iphone app
android app
iphone app android app
Παρασκευή 20 Οκτωβρίου 2017
ΠΟΡΕΙΑ ΦΟΙΤΗΤΕΣ

Χρειαζόμαστε ιδιωτικά πανεπιστήμια;


Ημερομηνία δημοσίευσης:
Τελευταία ενημέρωση:

του Γιώργου Ψαρουλάκη

Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για την "ανάγκη" δημιουργίας "ιδιωτικών πανεπιστημίων" στην Ελλάδα. Κάποιοι πιστεύουν ότι τα ιδιωτικά πανεπιστήμια θα... αναβαθμίσουν τα δημόσια, κάποιοι άλλοι πιο πρακτικά (και ρεαλιστικά) ομολογούν ότι, αντί να πηγαίνουν οι φοιτητές να "ψωνίζουν" πτυχία... ευκαιρίας από τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία ή την Ιταλία, θα το κάνουν... στον τόπο τους. Το ερώτημα που ανακύπτει αβίαστα είναι τούτο: Χρειαζόμαστε στ' αλήθεια ιδιωτικά πανεπιστήμια; Έχουν να προσφέρουν κάτι; Δε θα επιχειρήσω να απαντήσω ευθέως στο ερώτημα, αλλά θα θέσω ορισμένα δεδομένα, ως προς το τι σημαίνει ιδιωτικό πανεπιστήμιο, τι συμβαίνει στην αλλοδαπή και πώς θα υλοποιηθεί το όλο εγχείρημα στη χώρα μας. Για να σας επιτρέψω να εξάγετε τα δικά σας συμπεράσματα. Και για γίνει αυτό, η πρώτη ερώτηση στην οποία πρέπει να απαντήσουμε είναι «τι ακριβώς σημαίνει ιδιωτικό πανεπιστήμιο διεθνώς και τι θα σημαίνει στην Ελλάδα».

ΗΠΑ και Ευρώπη

Καταρχήν, σε πολλές χώρες υπάρχουν ιδιωτικά πανεπιστήμια. Δηλαδή, πανεπιστήμια τα οποία δε βρίσκονται υπό δημόσιο έλεγχο και χρηματοδότηση. Όμως δεν υπάρχουν σε όλες αυτές τις χώρες πανεπιστήμια-επιχειρήσεις. Αντίθετα, ο κανόνας είναι τα πανεπιστήμια, ακόμη και τα ιδιωτικά, να είναι μη κερδοσκοπικά ιδρύματα. Σε πολλές χώρες μάλιστα (λ.χ. Γερμανία, Πορτογαλία, Πολωνία κ.α.) μεγάλο μέρος, πάνω από το 1/3 των ιδιωτικών πανεπιστημίων, χρηματοδοτούνται και λειτουργούν από την Εκκλησία.

Να πούμε ότι γενικά τα ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι κατώτερα από τα δημόσια, σε όλες τις χώρες του κόσμου. Με την εξαίρεση των ΗΠΑ και κάποιων χωρών της Άπω Ανατολής, όπως η Ταϊλάνδη. Για τις ΗΠΑ θα αναφερθούμε στη συνέχεια. Το σύνολο των μη αμερικανικών πανεπιστημίων, που βρίσκονται λ.χ. στη λίστα των 300 πρώτων, είναι δημόσια. Δεν υπάρχουν ιδιωτικά. Κατά καιρούς εμφανίζονται κάποια σε ορισμένες λίστες, αλλά ελάχιστα και σπάνια. Κρατάμε αυτό, λοιπόν: Το δημόσιο πανεπιστήμιο είναι κατά τεκμήριο ανώτερο από το ιδιωτικό, παντού.

Στις ΗΠΑ

Πάμε τώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τη μόνη χώρα όπου τα ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι ίσης αξίας ή και ανώτερης από τα δημόσια. Αν και υπάρχουν δημόσια που βρίσκονται στη λίστα των καλύτερων, λ.χ. τα διάσημα UCLA, Berkeley, Virginia, Michigan, North Carolina κ.ά.,  είναι δημόσια. Όμως ακόμη και στις ΗΠΑ τα ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι εξαίρεση και όχι ο κανόνας: Συνολικά μόλις το 20% των φοιτητών πηγαίνουν σε ιδιωτικά πανεπιστήμια!

