρινε με βασιλικό διάταγμα τη χορήγηση ενός νέου δανείου από τις εγγυήτριες δυνάμεις (Γαλλία, Βρετανία), ίσως να μην φθάναμε ποτέ σε αυτό το οικονομικό τέλμα.

Είχε προηγηθεί, βέβαια, μια εκστρατεία ενάντια του προσώπου του Χαρίλαου Τρικούπη. Οι κοινοβουλευτικές ομάδες της Βουλής ενώθηκαν και ασκούσαν επίθεση στο μεταρρυθμιστικό και δαπανηρό τρικουπικό πρόγραμμα. Μικρομεσαίοι, επιχειρηματίες, έμποροι κατηγορούσαν τον Τρικούπη για την αδυναμία αποπληρωμής των εξωτερικών δανείων. Επενδυτές θεωρούσαν πως ο Τρικούπης είναι υπεύθυνος για τη διεθνή απομόνωση της Ελλάδας.

10 Δεκεμβρίου 1893

Ο Τρικούπης διατυπώνει την περιβόητη φράση. Παρ 'όλα αυτά, αποτελεί γρίφος εάν όντως διατυπώθηκε από τα χείλη του μεγάλου εκσυγχρονιστή πολιτικού στο βήμα της βουλής ή τη χρησιμοποίησε σε ιδιωτική συζήτηση. Τα Πρακτικά της Βουλής εκείνης της μέρας δε μαρτυρούν τη φράση αυτή.  Πολλοί βουλευτές τόσο του τρικουπικού κόμματος όσο και άλλων πολιτικών σχηματισμών έκαναν αναφορές πως όντως ειπώθηκε η συγκεκριμένη φράση.

Και τα έντυπα μέσα ενημέρωσης συμφώνησαν. Εφημερίδες και περιοδικά, την επόμενη μέρα, είχαν τοποθετήσει ως εξώφυλλο τη γελοιογραφία του Τρικούπη και μεγάλα μαύρα γράμματα τη φράση «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν κύριοι…»

Εκλογές 1895

16 Απριλίου 1896 διενεργούνται εκλογές. Ο Τρικούπης χάνει και ο δημαγωγός Δηλιγιάννης κερδίζει. Όλοι στήριξαν το Δηλιγιάννη. Επενδυτές, ο λαός, ο βασιλιάς, οι ξένες δυνάμεις στήριξαν το πρόσωπο του λαϊκιστή Δηλιγιάννη. Ο Τρικούπης ,μαζί με άλλα σημαντικά στελέχη του κόμματός του, δεν καταφέρνει να κερδίσει βουλευτική έδρα, με αποτέλεσμα να έλθει αναπόφευκτα, κατόπιν επιλογής του ιδίου, και το τέλος της πολιτικής του διαδρομής. Ένα χρόνο μετά, ο Δηλιγιάννης, βαριά άρρωστος, πεθαίνει στις Κάννες.

Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας ([email protected])

Κοινοποιήστε

  Εκτύπωση