iphone app
android app
iphone app android app
Δευτέρα 18 Δεκεμβρίου 2017
ΒΟΤΣΑΛΩΤΟ ΔΑΠΕΔΟ ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Βοτσαλωτό δάπεδο ήρθε στο φως στο κέντρο της πόλης - photos


Ημερομηνία δημοσίευσης:
Τελευταία ενημέρωση:

Ένα βοτσαλωτό δάπεδο που έφεραν στο φως τα έργα ανάπλασης της πλατείας Κορνάρου μάς θυμίζει τη μεγάλη ιστορία της περιοχής, κυρίως της μεσαιωνικής, και μας οδηγεί στο να ξαναθυμηθούμε το βάρος της ιστορικής ευθύνης απέναντι στα μνημεία αυτού του τόπου.

Το μικρό αλλά εντυπωσιακό αυτό έργο τέχνης μπροστά από την κρήνη Μπέμπο ανακαλεί στη μνήμη τις ιστορικές διαδρομές της πόλης ανά τους αιώνες, ειδικά σε αυτήν την πλατεία, όπου συναντιέται το παρόν με το σήμερα και το αύριο.

Την κουρτίνα του χρόνου στην πλατεία ανοίγει η αρχαιότητα μέσω σποραδικών ταφικών ευρημάτων από την Ελληνιστική Περίοδο, όταν η περιοχή βρισκόταν εκτός των τειχών της πόλης. Και την ίδια στιγμή, μέσω του αγάλματος που κοσμεί την κρήνη και τη μαρμάρινη σαρκοφάγο, η οποία αποτέλεσε τη "λεκάνη" όπου έπεφτε το νερό.

Το μεγαλύτερο από τα τμήματα του οθωμανικού μωσαϊκού με βότσαλα αντί για ψηφίδες, που διασώζεται, έχει συντηρηθεί και έχει αποκτήσει κυρίαρχη θέση στην πλατεία Κορνάρου

Το ακέφαλο ρωμαϊκό άγαλμα αναφέρεται ότι το μετέφερε ο Βενετσιάνος γενικός προβλεπτής Τζιανματέο Μπέμπο από την Ιεράπετρα, ο ίδιος που στην Ενετοκρατία χρησιμοποίησε τα αρχαία υλικά σε δεύτερη χρήση για να κοσμήσει την κρήνη, την οποία κατασκεύασε και φέρει το όνομά του, διοχετεύοντας για πρώτη φορά πηγαίο νερό μέσω υδραγωγείου στην πάντα διψασμένη Candia, τον αλλοτινό Χάνδακα ή Μεγάλο Κάστρο των παλιών Κρητικών, μεταξύ 1552-1554.

Εκεί, στην ίδια πλατεία, οι Βενετσιάνοι κατασκεύασαν τον επιβλητικό μεγάλο ναό του Σωτήρα του τάγματος των Αυγουστινιανών, ο οποίος μετατράπηκε με την άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς στο τζαμί της Βαλιδέ Σουλτάνας. Όνομα που ακόμα φέρει η περιοχή για τους παλιούς Ηρακλειώτες.

Η κρήνη Μπέμπο όπως τη φωτογράφησε στις αρχές του 20ου αιώνα ο Τζιουζέπε Τζερόλα

Ο ναός του Σωτήρα, από τους σημαντικότερους της πόλης, αποτελεί πλέον μια μακρινή ανάμνηση, καθώς κατεδαφίστηκε στη διάρκεια της δικτατορίας - υπόμνηση ενός από τα πολλά εγκλήματα σε βάρος του πολιτισμού αυτής της πόλης, καθιστώντας επιτακτική την υλοποίηση της ιδέας για ανασκαφή στην πλατεία, ώστε να εντοπιστούν και να διατηρηθούν, έστω και για την ιστορική μνήμη, τα θεμέλια του μεγάλου αυτού ναού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ναός του Σωτήρος είχε σημαντικό ρόλο και στη σύγχρονη ιστορία της πόλης, καθώς μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922, στέγασε τους Έλληνες πρόσφυγες, ενώ αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως στέγη του πρώτου Γυμνασίου Θηλέων του Ηρακλείου μέχρι τη δεκαετία του 1960.

Ο κουμπές ή σεμπίλ του Χατζή Ιμπραήμ Αγά, με το ναό του Σωτήρος να δεσπόζει στην πλατεία

Παρούσα στην πλατεία είναι η περίοδος της οθωμανικής κατάκτησης μέσω του sebil ή κουμπέ ή κρήνης στο Βαλιδέ Τζαμί.

Αυτό που αγνοούν οι περισσότεροι Κρητικοί είναι ότι το καφενεδάκι απέκτησε τη θέση του στην περιοχή μόλις τη δεκαετία του '70 και ότι ο πραγματικός του ρόλος ήταν να αποτελέσει τη δεύτερη κρήνη της πλατείας (μαζί με την Μπέμπο), τόσο για πρακτικούς σκοπούς, δηλαδή την ύδρευση, όσο και για τελετουργικούς, αφού λειτουργούσε ως κρήνη καθαρμού, για να πλένονται και να εξαγνίζονται οι πιστοί πριν μπουν στο τζαμί, το οποίο ήταν αφιερωμένο στη Σουλτάνα Βαλιδέ.

Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό δείγμα περίτεχνης περίκεντρης οθωμανικής κρήνης, που αποκαλείται επίσης Κουμπές, όρος ο οποίος παραπέμπει σε κάθε κτίσμα της περιόδου της οθωμανικής κατάκτησης που στεγαζόταν με θόλο.

Ας μην ξεχνάμε και τον αντίστοιχο Κουμπέ λίγο έξω από το Γάζι, στην παλιά εθνική προς Ρέθυμνο, που ακόμα και σήμερα τρέχει νερό τους χειμωνιάτικους μήνες, κατεβάζοντάς το από τις πηγές.

Η γκραβούρα του Άγγλου περιηγητή, που επισκέφθηκε την Κρήτη στα 1834. Διακρίνονται το σεμπίλ και η κρήνη Μπέμπο

Η φιλανθρωπική κρήνη, χαρακτήρας που παραπέμπει στο ότι επιφανείς Τούρκοι κατασκεύαζαν αυτά τα σεμπίλ (ή σεμπίλια) για να μνημονεύονται από τους διαβάτες που δροσίζονταν από το τρεχούμενο νερό, κατασκευάστηκε το 1776 από τον Χατζή Ιμπραήμ Αγά, ο οποίος διέθεσε όλη του την περιουσία για τη συντήρηση της κρήνης.

Μετά την κατεδάφιση

Το σεμπίλ του Χατζή Ιμπραήμ Αγά είδε ο Άγγλος περιηγητής Ρόμπερτ Πάσλεϊ, όταν στα 1834 ταξίδεψε στην Κρήτη, και απαθανάτισε το μνημείο σε γκραβούρα που σώζεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.

Η κρήνη λειτουργούσε στην Τουρκοκρατία μαζί με την Μπέμπο και μάλιστα αναφέρεται ότι το ακέφαλο ρωμαϊκό άγαλμα λατρευόταν από τους Οθωμανούς, που του έκαιγαν λιβάνι και το έντυναν με ρούχα, θεωρώντας ότι αντιπροσωπεύει δικό τους άγιο. Η κρήνη Μπέμπο είχε και αέτωμα, το οποίο δε διασώζεται, ενώ η συλλεκτήριος δεξαμενή αφαιρέθηκε το 1938.


Το βοτσαλωτό της ύστερης Οθωμανικής περιόδου

Το βοτσαλωτό που ήρθε στο φως και αναδείχτηκε αποτελεί ένα άγνωστο μνημείο της περιοχής, τα όρια του οποίου δεν έχουν εντοπιστεί, ενώ σπαράγματά του ανακαλύφθηκαν και σε άλλα σημεία. Το μεγαλύτερο από τα τμήματα του ανεικονιστικού αυτού μωσαϊκού με βότσαλα αντί για ψηφίδες, που διασώζεται, έχει συντηρηθεί και έχει αποκτήσει μια κυρίαρχη θέση στη νέα πλατεία.

Πρόκειται για χαρακτηριστικό δείγμα της ύστερης Οθωμανικής Περιόδου, όταν αυτού του είδους τα βοτσαλωτά αποτελούσαν βασικά διακοσμητικά στοιχεία αυλών ιδιωτικών σπιτιών, πλατειών, τζαμιών και δημόσιων χώρων.

Καθώς η μουσουλμανική θρησκεία είναι ανεικονιστική, απαγορεύει δηλαδή την απεικόνιση της ανθρώπινης μορφής σε κάθε είδους τέχνη, απουσιάζουν τα πρόσωπα, και τα διακοσμητικά μοτίβα είναι φυτικά ή γεωμετρικά.

Για το λόγο αυτό, άλλωστε, πολλοί ανάγλυφοι λέοντες των ενετικών τειχών του Ηρακλείου είναι με σπασμένο το πρόσωπο, όπως επίσης και η μορφή του Παντοκράτορα στο Tondo της ομώνυμης Πύλης, τη γνωστή μας και ως Χανιώπορτα.

Σύμφωνα με τη γνωστή αρχαιολόγο κ. Λιάνα Σταρίδα, αντίστοιχο βοτσαλωτό της ίδιας εποχής έχει εντοπιστεί στην κρήνη της Πηγάιδας στη Φανερωμένη, κάτω από το Μαρτινένγκο, αλλά και σε άλλες ανασκαφές στην πόλη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στα πλαίσια των έργων που έγιναν στην πλατεία Κορνάρου ανακαλύφθηκε, επίσης, το σύστημα τροφοδοσίας της κρήνης του sebil, ενώ σε παλαιότερες ανασκαφές είχαν εντοπιστεί και τμήματα από το καλντερίμι που υπήρχε στην περιοχή.

Ρεπορτάζ: Σταύρος Μουντουφάρης

Κοινοποιήστε

  Εκτύπωση