Αλλά... για τι ιδιωτικά μιλάμε; Στις ΗΠΑ υπάρχουν δύο κατηγορίες ιδιωτικών πανεπιστημίων. Η πλειοψηφία τους είναι μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, δεν είναι επιχειρήσεις. Non profit, όπως λέγονται. Τα καλά πανεπιστήμια (όλα τα "πρωτοκλασάτα", λ.χ. Harvard, Stanford, ΜΙΤ, Princeton, κ.λπ., κ.λπ.) είναι μη κερδοσκοπικά.

Υπάρχει και μια δεύτερη κατηγορία, τα for profit, τα οποία είναι επιχειρήσεις με σκοπό το κέρδος. Θεωρούνται πολύ υποδεέστερα των προηγούμενων και ούτε ένα δε βρίσκεται στην πρώτη κατηγορία πανεπιστημίων ή στη λίστα των... 200 καλύτερων πανεπιστημίων στις ΗΠΑ. Το καλύτερο αυτών θεωρείται το American InterContinental University, που είναι... παγκοσμίως άγνωστο.

Να σημειώσουμε ότι, παρότι τα δίδακτρα στα "καλά" ιδιωτικά πανεπιστήμια των ΗΠΑ είναι αλμυρότατα (35.000-50.000 δολάρια ανά έτος φοίτησης), τα πανεπιστήμια καλύπτουν μόλις ένα μέρος (συχνά... μικρό μέρος!) του κολοσσιαίου προϋπολογισμού τους από τα χρήματα που πληρώνουν οι φοιτητές. Τα υπόλοιπα καλύπτονται από ιδιωτικές δωρεές αποφοίτων και εταιρειών και από εταιρικές χορηγίες, ενώ η μεγαλύτερη πηγή χρηματοδότησης είναι οι... ομοσπονδιακές επιδοτήσεις. Ναι, κρατικό χρήμα. Για το λόγο αυτό άλλωστε, τα πανεπιστήμια αυτά δίνουν ένα σωρό υποτροφίες, που συχνά καλύπτουν και το 100% των διδάκτρων. Στο Princeton, για παράδειγμα, πρόπερσι το 60% των φοιτητών εισήχθη με μερικές ή ολικές υποτροφίες, ενώ το ύψος της μέσης υποτροφίας ήταν... υψηλότερο από το μέσο ύψος των διδάκτρων (διότι καλύπτονται για φτωχούς φοιτητές και άλλες δαπάνες)!

Η υψηλού επιπέδου τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι εξαιρετικά απαιτητική και πανάκριβη και, αν έπρεπε να καλυφθεί μόνο με δίδακτρα, αυτά θα έπρεπε να βρίσκονται στην περιοχή των... 200.000 δολαρίων κατ' έτος και ανά φοιτητή. Οπότε καταλαβαίνετε γιατί τα for profit πανεπιστήμια είναι πολύ κατώτερα από τα μη κερδοσκοπικά ακόμη και στις ΗΠΑ.

Στην Ευρώπη

Σε αρκετές (αλλά όχι σε όλες) χώρες της Ευρώπης, ιδιωτικά πανεπιστήμια υπάρχουν, αλλά παντού θεωρούνται β' ή γ' κατηγορίας και διαλογής. Και αντιμετωπίζονται ως τελευταίο καταφύγιο για υποψηφίους που δεν έχουν τα προσόντα για να φοιτήσουν στα δημόσια πανεπιστήμια. Λ.χ. στη Γερμανία υπάρχουν 128 ιδιωτικά πανεπιστήμια, που όμως νομικά είναι Hochfachsshulen, αλλά σε αυτά φοιτά μόλις το 1% των φοιτητών της χώρας. Στη Γαλλία υπάρχουν κάποια ιδιωτικά Ecoles (υφίσταται ένα δυαδικό σύστημα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, πανεπιστήμια και Grand Ecoles), αλλά θεωρούνται όλα "δεύτερης διαλογής" και τα πτυχία τους έχουν μικρό αντίκρισμα στην αγορά εργασίας. Στην Ιρλανδία υπάρχουν ελάχιστα ιδιωτικά ανώτατα ιδρύματα, ειδικευμένα όμως σε έναν τομέα το καθένα, και στην Ολλανδία μόλις... ένα. Στη Φιλανδία κανένα, στην Τουρκία είναι ΝΠΙΔ (υπάρχει δηλαδή κρατική εποπτεία και έλεγχος), στη Βρετανία υπάρχουν μόλις πέντε πλήρως ιδιωτικά πανεπιστήμια, ενώ τα υπόλοιπα είναι είτε πλήρως δημόσια (η μεγάλη πλειοψηφία) είτε ΣΔΙΤ, με δημόσια χρηματοδότηση και έλεγχο. Στην Ιταλία υπάρχουν μια δωδεκάδα ιδιωτικά πανεπιστήμια, χαμηλής στάθμης, κυρίως για ξένους φοιτητές, ενώ στην Πορτογαλία τα ιδιωτικά πανεπιστήμια θεωρούνται "τελευταίο καταφύγιο" για τους υποψήφιους που έχουν χαμηλούς βαθμούς και δεν εισάγονται στα δημόσια ιδρύματα. Ιδιωτικά πανεπιστήμια υπάρχουν σε χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ και κυρίως λειτουργούν ως "σούπερ μάρκετ πτυχίων" για αποτυχημένους υποψηφίους από δυτικές χώρες (Ρουμανία και Βουλγαρία φιλοξενούν αρκετούς Έλληνες φοιτητές). Κυρίως ιδιωτική τριτοβάθμια εκπαίδευση, από τις ευρωπαϊκές χώρες, έχει μόνο η Πολωνία (πάνω από 320 ιδιωτικά πανεπιστήμια). Παγκοσμίως, μερικές χώρες έχουν ιδιωτικά πανεπιστήμια και οι περισσότερες είναι... μουσουλμανικές. Κάποια αξιόλογα ιδιωτικά πανεπιστήμια υπάρχουν στη Νότια Κορέα και την Ταϊλάνδη.

Δίδακτρα

Βεβαίως να πούμε εδώ ότι "δημόσιο" σε πολλές χώρες δε σημαίνει "δίχως δίδακτρα". Τουναντίον, στις περισσότερες τα δημόσια έχουν δίδακτρα, από "συμβολικά" (ακόμη και λιγότερο από 1.000 ευρώ ετησίως) έως... αστρονομικά (δημόσια πανεπιστήμια στις ΗΠΑ έχουν δίδακτρα άνω των 35.000 ετησίως). Ωστόσο σε όλες τις χώρες υπάρχει ένα εκτεταμένο σύστημα υποτροφιών, ώστε για ένα μεγάλο μέρος των φοιτητών (σε ορισμένες χώρες... την πλειοψηφία των φοιτητών) η φοίτηση τελικά να είναι δωρεάν.

Στην Ελλάδα, τι;

Όσον αφορά στην Ελλάδα, οι θιασώτες των ιδιωτικών πανεπιστημίων, σύμφωνα με αυτά που έχουν πει κατά καιρούς, οραματίζονται πανεπιστήμια που θα λειτουργούν με στόχο το κέρδος. Όπως τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών και τα διάφορα "κολέγια" σήμερα - άλλωστε ορισμένα από αυτά τα ιδρύματα είναι που έχουν προετοιμαστεί για τη μέρα που θα επιτραπούν στην Ελλάδα τα ιδιωτικά ΑΕΙ, ώστε να μετατραπούν σε τέτοια.

Το μοντέλο αυτό δεν έχει να προσφέρει κάτι στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της χώρας. Σίγουρα θα προσφέρει κέρδη σε αρκετούς επιχειρηματίες που θα ασχοληθούν με το αντικείμενο, αλλά τα πτυχία που θα παρέχει θα είναι δεύτερης κατηγορίας και η εκπαίδευση σε αυτά θα απέχει έτη φωτός όχι μόνο από τα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας, αλλά και από τα λιγότερο προνομιούχα ΤΕΙ. Οι λόγοι είναι προφανείς και δε χρειάζεται να τους αναλύσουμε εδώ - για τους ίδιους λόγους συμβαίνει το ίδιο παντού στον κόσμο.

Αν τώρα θέλουμε να δημιουργήσουμε μη κερδοσκοπικά ιδρύματα... δεν υπάρχει λόγος για κανέναν να επενδύσει τα κεφάλαια που χρειάζεται για να δημιουργηθεί ένα αξιοπρεπές campus. Οπότε, γιατί να το κάνει;

Με άλλα λόγια, το ερώτημα που έθεσα στην αρχή παραμένει: Χρειαζόμαστε, τελικά, ιδιωτικά πανεπιστήμια;

Κοινοποιήστε

  Εκτύπωση